Μια σύντομη ιστορία της Πρωτομαγιάς. A Short History of May Day

Ξεκινήστε τον χαρούμενο μήνα Μάιο με αυτή τη σύντομη ιστορία της Πρωτομαγιάς, η οποία συμπληρώνεται με μια εξερεύνηση της σημασίας της Πρωτομαγιάς σε ορισμένα από τα έργα του Γουόλτερ Κρέιν. Kick off the merry month of May with this short history of May Day, complete with an exploration of the significance of May Day to some of Walter Crane’s works. Sandro Botticelli (Alessandro di Mariano di Vanni Filipepi), Primavera (Spring) (detail) (c 1482), tempera on panel, 202 x 314 cm, Galleria degli Uffizi, Florence. Wikimedia Commons.

Αυτό το ιστολόγιο στοχεύει να δώσει μια σύντομη ιστορία των εορτασμών της Πρωτομαγιάς και πώς εξελίχθηκαν από μια αρχαία γιορτή στο να καλωσορίσουν το καλοκαίρι στην αργία που απολαμβάνουμε τώρα. Θα εξετάσει επίσης μερικά από τα έργα του Walter Crane, ο οποίος χρησιμοποίησε την Πρωτομαγιά ως επαναλαμβανόμενο θέμα στην τέχνη του.

Nicolas Poussin (1594–1665) The Empire of Flora (1631), oil on canvas, 131 × 181 cm, Gemäldegalerie Alte Meister, Desden, Germany. Wikimedia Commons.

Ανάμεσα στην εαρινή ισημερία (όπου ο ήλιος βρίσκεται πάνω από τον ισημερινό και η μέρα και η νύχτα έχουν την ίδια διάρκεια) και το θερινό ηλιοστάσιο (τη μεγαλύτερη ημέρα), η Πρωτομαγιά ιστορικά παρείχε μια ευκαιρία για να γιορτάσουμε την άνοιξη και την αφθονία που υποσχόταν το ερχόμενο καλοκαίρι. Αρχικά, ο εορτασμός των Φλωράλια στην Αρχαία Ρώμη για τον εορτασμό της έλευσης της άνοιξης περιελάμβανε αθλητικές εκδηλώσεις και γιορτές για αρκετές ημέρες. Οι τυπικές ανατροπές και η ατμόσφαιρα σκανταλιάς που χαρακτηρίζουν πολλά καρναβάλια ήταν επίσης παρούσες, με τους κοινωνικούς κανόνες και τις συμπεριφορές να ανατρέπονται κατά τη διάρκεια των εορτασμών.

Floralia by Antonio María Reyna Manescau (1888).

Η εξέλιξη των Φλωράλια τα είδε να μετατρέπονται σε μια σειρά από διαφορετικές καλοκαιρινές εορταστικές εκδηλώσεις, καθεμία από τις οποίες αποκτούσε έναν μοναδικό χαρακτήρα ανάλογα με την περιοχή και τους λαούς που γιόρταζαν.

Beltane Fire Festival in Edinburgh, Scotland, 2019.

Στις γαελικές περιοχές, αυτό έγινε το φεστιβάλ Beltane , όπου ξεκίνησε μια παράδοση με το άναμμα φωτιών για την ευλογία των βοοειδών και η παραμονή του Μαΐου παρείχε «μια οριακή στιγμή μετάβασης, τα πέπλα μεταξύ του συνηθισμένου κόσμου και του θεϊκού Άλλου Κόσμου» [1].

Maypole dancing in the Netherlands, by Pieter Brueghel the Younger (16th century).

Μερικοί από τους πιο συνηθισμένους συσχετισμούς με την έναρξη του μήνα περιλαμβάνουν τον χορό με το γαϊτανάκι, ο οποίος εξακολουθεί να είναι δημοφιλής σε ορισμένες αγροτικές περιοχές. Η παράδοση της στέψης μιας Βασίλισσας του Μαΐου εξακολουθεί να εφαρμόζεται σε
ορισμένες περιοχές και είναι επίσης μια παράδοση στην οποία θα δούμε να αναφέρεται λίγο αργότερα.

