Οπτογενετική: Τι είναι η τεχνική που ελέγχει τους νευρώνες με φως και χάρισε το Νόμπελ Ιατρικής. Optogenetics: What is the technique that controls neurons with light and won the Nobel Prize in Medicine?

Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος σχηματίζει αναμνήσεις, συναισθήματα και συμπεριφορές ήταν από καιρό ένα όνειρο για τους ερευνητές. Οι Karl Deisseroth, Peter Hegemann και Georg Nagel τιμήθηκαν με το Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής 2026 για τις ανακαλύψεις τους που οδήγησαν στην οπτογενετική, η οποία καθιστά δυνατή την ενεργοποίηση ή απενεργοποίηση της δραστηριότητας μεμονωμένων νευρικών κυττάρων σε έναν ζωντανό εγκέφαλο. Αυτή η μέθοδος χρησιμοποιείται τώρα σε εργαστήρια σε όλο τον κόσμο για να αποκαλύψει τα μυστήρια του εγκεφάλου. Σχήμα 1. Οι επιστήμονες ονειρεύτηκαν να χρησιμοποιήσουν έναν διακόπτη για νευρικά κύτταρα.  © Επιτροπή Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής. Εικονογράφος Mattias Karlén. To understand how the brain forms memories, feelings and behaviours has long been a dream for researchers. Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Georg Nagel are awarded the 2026 Nobel Prize in Physiology or Medicine for discoveries leading to optogenetics, which makes it possible to switch on, or off, the activity of individual nerve cells in a living brain. This method is now being used in laboratories around the world to reveal the brain’s mysteries. Figure 1. Scientists dreamed of using a switch for nerve cells. © The Nobel Committee for Physiology or Medicine. Ill. Mattias Karlén

Ένας παλμός φωτός μπορεί να ενεργοποιήσει έναν συγκεκριμένο νευρώνα. Ενας άλλος μπορεί να καταστείλει τη δραστηριότητά του. Και όλα αυτά μπορούν να γίνουν με εξαιρετικά μεγάλη ακρίβεια, ακόμη και σε επίπεδο χιλιοστών του δευτερολέπτου.

Αυτή είναι, στον πυρήνα της, η οπτογενετική: η τεχνική που επιτρέπει στους επιστήμονες να ελέγχουν τη δραστηριότητα συγκεκριμένων κυττάρων με τη βοήθεια του φωτός και η οποία άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο μελετάται ο εγκέφαλος.

Η συγκεκριμένη ανακάλυψη βρέθηκε τη Δευτέρα (05/10) στο επίκεντρο της επιστημονικής επικαιρότητας, όταν το Νόμπελ Φυσιολογίας και Ιατρικής 2026 απονεμήθηκε στους Καρλ Ντάισεροθ, Πέτερ Χέγκεμαν και Γκέοργκ Νάγκελ για τις «ανακαλύψεις τους σχετικά με τα φωτοελεγχόμενα κανάλια ιόντων και την οπτογενετική».

Τι ακριβώς, όμως, είναι η οπτογενετική και πώς κατάφερε μια φωτοευαίσθητη πρωτεΐνη από ένα μικροσκοπικό πράσινο φύκι να μετατραπεί σε ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της σύγχρονης νευροεπιστήμης;

Τι είναι η οπτογενετική

Optogenetics is illuminating the inner workings of the brain. akinbostanci/iStock via Getty Images Plus

Ο όρος περιγράφει τον συνδυασμό γενετικών και οπτικών μεθόδων ώστε συγκεκριμένα κύτταρα ενός ζωντανού οργανισμού να μπορούν να ελέγχονται με φως.

Στη νευροεπιστήμη, η τεχνική επιτρέπει στους ερευνητές να ενεργοποιούν ή να αναστέλλουν επιλεγμένους νευρώνες και να παρακολουθούν τι συμβαίνει στη συνέχεια σε ένα νευρωνικό κύκλωμα ή στη συμπεριφορά ενός οργανισμού.

Δεν γίνονται όμως όλοι οι νευρώνες φωτοευαίσθητοι. Με γενετικές τεχνικές, οι επιστήμονες μπορούν να στοχεύσουν συγκεκριμένους τύπους κυττάρων και να τους κάνουν να παράγουν φωτοευαίσθητες πρωτεΐνες, γνωστές ως οψίνες. Όταν στη συνέχεια αυτά τα κύτταρα φωτιστούν με το κατάλληλο μήκος κύματος, οι πρωτεΐνες αντιδρούν και μεταβάλλουν την ηλεκτρική δραστηριότητα των νευρώνων.

Πώς «ανάβει» ένας νευρώνας με φως

Στην καρδιά της ανακάλυψης βρίσκεται μια κατηγορία πρωτεϊνών που ονομάζονται channelrhodopsins (καναλοροδοψίνες). Οι πρωτεΐνες αυτές βρίσκονται στη μεμβράνη ορισμένων μικροοργανισμών και λειτουργούν ως κανάλια ιόντων που ανοίγουν όταν δεχθούν φως.

Μία από τις σημαντικότερες είναι η channelrhodopsin-2 (ChR2), η οποία προέρχεται από το μονοκύτταρο πράσινο φύκι Chlamydomonas reinhardtii. Όταν φωτιστεί με μπλε φως, το κανάλι ανοίγει και επιτρέπει σε θετικά φορτισμένα ιόντα να περάσουν μέσα από την κυτταρική μεμβράνη. Η μεταβολή αυτή μπορεί να προκαλέσει την ηλεκτρική ενεργοποίηση του νευρώνα.

Υπάρχουν αντίστοιχα και φωτοευαίσθητες πρωτεΐνες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αναστολή της νευρωνικής δραστηριότητας. Έτσι, ανάλογα με το εργαλείο που επιλέγεται, το φως μπορεί να λειτουργήσει ως εξαιρετικά γρήγορος διακόπτης για τη δραστηριότητα συγκεκριμένων νευρικών κυττάρων.

Γιατί το φως έκανε τόσο μεγάλη διαφορά

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της οπτογενετικής είναι ο συνδυασμός δύο μορφών ακρίβειας.

Η πρώτη είναι χωρική: οι επιστήμονες μπορούν να στοχεύσουν συγκεκριμένους πληθυσμούς κυττάρων.

Η δεύτερη είναι χρονική: η ενεργοποίηση μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσα σε χιλιοστά του δευτερολέπτου, δηλαδή σε χρονική κλίμακα αντίστοιχη με εκείνη στην οποία λειτουργούν οι ίδιοι οι νευρώνες.

Αυτό επέτρεψε στους ερευνητές να μην περιορίζονται απλώς στο να παρατηρούν ότι μια περιοχή του εγκεφάλου ενεργοποιείται όταν συμβαίνει κάτι. Μπορούν να ενεργοποιήσουν ή να καταστείλουν συγκεκριμένα κύτταρα και να εξετάσουν πώς αυτή η παρέμβαση επηρεάζει ένα νευρωνικό κύκλωμα ή μια συμπεριφορά.