Robert Koehler (1850–1917), The Strike in the Region of Charleroi (detail) (1886), oil on canvas, 181.6 × 275.6 cm, Deutsches Historisches Museum, Berlin, Germany. Wikimedia Commons.

Εκτός από εποχιακή γιορτή, η Πρωτομαγιά γιορτάζεται επίσης ως Παγκόσμια Ημέρα των Εργατών, γνωστή και ως Ημέρα της Εργασίας. Επιλέχθηκε για να τιμήσει τις προσπάθειες των απεργών εργαζομένων που απαιτούσαν καλύτερους μισθούς και συνθήκες εργασίας, ξεκινώντας από την Αμερική πριν εξαπλωθεί ως ξεχωριστή γιορτή σε όλο τον κόσμο. Το συνδικαλιστικό κίνημα αναπτύχθηκε σημαντικά τον 19ο αιώνα, σχηματίστηκε για να προστατεύσει τα μέλη του από την εκμετάλλευση, καθώς και για να αγωνιστεί για καλύτερα εργασιακά δικαιώματα, όπου η προστασία των εργαζομένων ήταν πρακτικά ανύπαρκτη. Η διάρκεια της εργάσιμης ημέρας, καθώς και οι συνθήκες εργασίας, ήταν αμφιλεγόμενα ζητήματα γύρω από τα οποία συσπειρώθηκαν τα κινήματα της εργατικής τάξης, ενισχυμένα από αριστερές πολιτικές οργανώσεις. Προηγούμενες προσπάθειες οργάνωσης των εργαζομένων για να διαδηλώσουν ενάντια στις κακές συνθήκες εργασίας στις ΗΠΑ είχαν οδηγήσει στην ψήφιση ορισμένων ομοσπονδιακών νόμων που υποτίθεται ότι συντομεύονταν οι εργάσιμες ημέρες, αλλά συχνά περιείχαν κενά που επέτρεπαν στις επιχειρήσεις να συνεχίσουν να απαιτούν πολλές ώρες εργασίας και να απολύουν υπαλλήλους που αρνούνταν να συμμορφωθούν [3]. 

The Library of Congress, "Haymarket Affair: Topics in Chronicling America," November 16, 1887. Watertown Republican (Watertown, WI). Image provided by: Wisconsin Historical Society.

Εκτός από εποχιακή γιορτή, η Πρωτομαγιά γιορτάζεται επίσης ως Παγκόσμια Ημέρα των Εργατών, γνωστή και ως Ημέρα της Εργασίας. Επιλέχθηκε για να τιμήσει τις προσπάθειες των απεργών εργαζομένων που απαιτούσαν καλύτερους μισθούς και συνθήκες εργασίας, ξεκινώντας από την Αμερική πριν εξαπλωθεί ως ξεχωριστή γιορτή σε όλο τον κόσμο. Το συνδικαλιστικό κίνημα αναπτύχθηκε σημαντικά τον 19ο αιώνα, σχηματίστηκε για να προστατεύσει τα μέλη του από την εκμετάλλευση, καθώς και για να αγωνιστεί για καλύτερα εργασιακά δικαιώματα, όπου η προστασία των εργαζομένων ήταν πρακτικά ανύπαρκτη. Η διάρκεια της εργάσιμης ημέρας, καθώς και οι συνθήκες εργασίας, ήταν αμφιλεγόμενα ζητήματα γύρω από τα οποία συσπειρώθηκαν τα κινήματα της εργατικής τάξης, ενισχυμένα από αριστερές πολιτικές οργανώσεις. Προηγούμενες προσπάθειες οργάνωσης των εργαζομένων για να διαδηλώσουν ενάντια στις κακές συνθήκες εργασίας στις ΗΠΑ είχαν οδηγήσει στην ψήφιση ορισμένων ομοσπονδιακών νόμων που υποτίθεται ότι συντομεύονταν οι εργάσιμες ημέρες, αλλά συχνά περιείχαν κενά που επέτρεπαν στις επιχειρήσεις να συνεχίσουν να απαιτούν πολλές ώρες εργασίας και να απολύουν υπαλλήλους που αρνούνταν να συμμορφωθούν [3]. 