Όλα ξεκίνησαν από ένα πράσινο φύκι

Σχήμα 2. Το φύκι Chlamydomonas ανιχνεύει το φως χρησιμοποιώντας το σημείο του ματιού του. Όταν το φως είναι αρκετά ισχυρό, κολυμπάει προς την πηγή.  © Επιτροπή Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής. Εικονογράφος Mattias Karlén. Figure 2. The alga Chlamydomonas senses light using its eyespot. When light is sufficiently strong, it swims towards the source. © The Nobel Committee for Physiology or Medicine. Ill. Mattias Karlén

Η πορεία προς την οπτογενετική δεν ξεκίνησε με την προσπάθεια να ελεγχθεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος, αλλά με ένα πολύ διαφορετικό ερώτημα: πώς αντιλαμβάνεται το φως ένα μικροσκοπικό φύκι;

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο Πέτερ Χέγκεμαν μελετούσε τον τρόπο με τον οποίο το Chlamydomonas αντιδρά στο φως μέσα σε περίπου μισό χιλιοστό του δευτερολέπτου. Ο Χέγκεμαν υποψιάστηκε ότι πίσω από αυτή την εξαιρετικά γρήγορη αντίδραση βρισκόταν μία πρωτεΐνη που μπορούσε ταυτόχρονα να ανιχνεύει το φως και να λειτουργεί ως κανάλι ιόντων.

Σχήμα 3. Όταν οι Nagel και Hegemann εισήγαγαν τα γονίδια Chlamydomonas σε αυγά βατράχου, άρχισαν να παράγουν πρωτεΐνες ιοντικών διαύλων που κατέληξαν στην επιφάνεια των αυγών. Όταν οι ερευνητές φώτισαν τα ιοντικά κανάλια, αυτά άνοιξαν. Στη συνέχεια, ιόντα ρέουν μέσα από τα κανάλια, δημιουργώντας ένα ηλεκτρικό σήμα.  © Επιτροπή Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής. Εικονογράφος Mattias Karlén. Figure 3. When Nagel and Hegemann introduced the Chlamydomonas genes in frog eggs, they began to produce ion channel proteins that ended up on the surface of the eggs. When the researchers illuminated the ion channels, they opened. Ions then flowed through the channels, creating an electric signal. © The Nobel Committee for Physiology or Medicine. Ill. Mattias Karlén

Ο Γκέοργκ Νάγκελ δοκίμασε την υπόθεση εισάγοντας γονίδια από το φύκι σε ωάρια βατράχου. Οι εργασίες οδήγησαν στην αναγνώριση της channelrhodopsin-2, ενός καναλιού ιόντων που ανοίγει όταν εκτίθεται στο φως.

Το 2003, οι επιστήμονες έδειξαν ότι η συγκεκριμένη πρωτεΐνη μπορούσε να εισαχθεί και σε κύτταρα ανθρώπου και χάμστερ και να προκαλέσει ηλεκτρικά σήματα όταν φωτιζόταν.

Το επόμενο βήμα: από το φύκι στους νευρώνες

Σχήμα 4. Ο Deisseroth εισήγαγε το γονίδιο που κωδικοποιεί την καναλροδοψίνη-2 σε νευρικά κύτταρα που καλλιέργησε σε τρυβλίο Petri, καθιστώντας τα νευρικά κύτταρα ευαίσθητα στο φως. Χρησιμοποιώντας μπλε φως, οι ερευνητές μπόρεσαν να ενεργοποιήσουν ένα γρήγορο νευρικό σήμα.  © Επιτροπή Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής. Εικονογράφος Mattias Karlén. Figure 4. Deisseroth introduced the gene encoding channelrhodopsin-2 into nerve cells that he cultured in a petri dish, making the nerve cells sensitive to light. Using blue light, the rearchers were able to trigger a rapid nerve signal. © The Nobel Committee for Physiology or Medicine. Ill. Mattias Karlén

Το κρίσιμο επόμενο βήμα ήρθε το 2005. Ο Καρλ Ντάισεροθ και συνεργάτες του στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ χρησιμοποίησαν το γονίδιο της channelrhodopsin-2 σε νευρώνες θηλαστικών και έδειξαν ότι σύντομοι παλμοί φωτός μπορούσαν να προκαλέσουν με μεγάλη χρονική ακρίβεια ηλεκτρικές ώσεις στα νευρικά κύτταρα.

Στην εργασία που δημοσιεύθηκε στο Nature Neuroscience, οι ερευνητές περιέγραψαν έλεγχο της νευρωνικής δραστηριότητας σε κλίμακα χιλιοστών του δευτερολέπτου. Η τεχνική που αναπτύχθηκε τα επόμενα χρόνια έγινε γνωστή ως οπτογενετική και εξαπλώθηκε στα εργαστήρια νευροεπιστήμης σε όλο τον κόσμο.

Τι μπορούν να μελετήσουν οι επιστήμονες με την οπτογενετική

Σχήμα 5. Η ερευνητική ομάδα του Deisseroth παρέδωσε το γονίδιο για την καναλροδοψίνη-2 στους εγκεφάλους ζωντανών ποντικών. Στη συνέχεια, εισήγαγαν μια λεπτή οπτική ίνα στον εγκέφαλο. Όταν φώτισαν τα νευρικά κύτταρα μέσω της οπτικής ίνας, ενεργοποιήθηκε ένα νευρικό σήμα που προκάλεσε κίνηση των μουστακιών.  © Επιτροπή Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής. Ιλ. Mattias Karlén. Figure 5. Deisseroth’s research group delivered the gene for channelrhodopsin-2 to the brains of living mice. They then inserted a thin optical fiber into the brain. When they illuminated the nerve cells through the optical fiber, a nerve signal was triggered that induced movement of the whiskers. © The Nobel Committee for Physiology or Medicine. Ill. Mattias Karlén

Η δυνατότητα επιλεκτικού ελέγχου των νευρώνων έδωσε στους ερευνητές ένα εργαλείο για να διερευνούν ποια νευρωνικά κυκλώματα συνδέονται με συγκεκριμένες λειτουργίες και συμπεριφορές.

Οπτογενετικές μέθοδοι έχουν χρησιμοποιηθεί σε ερευνητικά μοντέλα για τη μελέτη κυκλωμάτων που σχετίζονται, μεταξύ άλλων, με την κίνηση, τη μνήμη, το κίνητρο, το άγχος, τον εθισμό, τον κιρκάδιο ρυθμό, την επιθετικότητα και τις κοινωνικές συμπεριφορές.

Η Επιτροπή Νόμπελ σημειώνει ότι η μέθοδος χρησιμοποιείται πλέον σε εργαστήρια σε όλο τον κόσμο για τη διερεύνηση της λειτουργίας του εγκεφάλου.

Από το ερευνητικό εργαστήριο στις κλινικές δοκιμές

Η οπτογενετική παραμένει πρωτίστως ένα ερευνητικό εργαλείο, ωστόσο ορισμένες εφαρμογές της έχουν ήδη φτάσει σε κλινικές δοκιμές.

Ένας από τους τομείς που μελετώνται περισσότερο είναι η μελαγχρωστική αμφιβληστροειδοπάθεια (retinitis pigmentosa), μια ομάδα κληρονομικών παθήσεων στις οποίες εκφυλίζονται τα φωτοευαίσθητα κύτταρα του αμφιβληστροειδούς.

Το 2021, ερευνητές ανέφεραν στο Nature Medicine την πρώτη περίπτωση μερικής λειτουργικής αποκατάστασης της όρασης σε τυφλό ασθενή με τη χρήση οπτογενετικής θεραπείας. Στην προσέγγιση αυτή χρησιμοποιήθηκε γονιδιακή παρέμβαση για να γίνουν συγκεκριμένα κύτταρα του αμφιβληστροειδούς ευαίσθητα στο φως, σε συνδυασμό με ειδικά γυαλιά που μετέτρεπαν τις οπτικές πληροφορίες σε φωτεινά ερεθίσματα.