This 1886 engraving was the most widely reproduced image of the Haymarket massacre. It shows Methodist pastor Samuel Fielden speaking, the bomb exploding, and the riot beginning simultaneously; in reality, Fielden had finished speaking before the explosion.

Η 1η Μαΐου επιλέχθηκε για να τιμήσει τα γεγονότα της Υπόθεσης Χέιμαρκετ, η οποία έλαβε χώρα στο Σικάγο το 1886. Η διαμαρτυρία ξεκίνησε την 1η Μαΐου και ήταν μέρος ενός εθνικού κινήματος που απαιτούσε 8ωρη εργάσιμη ημέρα. Αυτό που ξεκίνησε ως γενική απεργία και ειρηνική διαμαρτυρία σύντομα κατέληξε σε βία. Στις 3 Μαΐου, η αστυνομία άνοιξε πυρ εναντίον διαδηλωτών - σκοτώνοντας μερικούς από τους εργάτες (ο ακριβής αριθμός αμφισβητείται, αλλά διαφορετικές αναφορές υποδηλώνουν ότι σκοτώθηκαν μεταξύ 2 και 6). Αμέσως απαντώντας στην αστυνομική βία, αρκετές πολιτικές οργανώσεις και αναρχικές ομάδες κάλεσαν σε συγκέντρωση την επόμενη μέρα. Το πρωί της 4ης Μαΐου στην πλατεία Haymarket, μετά από ομιλίες του ακτιβιστή των εργατών και αναρχικού αιδεσιμότατος Samuel Fielden, η αστυνομία άρχισε να κάνει μαζική πορεία εναντίον των συγκεντρωμένων διαδηλωτών. Μια βόμβα μολότοφ έπεσε από άγνωστο άτομο, σκοτώνοντας έναν αστυνομικό και λειτουργώντας ως πυριτόλιθος για να ξεσπάσει βία στη συνέλευση, καθώς η αστυνομία άνοιξε ξανά πυρ. Συνολικά, επτά αστυνομικοί και τουλάχιστον τέσσερις εργάτες σκοτώθηκαν, και ο πιθανός πολύ μεγαλύτερος αριθμός τραυματισμών πολιτών παραμένει άγνωστος.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΕΡΓΑΤΕΣ! ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ στο ΧΕΗΜΑΡΚΕΤ, Ράντολφ Στρητ, Μπ.Ντάϊπλένς και Χάλστεντ. Καλοί ομιλητές θα παρουσιαστούν για να καταγγείλουν τις τελευταίες αγριότητες της αστυνομίας, τους πυροβολισμούς ενάντια στους συντρόφους μας εργάτες χτες το απόγευμα. Εργάτες, οπλιστείτε κι ελάτε μαζικά! Η Εκτελεστική Επιτροπή. The first flier calling for a rally in the Haymarket on May 4 (left) and the revised flier for the rally (right). The words "Workingmen Arm Yourselves and Appear in Full Force!" were removed from the revised flier.