Το 2026 έχουν επίσης δημοσιευθεί αποτελέσματα πρώιμων κλινικών δοκιμών διαφορετικών οπτογενετικών προσεγγίσεων για προχωρημένη μελαγχρωστική αμφιβληστροειδοπάθεια. Τα αποτελέσματα παραμένουν ερευνητικά και οι μελέτες αξιολογούν πρωτίστως την ασφάλεια και πιθανές ενδείξεις αποτελεσματικότητας.

Ερευνάται επίσης η δυνατότητα αξιοποίησης της οπτογενετικής για πιο ακριβή διέγερση του ακουστικού νεύρου σε μελλοντικές εφαρμογές κοχλιακών εμφυτευμάτων.

Γιατί πήραν το Νόμπελ Ιατρικής 2026

Οι Καρλ Ντάισεροθ, Πέτερ Χέγκεμαν και Γκέοργκ Νάγκελ τιμήθηκαν για τις ανακαλύψεις τους στα φωτοευαίσθητα κανάλια ιόντων και την οπτογενετική. Left to right: Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Georg Nagel were awarded the 2026 medicine Nobel on 5 October. Credit: L-R Stanford Medicine, Humbold-Universität zu Berlin/Philipp Plum, Robert Emmerich/Universität Würzburg

Η Επιτροπή Νόμπελ βράβευσε τους τρεις επιστήμονες (Καρλ Ντάισεροθ, Πέτερ Χέγκεμαν και Γκέοργκ Νάγκελ) για τις «ανακαλύψεις σχετικά με τα φωτοελεγχόμενα κανάλια ιόντων και την οπτογενετική».

Ο Χέγκεμαν και ο Νάγκελ συνέβαλαν στην ανακάλυψη και κατανόηση των φωτοευαίσθητων καναλιών των φυκιών, ενώ η δουλειά του Ντάισεροθ και των συνεργατών του έδειξε ότι τέτοιες πρωτεΐνες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον γρήγορο και επιλεκτικό έλεγχο των νευρώνων.

Όπως εξήγησε ο γενικός γραμματέας της Συνέλευσης Νόμπελ, Τόμας Πέρλμαν, η οπτογενετική καθιστά δυνατό το «άναμμα» ή το «σβήσιμο» της δραστηριότητας μεμονωμένων νευρικών κυττάρων μέσα σε έναν ζωντανό εγκέφαλο – μια μέθοδος που χρησιμοποιείται σήμερα διεθνώς για τη μελέτη των νευρωνικών κυκλωμάτων.

Πηγές: https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ - https://www.nature.com/articles/d41586-026-03091-2 - https://www.kathimerini.gr/life/science/564501319/optogenetiki-ti-einai-i-techniki-poy-elegchei-toys-neyrones-me-fos-kai-charise-to-nompel-iatrikis/ - https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-medicineprize2026.pdf

 

 

 

 

 

 

Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, «Εξομολόγηση»

Pierre Bonnard (1867-1947), Beach (c 1922), oil on canvas, 35 x 61.7 cm, Private collection. The Athenaeum.

Νύχτες πολλές λαχταρούσα να σου γράψω. Αισθήματα, ναυάγια καθημερινά, θα έμεναν χωρίς δικαίωση αν κάποιος δεν ερχόταν να τα καταγράψει. Έχεις τα ποιήματα, μου λέγανε. Όμως κι αυτά μένουν αδιάφορα, περιφρονούν την ομορφιά που τα γέννησε. Αντανακλούν τον κόσμο του ποιητή κι όχι τον εμπνευστή - αυτός πεθαίνει. Ύστερα, με τα ποιήματα, δε σταματά ποτέ η χλεύη κι η κατάκριση κι ο διασυρμός. Πως επιτέλους θα προστατευτούμε; Κάνοντας ίσως σύστημα ζωής να διαπομπεύουμε τον ίδιο μας τον εαυτό στα μάτια εκεινού που αγαπούμε. Μες στο αργό αυτό ξετύλιγμα της ψυχής μας υπάρχει ένας θρίαμβος ατομικός που κανένας δε φαίνεται να τον καταλαβαίνει.

Πότε σε γνώρισα... Αργός ερχομός που επισκευάζει τα παλιά χαλάσματα, ώρες χαμένες στα καφενεία ή σεργιανίζοντας τη θάλασσα κάθε πρωί. Τίποτα πια δε θα μ' αλλάξει, έλεγα, κι έβλεπα γύρω μου φιλήδονους αστούς, πόστα και ρεβεράντζες και κουρσάκια ιδιωτικά, μπασκετμπωλίστες φιλοχρήματους, κι εγώ μόνος μου κι έκθετος σα μια κηλίδα ανεξίτηλη πάνω στην πόλη. Κι όταν πήρα την όψιμη απόφαση να φύγω στη Γαλλία ή στο Αλγέρι για σπουδές, ήταν απόγνωση στο βάθος - ανώνυμος στιχοποιός και πάροικος να δοκιμάσω έναν καινούριο τρόπο σωτηρίας.

Ποιός σε περίμενε...Όχι το βράδυ εκείνο μέσα στα φώτα, στη βραδινή εξάτμιση της θάλασσας. Κι όμως, πώς σε κατάλαβα να έρχεσαι, δροσιά καλοκαιριάτικη σαν τα προάστια που απλώνονται στις παρυφές των βουνών μόλις πέφτει το βράδυ.

Κι ήρθε η στιγμή. Ριπή των ματιών που διασταυρώνονται μετέωρα και που θα πεί είσαι συ κι όχι άλλος. Εσύ ο αναμενόμενος που ανατρέπεις μέσα μου την τάξη του κόσμου. Είσαι η νέα οργάνωση με το διαβήτη της καρδιάς, ότι ονειρεύτηκα παράφορα περνώντας σαν έπιπλο από χέρι σε χέρι. Μα όταν σε λίγο σηκωθήκαμε να φύγουμε κι εσύ βημάτιζες αργά κι ανέβαινες, κι εγώ καθυστερούσα και λαχάνιαζα, κι όλα προετοίμαζαν το χωρισμό, τότε συνήλθα και είπα, παραιτήσου ψυχή μου. Εμείς που είμαστε οι πιο κατάλληλοι, είμαστε οι καταγέλαστοι του κόσμου αυτού. Διψάμε ο ένας τον άλλο τόσο αλλόφρονα που μόνο μες στην απάρνηση θα ολοκληρωθούμε.

Δέκα μέρες μετά, ανταμωθήκαμε στα έρημα ακρογιάλια της Χαλκιδικής. Αργά το απόγευμα είχαμε αφήσει πίσω το χωριό και προχωρούσαμε προσεχτικά πάνω στην άμμο. Η μέρα ήταν ζεστή μα φύσαγε. Κι εμείς γυρεύαμε μιαν αμμουδιά για να περάσουμε τη νύχτα.

Τώρα μπορούσα να σε δω πιο καθαρά καθώς λιγόστευε το φως. Βασιλεμένη ομορφιά μες στα νερά της θάλασσας, με καθαρότητα πουλιού, βημάτιζες αργά, αδιάφορος κι αμίλητος, ανύποπτος στην αγωνία μου που άρχιζε, σχεδόν σκληρός, κι έφεγγες αποχτώντας έτσι διαφάνεια. Κι όταν στρατοπεδεύσαμε καθώς σουρούπωνε και ψάρευες ακόμα μοναχός, κι οι θόρυβοι των άλλων πέσανε στην άπνοια που ακολούθησε μετά κι ύστερα έπεσες κι εσύ κι απομακρύνθηκες κι έβλεπα τα μαλλιά σου να πλέουνε στη θάλασσα, τότε γαλήνεψα περιμένοντας το κακό.