Αυτό που ακολούθησε ήταν μια σειρά από αντισυνδικαλιστικές ενέργειες εκ μέρους τόσο των εταιρειών όσο και της κυβέρνησης, και καθώς οι εκρήξεις υποστήριξης προς την αστυνομία συνεχίστηκαν, η κοινή γνώμη για τους απεργούς εργάτες έγινε εχθρική. Ο δήμαρχος Κάρτερ Χάρισον ανακοίνωσε περίοδο στρατιωτικού νόμου και έτσι οι αρχές επιβολής του νόμου άρχισαν να κάνουν επιδρομές σε εργατικές οργανώσεις - συχνά παραλείποντας τα νόμιμα εντάλματα που απαιτούνταν για να το κάνουν. Εκατοντάδες συνελήφθησαν και από αυτούς τους 8 άνδρες επιλέχθηκαν για να δικαστούν. Σε αυτούς τους άνδρες, επιχειρηματίες και κυβερνητικοί αξιωματούχοι που αναζητούσαν από καιρό τρόπους για να καταστείλουν το κίνημα για τα εργασιακά δικαιώματα, βρήκαν την ευκαιρία να δώσουν το παράδειγμα σε άλλους πιθανούς ακτιβιστές. Το γεγονός ότι οι περισσότεροι από τους άνδρες δεν ήταν καν παρόντες στη συγκέντρωση είχε μικρή σημασία, η ριζοσπαστική αναρχική τους πολιτική ήταν αρκετή για να εξασφαλίσει την καταδίκη τους για συνωμοσία [4].

Στις 11 Νοεμβρίου 1887, (ημέρα που βαπτίστηκε ως Μαύρη Παρασκευή) οι Albert Parsons, August Spies, George Engel, και Adolph Fischer δολοφονούνται από τους κρατικούς δήμιους με την παρουσία 200 επιλεγμένων θεατών. Και οι τέσσερις αρνούνται να έρθουν σε οποιαδήποτε επαφή με τον παπά.

Συστάθηκε ένα δικαστήριο καγκουρό με ρητό σκοπό την καταδίκη των ανδρών και ο δικαστής που προήδρευε όρισε ότι, λόγω της κατηγορίας της συνωμοσίας, εάν έστω και ένας από τους άνδρες ήταν ένοχος τότε όλοι ήταν ένοχοι λόγω συσχέτισης. Μετά την ολοκλήρωση της προκατειλημμένης δίκης, 7 από τους άνδρες καταδικάστηκαν σε θάνατο δι' απαγχονισμού και ένας σε 15 χρόνια φυλάκιση. Μετά από έφεση, οι ποινές 2 ανδρών μετατράπηκαν σε ισόβια κάθειρξη, με έναν άνδρα, τον Louis Lingg, να αυτοκτονεί εκείνο το βράδυ. Συνολικά, 4 από τους άνδρες που θεωρήθηκαν αποδιοπομπαίοι τράγοι δολοφονήθηκαν από το κράτος: ο George Engel, ο August Spies, ο Albert Parsons και ο Adolph Fischer. Η εξέγερση στο Haymarket ήταν μια εξαιρετικά σημαντική στιγμή στον αγώνα για τα δικαιώματα των εργαζομένων, και η Ρόζα Λούξεμπεργκ θυμάται πως ο αμερικανικός αγώνας για δικαιότερες συνθήκες εργασίας σε συνδυασμό με το ευρύτερο εργατικό κίνημα σε όλο τον κόσμο οδήγησε στο Διεθνές Συνέδριο Εργατών το 1889 στο Παρίσι, το οποίο υιοθέτησε την 8ωρη εργασία ως βασικό αίτημα και κατοχύρωσε την Πρωτομαγιά ως την ώρα της απεργίας [5]. Η Πρωτομαγιά ως ημέρα των εργατών κατοχυρώθηκε σε επόμενα διεθνή συνέδρια και έγινε ετήσιος εορτασμός των εργαζομένων σε όλο τον κόσμο, καθώς και σημείο συγκέντρωσης για αμέτρητες απεργίες, δράσεις, συλλαλητήρια και διαδηλώσεις που συνεχίζονται μέχρι σήμερα.

Walter Crane (1845-1915), A Garland For May Day, c.1895. Proof. Ink on paper.