Κι ήρθε το άλλο πρωί. Ώρες που κύλησαν μονόχνωτα χαζεύοντας τη βάρκα που σας πήρε για το ψάρεμα, μαύρη κηλίδα απλωμένη στον ήλιο. Και σεργιανούσα τις πένθιμες λουρίδες του νερού που ανοίγονταν στο πέλαγο όταν φτάσαν οι ξένοι.

Ήρθαν πολλοί. Σιγά σιγά μαυρίζανε σαν έντομα την περιοχή, λερώνανε παντού, σήκωναν σκόνη. Ασχημονούσαν και φωνάζανε ανάρμοστα κι οι πιο θρασείς φτάσανε στο τραπέζι μας και μας ζητούσανε να φύγουμε γιατί θα τους χαλνούσαμε, λέει, το κέφι. Καθώς η κατακραυγή έγινε γενική κι εμείς ξεφεύγαμε κυνηγημένοι ως το χωριό, σου είπα καθώς επέστρεφες στη θάλασσα: Αυτοί είναι η ρίζα του κακού. Βάναυσοι, ανίκανοι για ομορφιά, ηθικολόγοι. Τότε αντιμίλησες κοφτά κι η φωνή σου είχε μιάν αλλοίωση απερίγραπτη: Χωρίς αυτούς θα υποφέραμε χειρότερα. Το δικό μας κορμί θα μας φάει στο τέλος, να είσαι σίγουρος. Τι σου φταίνε οι άλλοι.

Ατέλειωτο απομεσήμερο στον ίσκιο ενός δέντρου δροσερού. Η επιθυμία μού έφερνε ζάλη. Κατέρρεα σιγά σιγά, δεν είχα τίποτε πια να σου πω, κι όμως πώς λαχταρούσα να εξομολογηθώ κι ύστερα να ζητήσω τη συγνώμη σου, που η σκέψη μου σε σπίλωνε, και το χειρότερο, χωρίς να το καταλαβαίνεις. Κι όταν ο ήλιος πνίγηκε στα σύννεφα κι η μπόρα φαίνονταν να έρχεται ακάθεκτη κι ο άνεμος μού 'σφιγγε τη φωνή, μέσα μου γρύλιζα, ας έρθει.

Κι η κρίση ήρθε. Εκεί, μες στο λεωφορείο της επιστροφής, στο μέσα κάθισμα, πίσω απ' το τζάμι. Ένα μούδιασμα των χεριών και το πρόσωπο γέμισε δάκρυα χωρίς ούτε μια σύσπαση να το χαράξει. Οι επιθυμίες είχανε πια εξατμιστεί - η απόγνωση κι ο πανικός πώς όλα τέλειωναν μου προκαλούσαν έναν πόνο φριχτό στο στομάχι. Σε ξέρω καλύτερα απ' τη μητέρα, το κορίτσι σου. Σε νιώθω περισσότερο απ' αυτούς κι ούτε κουβέντα δε θα μπορέσω ποτέ μαζί σου να στήσω.

Μη βγάζεις άχνα, λέξη. Θα προσπεράσεις, ψυχή μου περήφανη, ακατάδεχτη, θα προσπεράσεις, είπα σιγά.

Δε θα σε ξαναδώ ποτέ. Μέρες που μ' ακολούθησαν χωρίς σκοπό, μέρες ολόιδιες που μ' έτρωγαν στα ίδια μέρη. Δρόμοι της πόλης που περάσαμε μαζί, πόλη ζεστή, ανάλγητη, κι εσύ παντού μα πουθενά κι ο χρόνος μου περίσσευε κι εγώ ζητούσα απεγνωσμένα έστω μια λεπτομέρεια σου να με κρατήσει.

Δε θα σε ξαναδώ ποτέ. Νύχτα του Αυγούστου πνιγερή που επιβιβάστηκα στον Πειραιά φεύγοντας για τη Μασσαλία. Η ζέστη ήταν αποπνικτική. Απ' το κατάστρωμα άκουγα τα μοτέρ της μηχανής, η αποβάθρα ήταν έρημη και το λιμάνι άχνιζε στο κάρβουνο και στη λίγδα.

Και ξάφνου, μες στις μαούνες και τους γερανούς, ήρθε στ' αυτιά μου μια μουσική γλυκιά απ' την Αθήνα. Τα γόνατα μου λύνονταν καθώς χιλιάδες φώτα άναψανε με μιάς κι οι δρόμοι ανοίγανε στη θάλασσα κι αρχίνησε μιά ατέλειωτη πομπή κι οι πόρτες των σπιτιών με καλωσόριζαν κι η άσφαλτος με δρόσιζε, εμένα, το μετανάστη κάποιας άλλης εποχής που έφαγε τα χρόνια του μες στην παρανομία.

Και σε είδα τότε για στερνή φορά πάνω στα κράσπεδα του δρόμου που ανηφόριζε, σχεδόν τυφλό απ' τους προβολείς, κι είχες μεθύσει απ' την οχλαβοή κι έτρεχες να προλάβεις για να μου μιλήσεις. Κι η ομορφιά σου είχε το άρωμα της εποχής που σε γαλούχησε, ένα άρωμα γλυκόπικρο αυτού που ζήσαμε με ότι έρχεται ή ετοιμάζεται νά 'ρθει. Κι η γεύση αυτής της διάρκειας μού 'δινε μιαν απερίγραπτη χαρά και με μαλάκωνε κι ο πόνος μου γλυκαίνονταν καθώς σκεφτόμουνα πως ήρθε επιτέλους η εποχή να τα πούμε.

Κι είπα, καρδιά μου, κράτησε όσο μπορείς πιο ζωντανό κι ανάγλυφο τον άνθρωπο και τη φωνή. Μέσα στ' αυλάκι του καιρού ας δέσει ο σπόρος του. Άλλοι θα γεύονται τον καρπό. Για μας, η νύχτα είναι καλή, θα καταπιεί όσα τραβούμε.

Pierre Bonnard (1867-1947), The Dressing Table with a Bunch of Red and Yellow Flowers (1913), oil on canvas, 125 x 110 cm, Museum of Fine Arts, Houston, TX. The Athenaeum.

Το διήγημα «Εξομολόγηση» του Νίκου - Αλέξη Ασλάνογλου πρωτοδημοσιεύθηκε στο 10ο τεύχος του περιοδικού «Διαγώνιος» που εξέδιδε ο Ντίνος Χριστιανόπουλος τη δεκαετία του 1960. Στο ίδιο τεύχος υπήρχαν ακόμη ποιήματα και κείμενα των Νίκου Καρούζου, Κλείτου Κύρου, Ρώμου Φιλύρα, Λείας Χατζοπούλου - Καραβία κ.α. 

Πηγή: https://www.lifo.gr/culture/vivlio/ena-magiko-kalokairino-anagnosma-i-agnosti-exomologisi-toy-nikoy-alexi-aslanogloy

 

 

 

Οδυσσέας Ελύτης, «Σώμα του καλοκαιριού». Odysseas Elytis, “Body of Summer”

Γιώτα Αλίκη Μπιτσάκη, Ανέμελη, 70x50cm, Ακρυλικά σε καμβά.

Πάει καιρός που ακούστηκεν η τελευταία βροχή
Πάνω από τα μυρμήγκια και τις σαύρες
Τώρα ο ουρανός καίει απέραντος
Τα φρούτα βάφουνε το στόμα τους
Της γης οι πόροι ανοίγουνται σιγά σιγά
Και πλάι απ’ το νερό που στάζει συλλαβίζοντας
Ένα πελώριο φυτό κοιτάει κατάματα τον ήλιο.