Ας αφιερώσουμε λίγο χρόνο για να εξετάσουμε λίγο πιο λεπτομερώς τον τρόπο με τον οποίο αναπαρίσταται η Πρωτομαγιά στη ζωγραφική, με μια ματιά σε έναν καλλιτέχνη συγκεκριμένα για τον οποίο οι ποιμενικές, ακόμη και παγανιστικές, ρίζες της γιορτής, καθώς και η σύγχρονη σημασία της για το εργατικό κίνημα, επηρέασαν εξίσου το έργο του. Πώς ένας καλλιτέχνης, ο Walter Crane, παντρεύει τις δύο Πρωτομαγιές, ενώνοντας την ποιμενική εικόνα ενός καλοκαιρινού εορτασμού με την τιμή του εργατικού κινήματος, βλέποντας τον αγώνα για τα δικαιώματα των εργαζομένων ως έναν αγώνα σε αρμονία με τον φυσικό κόσμο.

Μετά την καταδίκη των αναρχικών του Σικάγο, η διεθνής καταδίκη από σοσιαλιστικές και εργατικές οργανώσεις οδήγησε σε μια σειρά από διαμαρτυρίες. Στις 13 Νοεμβρίου 1887, 2 ημέρες μετά την εκτέλεση των 4 ανδρών του Σικάγο, ο Walter Crane παρευρέθηκε σε μια μαζική συγκέντρωση στην πλατεία Τραφάλγκαρ. Παρευρέθηκαν επίσης και άλλοι αξιοσημείωτοι σοσιαλιστές και μαρξιστές, όπως η Eleanor Marx, ο William Morris, ο George Bernard Shaw και η Annie Besant, για να αναφέρουμε μερικούς. Η συνάντηση, η οποία είχε επίσης οργανωθεί για να διαμαρτυρηθεί για την πολιτική καταστολή στην Ιρλανδία και την επιδείνωση των συνθηκών εργασίας στη Βρετανία και στο εξωτερικό, περιελάμβανε μέλη της Fabian Society, καθώς και της Σοσιαλδημοκρατικής Ομοσπονδίας και της Ιρλανδικής Εθνικής Λίγκας. Η έφιππη αστυνομία διέλυσε τις διαμαρτυρίες με βία, αρκετοί διαδηλωτές τραυματίστηκαν και κάποιοι πέθαναν από τα τραύματά τους. Ο Crane σχολιάζει στην αυτοβιογραφία του: «Ποτέ δεν είδα κάτι πιο πραγματικό πόλεμο στη ζωή μου - μόνο που η επίθεση ήταν από τη μία πλευρά» [6]. Μετά τη διαμαρτυρία, ο Crane παρακινήθηκε να δημιουργήσει μια σειρά από έργα προς υποστήριξη των καταδικασμένων ανδρών, συμπεριλαμβανομένων ευρέως διαδεδομένων εκτυπώσεων προς τιμήν των «Μαρτύρων του Σικάγο». Σε ένα προηγούμενο ποίημα που έγραψε, με τίτλο «Ελευθερία στην Αμερική», ο Crane γράφει:

«Αμερική, κάτω από τη σημαία σου με τις ζώνες.
Παλιά καυχιόταν ότι οι άνθρωποι ήταν ελεύθεροι
να σκέφτονται, να μιλάνε, να συναντιούνται, να έρχονται και να φεύγουν.
Τι σημαίνουν λοιπόν η αγχόνη και το φίμωτρο
που κρατούν μπροστά στους γιους των Εργατικών που δεν ήθελαν να δουν
Δίκαιη Ελευθερία παρά μόνο μια μάσκα - ένα κούφιο θέαμα;» [7]

Execution of defendants—Engel, Fischer, Parsons, and Spies.

Εδώ η λέξη «αγχόνη» σημαίνει αγχόνη, καθώς καταδικάζει την θανατική ποινή που επιβλήθηκε στους άνδρες. Ενώ ο ίδιος ο Crane ήταν δηλωμένος σοσιαλιστής, η μεταχείριση των αναρχικών έριξε φως στη μεταχείριση όσων υιοθέτησαν μια στάση κατά της κατάργησης της δουλείας κατά του κράτους και των εταιρειών, αντί για μια αναθεωρητική στάση που παρατηρείται σε πιο κυρίαρχες αριστερές οργανώσεις. Αυτό το ποίημα - όπως και μεγάλο μέρος του έργου του - επιδιώκει να παρουσιάσει ένα ενωμένο μέτωπο για διαφορετικές αριστερές παρατάξεις, με την ελευθερία και την ελευθερία για όλους ως σύνθημα συσπείρωσης.

This sympathetic engraving by English Arts and Crafts illustrator Walter Crane of "The Anarchists of Chicago" was widely circulated among anarchists, socialists, and labor activists.

Ο Crane επηρεάστηκε βαθιά από τα γεγονότα της υπόθεσης Haymarket. Η υποστήριξή του προς τους αναρχικούς του Σικάγο, οι οποίοι είχαν θεωρηθεί αποδιοπομπαίοι τράγοι, έγινε σημείο διαμάχης όταν ταξίδεψε στην Αμερική. Μετά τον θάνατο της βρέφους κόρης τους, Myfannwy, ο Crane, η σύζυγός του Mary και τα παιδιά τους ταξίδεψαν στις ΗΠΑ για ένα χρόνο. Φτάνοντας στη Βοστώνη, η υποδοχή που του επιφύλαξαν ο καλλιτέχνης διακόπηκε απότομα λόγω της δημοσίευσης των πολιτικών του απόψεων. Αφού εκθέτει σε όλη τη χώρα και συναντά τους συνδικαλιστές, ο Crane παρευρέθηκε και μίλησε σε μια εκδήλωση μνήμης στο Haymarket, διαβάζοντας δυνατά τα ποιήματά του στο πλήθος. Επιστρέφοντας στο ξενοδοχείο του, βρήκε μια επιστολή που τον προειδοποιούσε για οικονομική και κοινωνική καταστροφή σε περίπτωση που συνέχιζε να δηλώνει την υποστήριξή του [8] και σύντομα ακολούθησε μια γρήγορη επίθεση από τα μέσα ενημέρωσης. Ο Crane χαρακτηρίστηκε αναρχικός και η οικονομική υποστήριξη αποσύρθηκε, καθώς και ακυρώθηκαν εκδηλώσεις στο όνομά του (αν και σημειώνει ότι αυτό δημιούργησε σημαντικό θόρυβο, προκαλώντας τεράστια προσέλευση στις εκθέσεις του!) [9], ωθώντας τον να γράψει μια επιστολή στην Boston Herald, υπερασπιζόμενος τη θέση του. Έτσι πέρασε μια από τις πιο αμφιλεγόμενες περιόδους στην καριέρα του Crane, αλλά ποτέ δεν εγκατέλειψε την υποστήριξή του προς τους Haymarket Eight. Μάλιστα, τα γεγονότα στο Σικάγο που οδήγησαν στην καθιέρωση της Παγκόσμιας Ημέρας των Εργατών την 1η Μαΐου παρέμειναν πηγή έμπνευσης για τον καλλιτέχνη και συνέχισε να συνδυάζει τον σύγχρονο εορτασμό του εργατικού κινήματος με το αρχαίο καλοκαιρινό φεστιβάλ της Πρωτομαγιάς στο έργο του.

Walter Crane (1845-1915), The Triumph of Labour. Proof. Ink on paper.

Η βιβλιοθήκη Whitworth, μαζί με τη βιβλιοθήκη John Rylands, απέκτησε το αρχείο Walter Crane το 2002. Περιέχει πάνω από 4000 έργα του, που κυμαίνονται από σχέδια και μελέτες έως εκτυπώσεις και ταπετσαρίες. Ενώ οι συζητήσεις γύρω από την κληρονομιά του μπορεί συχνά να επικεντρώνονται στην αναμφισβήτητα τεράστια επιρροή του στην παιδική εικονογράφηση, η πολιτική του τέχνη είναι το επίκεντρο εδώ, επιπλέον, στο πώς δημιούργησε ένα αναγνωρίσιμο στυλ μέσω του οποίου επικοινωνούσε και διέδωσε τον σοσιαλισμό στις μάζες. Τα τρία έργα, που αναφέρονται εδώ, συνδέονται το καθένα με τη γέννηση της Πρωτομαγιάς που έγινε γιορτή των εργατών, και αυτά είναι τα: "Μια γιρλάντα για την Πρωτομαγιά, “Το Γαϊτανάκι των Εργατών για τον Μάιο” και "Ο θρίαμβος της εργασίας".