Ποιος είναι αυτός που κείτεται στις πάνω αμμουδιές
Ανάσκελα φουμέρνοντας ασημοκαπνισμένα ελιόφυλλα
Τα τζιτζίκια ζεσταίνονται στ’ αυτιά του
Τα μυρμήγκια δουλεύουνε στο στήθος του
Σαύρες γλιστρούν στη χλόη της μασχάλης
Κι από τα φύκια των ποδιών του αλαφροπερνά ένα κύμα
Σταλμένο απ’ τη μικρή σειρήνα που τραγούδησε:

Ω σώμα του καλοκαιριού, γυμνό, καμένο
Φαγωμένο από το λάδι κι από το αλάτι
Σώμα του βράχου και ρίγος της καρδιάς
Μεγάλο ανέμισμα της κόμης λυγαριάς
Άχνα βασιλικού πάνω από το σγουρό εφηβαίο
Γεμάτο αστράκια και πευκοβελόνες
Σώμα βαθύ πλεούμενο της μέρας!

Έρχονται σιγανές βροχές ραγδαία χαλάζια
Περνάν δαρμένες οι στεριές στα νύχια του χιονιά
Που μελανιάζει στα βαθιά μ’ αγριεμένα κύματα
Βουτάνε οι λόφοι στα πηχτά μαστάρια των νεφών
Όμως και πίσω απ’ όλα αυτά χαμογελάς ανέγνοια
Και ξαναβρίσκεις την αθάνατη ώρα σου
Όπως στις αμμουδιές σε ξαναβρίσκει ο ήλιος
Όπως μες στη γυμνή σου υγεία ο ουρανός.

Μαρία Κόρδα, Φλόγα, 50x50cm, Λάδια σε καμβά.

Από τη συλλογή «Προσανατολισμοί», (1941).

“BODY OF SUMMER”

Pierre Bonnard (1867-1947), Marine Scene (c 1910), oil on canvas, 49.8 x 61.2 cm, Private collection. The Athenaeum.

A long time has passed since the last rain was heard

Above the ants and lizards

Now the sun burns endlessly

The fruit paints its mouth

The pores in the earth open slowly

And beside the water that drips in syllables

A huge plant gaze into the eye of the sun.

Who is he that lies on the shores beyond

Stretched on his back, smoking silver-burnt olive leaves?

Cicadas grow warm in his ears

Ants are at work on his chest

Lizards slide in the grass of his armpits

And over the seaweed of his feet a wave rolls lightly

Sent by the little siren that sang:

 

O body o summer, naked, burnt

Eaten away by oil and salt

Body of rock and shudder of the heart

Great ruffling wind in the osier hair

Beneath of basil above the curly pubic mound

Full of stars and pine needles

Body, deep vessel of the day!

 

Soft rains come, violent hail

The land passes lashed in the claws of snow-storm

Which darkens in the depths with furious waves

The hills plunge into the dense udders of the clouds

And yet behind all this you laugh carefree

And find your deathless moment again

And the sun finds you again in the sandy shores

As the sky finds you again in your naked health.

Michael Rothenstein (1908 - 1993), Body of Summer – Odysseus Elytis (1972), colour woodcut and linocut with accompanying text © Estate of Michael Rothenstein

Translated by Edmund Keeley and Philip Sherrard.

On 18 October 1979, one of Greece’s major poets, Odysseus Elytis, was awarded with the Noble Prize for Literature. The Swedish Academy declared in its presentation that Elytis’ poetry “depicts with sensual strength and intellectual clearsightedness, modern man’s struggle for freedom and creativeness…[In] its combination of fresh, sensuous flexibility and strictly disciplined implacability in the face of all compulsion, Elytis’ poetry gives shape to its distinctiveness, which is not only very personal but also represents the traditions of the Greek people“.

Elytis was perhaps the first modern great poet who embraced surrealism as a poetic inspiration. He felt that surrealism heralded a return to magical sources which rationalism had calcified; it represented a plunge into the wellsprings of fantasy and dream, a free-flowing clustering of images creating its own shapes.  The broad perspective of an open mind and a vital, concrete bond with the archetypal gestures of life, magical surrealism and unbroken Hellenic substance merge in poetry to form painfully illuminating images of Mediterranean existence.

Κατερίνα Περιμένη, Πορτραίτο φαγιούμ, 36×22-26cm, εγκαυστική.

Transcendent, mystical, slangy, laconic, rhetorical, Odysseus Elytis is first of all a poet whose unique strength is the celebration of a landscape that is his protean theme, his finest invention. This terrain is both his beloved Greece and the human body, a vision rooted in the past and passionately imagined in a kind of floating, timeless present. “Body of Summer” is a free-verse poem of four stanzas. The poem can be divided in half: The first two stanzas describe a landscape in the voice of a third-person narrator; the last two stanzas address the personified landscape directly in the song of the “little siren.”

Through surreal, Elytis infused spirit into the material world. Through personification he molded the abstract into concrete forms. The animate inanimate is found in fruit which paint their mouths in summer heat and transform into earth’s swelling pores. Summer itself is a boy stretched out on the shore while “Cicadas grow warm in his ears/ Ants are at work on his chest/ Lizards slide in the grass of his armpits/ And over the seaweed of his feet a wave rolls lightly”. Infused with light and idyllic joy, these are images of hope, joy, and sensuality, bathed in the light that has become the trademark of a poetry free of the sentimentality.

Πηγές: https://www.greeknewsagenda.gr/poem-of-the-month-body-of-summer-by-odysseus-elytis/ - https://www.naftemporiki.gr/culture/arts/2115064/soma-kalokairioy-eikastiki-ekthesi-me-aformi-to-omonymo-poiima-toy-nompelista-poiiti-mas-odyssea-elyti/

 

 

 

Πώς το Ισραήλ χρησιμοποιεί τη Eurovision ως διπλωματικό όπλο. How Israel Turned Eurovision's Stage Into a Soft Power Tool

Το Ισραήλ ενίσχυσε τεχνητά τον υποψήφιο της στην Eurovision μέσω μιας κρατικά υποστηριζόμενης εκστρατείας επιρροής, τροφοδοτώντας εικασίες ότι η δεύτερη θέση του στην λαϊκή ψήφο διαστρεβλώθηκε από κυβερνητική παρέμβαση, αποκάλυψε έρευνα των New York Times. Ένα πανό διαμαρτυρίας που ζητά μποϊκοτάζ της Eurovision. Israel artificially boosted its Eurovision candidate through a state-backed influence campaign, fuelling speculation that its second-place finish in the popular vote was distorted by government intervention, a New York Times investigation has revealed. A protest banner calling for a boycott of Eurovision. [Photo by AA]

Η Eurovision 2026 τελείωσε στη Βιέννη ως γιορτή για τα 70 χρόνια του πιο διάσημου τηλεοπτικού διαγωνισμού τραγουδιού στον κόσμο. Στη σκηνή υπήρξαν ξανά φώτα, σημαίες, ποπ τραγούδια, υπερβολικά κοστούμια, συνθήματα του κοινού, τηλεοπτική λάμψη και το γνώριμο σύνθημα της ευρωπαϊκής ενότητας. Πίσω όμως από το μεγάλο σόου, η διοργάνωση αντιμετωπίζει το πιο δύσκολο ερώτημα της ιστορίας της: μπορεί ακόμη να ισχυρίζεται ότι η πολιτική μένει έξω από τη Eurovision;

Μια μεγάλη έρευνα των New York Times, που δημοσιεύθηκε πριν την έναρξη της φετινής διοργάνωσης, υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου αντιμετώπισε τη Eurovision όχι απλώς ως διαγωνισμό τραγουδιού, αλλά ως εργαλείο ήπιας ισχύος, αυτό που διεθνώς περιγράφεται ως soft power. Σύμφωνα με την εφημερίδα, οι προσπάθειες του Ισραήλ να επηρεάσει το περιβάλλον γύρω από τον διαγωνισμό ήταν ευρύτερες και είχαν ξεκινήσει νωρίτερα από όσο ήταν μέχρι σήμερα γνωστό.

Οι Times περιγράφουν μια οργανωμένη καμπάνια που περιλάμβανε κρατική διαφήμιση, διπλωματικές επαφές, κινήσεις προώθησης στα κοινωνικά δίκτυα και κινητοποίηση υπέρ της ισραηλινής συμμετοχής. Η έρευνα βασίζεται, σύμφωνα με την εφημερίδα, σε εσωτερικά έγγραφα της Eurovision, μη δημοσιοποιημένα στοιχεία ψηφοφορίας και περισσότερες από 50 συνεντεύξεις με ανθρώπους που εμπλέκονται ή παρακολουθούν τον θεσμό από κοντά.

Το κρίσιμο σημείο δεν είναι ότι αποδείχθηκε τεχνική νοθεία. Η ίδια η έρευνα σημειώνει ότι δεν υπάρχουν στοιχεία πως το Ισραήλ χρησιμοποίησε bots ή άλλες κρυφές μεθόδους για να αλλοιώσει την ψηφοφορία. Το ζήτημα είναι διαφορετικό και ίσως πιο δύσκολο για τη Eurovision: πόσο μπορεί να αντέξει ένας θεσμός που δηλώνει απολιτίκ όταν ένα κράτος, εν μέσω πολέμου και διεθνούς πίεσης, φέρεται να χρησιμοποιεί τη σκηνή του ως πεδίο δημόσιας διπλωματίας;

Σύμφωνα με τους New York Times, ανώτεροι Ισραηλινοί διπλωμάτες επικοινώνησαν το περασμένο φθινόπωρο και τον χειμώνα με ευρωπαϊκούς τηλεοπτικούς φορείς και αξιωματούχους, την ώρα που δημόσια ραδιοτηλεοπτικά μέσα ζητούσαν τον αποκλεισμό του Ισραήλ από τη Eurovision ή απειλούσαν με μποϊκοτάζ λόγω του πολέμου στη Γάζα. Ορισμένοι κατηγορούσαν την ισραηλινή κυβέρνηση ότι είχε επηρεάσει υπέρμετρα τα αποτελέσματα μέσω μαζικής καμπάνιας ψήφων.

Η Yuval Raphael, εκπρόσωπος του Ισραήλ στη Eurovision 2025 στη Βασιλεία της Ελβετίας, ερμηνεύει το «New Day Will Rise» στον μεγάλο τελικό, τον Μάιο του 2025. Yuval Raphael, Israel's representative at Eurovision 2025 in Basel, Switzerland, performs "New Day Will Rise" in the grand final, in May 2025. Photo: Denis Balibouse/Reuters

Η αντίδραση των ευρωπαϊκών φορέων δεν προέκυψε σε κενό. Το Ισραήλ είχε ήδη βρεθεί στο κέντρο των πιο έντονων πολιτικών εντάσεων που έχει γνωρίσει η Eurovision εδώ και δεκαετίες. Το 2024, στο Μάλμε της Σουηδίας, η συμμετοχή της Eden Golan συνοδεύτηκε από μεγάλες φιλοπαλαιστινιακές διαδηλώσεις, έντονα μέτρα ασφαλείας και δημόσιες αντιδράσεις από καλλιτέχνες και ακτιβιστές. Το 2025, στη Βασιλεία, η Yuval Raphael τερμάτισε δεύτερη συνολικά και πρώτη στην ψήφο του κοινού, αποτέλεσμα που προκάλεσε νέες ερωτήσεις για τη δύναμη οργανωμένων καμπανιών.

Επίσημη φωτογραφία της ισραηλινής συμμετοχής με θεσμικούς εκπροσώπους στο Ισραήλ. Η εμπλοκή της πολιτικής κορυφής γύρω από τη Eurovision βρίσκεται στο κέντρο της έρευνας των New York Times. Official photo of the Israeli participation with institutional representatives in Israel. The involvement of the political top brass around Eurovision is at the center of the New York Times investigation.

Η έρευνα των Times υποστηρίζει ότι η ισραηλινή πλευρά είχε επενδύσει σημαντικά ποσά σε προώθηση γύρω από τη Eurovision. Για τον διαγωνισμό του 2024 στο Μάλμε, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η εφημερίδα, η ισραηλινή κυβέρνηση δαπάνησε περισσότερα από 800.000 δολάρια σε διαφήμιση σχετική με τη Eurovision. Μέρος αυτών των χρημάτων, σύμφωνα με την έρευνα, προερχόταν από το υπουργείο Εξωτερικών, ενώ αναφέρεται και κονδύλι από το γραφείο "hasbara" του πρωθυπουργού, όρος που χρησιμοποιείται συχνά για την εξωτερική επικοινωνία και προβολή του Ισραήλ.

Το «20 φορές» και η ψήφος του κοινού

Ανάρτηση στον λογαριασμό του Ισραηλινού πρωθυπουργού καλούσε το κοινό να ψηφίσει «20 φορές», το τότε ανώτατο επιτρεπόμενο όριο της Eurovision. A post on the Israeli prime minister's account called on the public to vote "20 times", the maximum allowed limit at Eurovision at the time.

Το 2025, η καμπάνια φαίνεται πως έγινε ακόμη πιο ορατή. Δημοσιεύματα του φινλανδικού δημόσιου φορέα Yle είχαν ήδη αποκαλύψει, μέσω της βιβλιοθήκης διαφημίσεων της Google, ότι η ισραηλινή κυβέρνηση είχε αγοράσει διαδικτυακές διαφημίσεις σε πολλές γλώσσες, καλώντας το κοινό να ψηφίσει την ισραηλινή συμμετοχή. Οι New York Times προσθέτουν ότι ο ίδιος ο Νετανιάχου ανάρτησε στα κοινωνικά δίκτυα γραφικό που ενθάρρυνε τους χρήστες να ψηφίσουν έως και 20 φορές την Yuval Raphael, το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο τότε.

Αυτό το "20 φορές" βρίσκεται στον πυρήνα της υπόθεσης. Η Eurovision επιτρέπει εδώ και χρόνια στο κοινό να ψηφίζει πολλαπλές φορές, κάτι που ενισχύει την εμπλοκή των θεατών και τη θεαματικότητα του διαγωνισμού. Όμως, όταν μια κρατικά υποστηριζόμενη ή διπλωματικά ενισχυμένη καμπάνια καλεί συντονισμένα ψηφοφόρους να αξιοποιήσουν το ανώτατο όριο, το ερώτημα αλλάζει. Δεν αφορά μόνο την αγάπη ενός κοινού για ένα τραγούδι. Αφορά το κατά πόσο το σύστημα μπορεί να απορροφήσει πολιτικά οργανωμένη κινητοποίηση χωρίς να χάσει την αξιοπιστία του.

Η ανακοίνωση των ψήφων στη Eurovision 2025 στη Βασιλεία. Σύμφωνα με την ανάλυση των Times, σε ορισμένες χώρες λίγες εκατοντάδες επαναλαμβανόμενες ψήφοι μπορούσαν να αλλάξουν την κατάταξη του κοινού. The announcement of the Eurovision 2025 votes in Basel. According to the Times analysis, in some countries a few hundred repeat votes could change the public ranking.

Η ανάλυση της εφημερίδας υποστηρίζει ότι, σε ορισμένες χώρες, θα αρκούσαν λίγες εκατοντάδες ψηφοφόροι που ψήφιζαν επανειλημμένα για να αλλάξει η κατάταξη στην ψήφο του κοινού. Αυτό δεν σημαίνει ότι το αποτέλεσμα ήταν παράνομο. Σημαίνει όμως ότι το σύστημα της Eurovision, όπως λειτουργούσε μέχρι πέρυσι, ήταν ευάλωτο σε έντονη και καλά οργανωμένη καμπάνια επιρροής.

Η απάντηση της EBU

Μέτρα ασφαλείας έξω από τα κεντρικά της EBU στη Γενεύη, πριν από κρίσιμη συνεδρίαση για τη συμμετοχή του Ισραήλ στον διαγωνισμό. Security measures outside the EBU headquarters in Geneva, ahead of a crucial meeting on Israel's participation in the contest.

Η EBU, από την πλευρά της, επιμένει ότι τα αποτελέσματα της Eurovision 2025 ήταν έγκυρα. Ο διευθυντής της Eurovision, Martin Green, έχει αναγνωρίσει ότι υπήρξε δραστηριότητα που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί "δυσανάλογη" σε επίπεδο προώθησης, αλλά υποστηρίζει ότι δεν επηρέασε το τελικό αποτέλεσμα. Στο Reuters δήλωσε ότι η Eurovision εισήγαγε νέους κανόνες επειδή είδε προωθητική δραστηριότητα "εκτός κλίματος" σε σχέση με τη φύση του σόου.

Οι νέοι κανόνες για το 2026 δείχνουν ότι η EBU δεν αντιμετώπισε το πρόβλημα ως αμελητέο. Το μέγιστο όριο ψήφων ανά μέθοδο πληρωμής μειώθηκε από 20 σε 10, οι επαγγελματικές επιτροπές επιστρέφουν στους ημιτελικούς για πρώτη φορά από το 2022 και οι οδηγίες κατά "δυσανάλογων καμπανιών προώθησης" γίνονται αυστηρότερες, ειδικά όταν τέτοιες καμπάνιες υποστηρίζονται από τρίτους, συμπεριλαμβανομένων κυβερνήσεων ή κρατικών φορέων.

Η ίδια η EBU αναφέρει ότι οι συμμετέχοντες τηλεοπτικοί φορείς και οι καλλιτέχνες δεν επιτρέπεται να εμπλέκονται ή να συμβάλλουν ενεργά σε καμπάνιες τρίτων που θα μπορούσαν να επηρεάσουν το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας. Προβλέπει επίσης κυρώσεις για προσπάθειες αθέμιτης επιρροής, ενώ υπόσχεται ενισχυμένα τεχνικά μέτρα για τον εντοπισμό ύποπτων μοτίβων και συντονισμένης ή δόλιας ψηφοφορίας.

Το ρήγμα στη φετινή διοργάνωση

Διαδήλωση έξω από δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα στο Ρέικιαβικ, μετά την απόφαση για μποϊκοτάζ της Eurovision 2026 λόγω της συμμετοχής του Ισραήλ. Demonstration outside a public broadcaster in Reykjavik, following the decision to boycott Eurovision 2026 due to Israel's participation.

Η κρίση όμως δεν έληξε με τους νέους κανόνες. Αντίθετα, έφτασε μέχρι τη φετινή διοργάνωση. Σύμφωνα με το Reuters, η EBU απηύθυνε επίσημη προειδοποίηση στο ισραηλινό δημόσιο μέσο KAN, μετά τη δημοσίευση διαδικτυακών βίντεο του φετινού εκπροσώπου του Ισραήλ, Noam Bettan, που καλούσαν τους θεατές να ψηφίσουν "10 φορές για το Ισραήλ".

Η EBU έκρινε ότι μια τέτοια άμεση προτροπή δεν είναι σύμφωνη με τους κανόνες ή το πνεύμα του διαγωνισμού. Το KAN απάντησε ότι τηρεί τους κανόνες και ότι το συγκεκριμένο υλικό ήταν ανεξάρτητη πρωτοβουλία της ομάδας του καλλιτέχνη, χωρίς απαγορευμένη χρηματοδότηση.

Στο μεταξύ, η ίδια η συμμετοχή του Ισραήλ έχει οδηγήσει σε ρήγμα μέσα στη Eurovision. Τον Δεκέμβριο του 2025, η EBU ανακοίνωσε ότι τα μέλη της ενέκριναν ένα πακέτο αλλαγών στους κανόνες, χωρίς να γίνει ξεχωριστή ψηφοφορία για τη συμμετοχή του Ισραήλ. Η απόφαση αυτή επέτρεψε σε όλα τα μέλη που επιθυμούσαν να συμμετάσχουν στη Eurovision 2026, υπό την προϋπόθεση ότι θα συμμορφωθούν με τους νέους κανόνες.

Η επιλογή δεν ικανοποίησε όλους. Η Ιρλανδία, η Ισπανία, η Ολλανδία, η Σλοβενία και η Ισλανδία αποσύρθηκαν από τη φετινή διοργάνωση σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη συμμετοχή του Ισραήλ. Στη Βιέννη, η αστυνομία αντιμετώπισε διαδηλώσεις, κυρίως κατά αλλά και υπέρ της ισραηλινής συμμετοχής, ενώ οι αρχές περιμένουν πιθανές απόπειρες αποκλεισμών και διαταραχών, ειδικά την ημέρα του τελικού.

Έτσι, η 70ή Eurovision διεξήχθη σε μια παράξενη διπλή πραγματικότητα. Από τη μία, η EBU τη γιορτάζει ως παγκόσμιο πολιτιστικό γεγονός, με 35 συμμετέχοντες τηλεοπτικούς φορείς, νέες ψηφιακές εμπειρίες για τους φίλους του διαγωνισμού, δεκάδες χιλιάδες κατόχους εισιτηρίων στη Wiener Stadthalle και ένα μεγάλο επετειακό αφήγημα γύρω από τη χαρά, τη μουσική και τη σύνδεση. Από την άλλη, η φετινή διοργάνωση συνοδεύεται από μποϊκοτάζ, νέα μέτρα ψηφοφορίας, επίσημες προειδοποιήσεις, διαδηλώσεις και το πιο σοβαρό ερώτημα περί πολιτικής επιρροής που έχει αντιμετωπίσει ποτέ ο θεσμός.

Η Eurovision ως πολιτικό πεδίο

Διαδηλωτές υπέρ της Παλαιστίνης έξω από τη Eurovision, με πανό που παραφράζει το σύνθημα του διαγωνισμού: «Liberate Your Song / United for Palestine». Pro-Palestine protesters outside Eurovision, with a banner paraphrasing the contest's slogan: "Liberate Your Song / United for Palestine."

Η Eurovision ήταν πάντα πολιτική, ακόμη και όταν προσποιούνταν ότι δεν είναι. Η σειρά εμφάνισης, οι γειτονικές ψήφοι, οι διασπορές τους, οι εθνικές αφηγήσεις, οι σημαίες, η συμμετοχή χωρών εκτός αυτού που ορίζουμε γεωγραφικά ως Ευρώπη, οι αποκλεισμοί και οι επιστροφές ανήκαν διαχρονικά στο παρασκήνιο του διαγωνισμού. Η διαφορά σήμερα είναι ότι αυτό το παρασκήνιο δεν μένει πια πίσω από τη σκηνή. Βγαίνει στο φως, οργανώνεται, καταγράφεται, μετριέται, αγοράζει διαφημίσεις, συνομιλεί με πρεσβείες, πιέζει τηλεοπτικούς φορείς και μπορεί να μετατρέψει την ψήφο του κοινού σε μήνυμα πολιτικής νομιμοποίησης.

Για το Ισραήλ, σύμφωνα με την έρευνα των Times, η Eurovision έγινε ένας σπάνιος διεθνής χώρος όπου η χώρα μπορούσε να εμφανιστεί όχι μέσα από εικόνες πολέμου, αλλά μέσα από τη γλώσσα της ποπ, της συγκίνησης και της τηλεοπτικής συμπάθειας. Μια υψηλή θέση στην κατάταξη μπορούσε να παρουσιαστεί ως απόδειξη ότι, παρά τη διεθνή κριτική και τις διαδηλώσεις, ένα μεγάλο κομμάτι του ευρωπαϊκού κοινού εξακολουθούσε να στηρίζει ή να αγκαλιάζει την ισραηλινή συμμετοχή.

Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα. Η Eurovision δεν είναι απλώς ένα τραγούδι τριών λεπτών. Είναι διεθνής ορατότητα, σύμβολα, σημαίες, εικόνες, συναισθηματικές αφηγήσεις και ένα τεράστιο τηλεοπτικό σύστημα που μπορεί να μετατρέψει τη συμπάθεια της ποπ κουλτούρας σε πολιτικό μήνυμα. Σε έναν κόσμο όπου οι πόλεμοι διεξάγονται και μέσα από εικόνες, η Eurovision δεν είναι ουδέτερο έδαφος. Είναι μια από τις πιο ισχυρές σκηνές ήπιας ισχύος που διαθέτει η Ευρώπη.

Η EBU προσπαθεί να προστατεύσει τον πυρήνα του διαγωνισμού, δηλαδή την ιδέα ότι η Eurovision υπάρχει για τη μουσική, τη δημιουργικότητα και τη σύνδεση. Όμως οι ίδιοι οι κανόνες που ανακοίνωσε δείχνουν ότι ο θεσμός αναγνωρίζει πλέον πως η αθωότητά του δεν είναι αυτονόητη. Όταν χρειάζεται να περιορίσεις τις ψήφους, να απαγορεύσεις δυσανάλογες καμπάνιες, να προειδοποιήσεις δημόσιους τηλεοπτικούς φορείς και να ενισχύσεις τα συστήματα εντοπισμού συντονισμένης δραστηριότητας, σημαίνει ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στην εικόνα. Βρίσκεται στη δομή.

Η πιο δύσκολη θέση ανήκει ίσως στους ίδιους τους δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς. Από τη μία, η Eurovision είναι ένας θεσμός συνεργασίας μεταξύ δημόσιων μέσων, όχι κυβερνήσεων. Από την άλλη, οι συμμετοχές φέρουν εθνικές σημαίες, οι επιτυχίες διαβάζονται ως εθνικές νίκες και οι κυβερνήσεις ξέρουν πολύ καλά την αξία μιας μεγάλης διεθνούς τηλεοπτικής στιγμής. Όσο πιο έντονη γίνεται η γεωπολιτική σύγκρουση, τόσο πιο δύσκολο είναι για τους φορείς να υποστηρίζουν ότι εκπροσωπούν μόνο τραγούδια και όχι χώρες.

Αυτό ακριβώς δείχνει και η υπόθεση του Ισραήλ. Το KAN υποστηρίζει ότι δεν παραβίασε τους κανόνες. Οι επικριτές της συμμετοχής λένε ότι η Eurovision δεν μπορεί να φιλοξενεί κανονικά ένα κράτος που βρίσκεται στο επίκεντρο καταγγελιών για τη Γάζα. Και η EBU προσπαθεί να κρατήσει ενωμένο έναν θεσμό που οικοδομήθηκε πάνω στην ιδέα ότι η μουσική μπορεί να υπερβεί την πολιτική, ακριβώς τη στιγμή που η πολιτική έχει μπει μέσα στον μηχανισμό της μουσικής.

Η ψήφος ως διεθνές μήνυμα

Η σκηνή της Eurovision 2026 στη Βιέννη, όπου η 70ή διοργάνωση ξεκινά υπό τη σκιά μποϊκοτάζ, νέων κανόνων και διαδηλώσεων. The Eurovision 2026 stage in Vienna, where the 70th edition begins under the shadow of boycotts, new rules and protests.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η Eurovision βρίσκεται μπροστά σε πολιτική σύγκρουση. Η Ρωσία αποκλείστηκε μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Η ίδια η ιστορία του διαγωνισμού είναι γεμάτη από εντάσεις, αποχές, ψήφους με διπλωματική φόρτιση και συζητήσεις για το ποιος ανήκει στην ευρωπαϊκή τηλεοπτική κοινότητα. Όμως η υπόθεση που περιγράφουν οι New York Times αφορά κάτι πιο σύγχρονο: όχι απλώς την παρουσία μιας χώρας σε έναν πολιτικά φορτισμένο διαγωνισμό, αλλά τη δυνατότητα ενός κράτους να χρησιμοποιεί τις τεχνικές της ψηφιακής καμπάνιας για να επηρεάσει το συναισθηματικό και τηλεοπτικό αποτέλεσμα.

Η Eurovision χτίστηκε πάνω σε μια απλή υπόσχεση: ότι για ένα βράδυ, ή έστω για μια εβδομάδα, οι χώρες μπορούν να μιλήσουν μεταξύ τους με τραγούδια αντί με κρίσεις, σύνορα και πολέμους. Αυτή η υπόσχεση δεν ήταν ποτέ απολύτως αθώα. Ήταν όμως αποτελεσματική. Γι' αυτό και εκατομμύρια θεατές συνεχίζουν να τη βλέπουν, να τη σχολιάζουν, να την ειρωνεύονται, να την αγαπούν και να την παίρνουν πολύ πιο σοβαρά από όσο παραδέχονται.

Το ερώτημα τώρα είναι αν αυτή η υπόσχεση μπορεί να σταθεί όταν η ψήφος γίνεται εργαλείο κρατικής εικόνας. Αν μια χώρα μπορεί να επενδύει πολιτικά στην τηλεοπτική αγάπη, τότε η Eurovision δεν είναι απλώς ένας διαγωνισμός που επηρεάζεται από την πολιτική. Είναι ένας διαγωνισμός που παράγει πολιτικό αποτέλεσμα.

Στη Βιέννη, η EBU προσπάθησε να δείξει ότι η Eurovision παραμένει γιορτή. Να δείξει χορευτικά, μπαλάντες, queer ενέργεια, εθνικά χρώματα, μεγάλες φωνές και μικρές τηλεοπτικές υπερβολές. Όμως το 2026, πίσω από κάθε δεκάδα ψήφων, υπάρχει πλέον μια νέα καχυποψία. Ποιος ψηφίζει; Ως φαν, ως μέλος μιας διασποράς, ως πολίτης, ως πολιτικός υποστηρικτής, ως μέρος μιας οργανωμένης καμπάνιας; Και ποιος έχει τη δύναμη να μετατρέψει αυτή την ψήφο σε διεθνές μήνυμα;

Η Eurovision δεν καταρρέει επειδή έγινε πολιτική. Ήταν πάντα πολιτική. Το πρόβλημά της είναι ότι δεν μπορεί πια να το κρύψει πίσω από πυροτεχνήματα.

Πηγές: https://www.nytimes.com/2026/05/11/world/europe/eurovision-israel-gaza-netanyahu.html - https://www.lifo.gr/now/entertainment/gkliter-diplomatia-kai-psifoi-i-eurovision-sti-megalyteri-krisi-tis-istorias-tis