Ο Θρίαμβος της Εργασίας  είναι ένα από τα πιο διάσημα σχέδια του Crane, μια ξυλογραφία χαραγμένη από τον σύγχρονό του Henry Scheu. Μέσα σε ένα περίτεχνο περίγραμμα, το έργο περιγράφει λεπτομερώς μια πομπή εργατών. «τόσο χειρωνακτικοί όσο και πνευματικοί, βαδίζουν για να γιορτάσουν την Παγκόσμια Εορτή του Μαΐου» [10] σύμφωνα με τον Crane. Γιορτάζουν κάτω από κυματιστά πανό που γράφουν «Η Γη για τον Λαό», «Διεθνής Αλληλεγγύη της Εργασίας», «Μισθωτοί Εργάτες όλου του Κόσμου Ενωθείτε!», όλα ακολουθώντας την προσωποποίηση της Ελευθερίας που ηγείται της πορείας. Ο Crane έχει εισαχθεί στην εικόνα. πάνω από τον τελευταίο τροχό του κάρου στην αριστερή πλευρά της εικόνας, τοποθετώντας τον εαυτό του με την παλέτα στο χέρι, μαρτυρώντας την ουτοπική πομπή, κάτω από το πανό «Μισθωτοί Εργάτες Όλων των Χωρών ΕΝΩΘΕΙΤΕ».

Detail from The Triumph of Labour by Walter Crane.

Βλέπουμε τον σκοπό του Crane να συμπεριλάβει τον εαυτό του ως διπλό. Πρώτον, να επιβεβαιώσει στον θεατή την ένθερμη αριστερή του πολιτική, αλλά πιο σημαντικό είναι να ενώσει την τέχνη και τον σοσιαλισμό στο σύνολό της. Στην αφήγηση της Morna O'Neill για το πολιτικό έργο του Crane, δηλώνει «Το σχέδιο έχει τη δύναμη να επικοινωνεί την αρμονία και τα ουτοπικά ιδανικά μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας, και η ίδια η μορφή του σχεδίου ενσαρκώνει αυτή την ουτοπία» [11]. Το έργο, όπως και όλα τα έργα του Crane, είναι γεμάτο συμβολισμό, κυρίως με την προσωποποίηση της Ελευθερίας να φοράει φρυγικό σκούφο, κάτι που έγινε δημοφιλές κατά τη Γαλλική Επανάσταση. Δανείζεται επίσης τη φράση «LIBERTÉ, ÉGALITÉ, FRATERNITÉ» και ένα κεντρικό δεμάτι από στάχυα που λειτουργούν ως «μακροχρόνιο σύμβολο γονιμότητας, αφθονίας και ανάστασης » [12].

Η Helen Stalker, στο κείμενό της για το αρχείο του Walter Crane, περιγράφει τον Θρίαμβο της Εργασίας ως «μια περίπλοκη και εξαιρετικά λεπτομερή απεικόνιση του ηρωισμού της εργασίας και των πιθανών άφθονων ανταμοιβών που θα μπορούσαν να προκύψουν από την κοινωνική ισότητα» [13]. Εδώ, στον  Θρίαμβο της Εργασίας,  η πομπή των εργατών βαδίζει με χαρά προς αυτό το χρυσό μέλλον, σαν να στηρίζεται στον φυσικό κόσμο. Τα φυσικά μοτίβα που χρησιμοποιεί τόσο συχνά ο Crane στα έργα του δεν περιορίζονται σε καμία περίπτωση αποκλειστικά στα σαφώς πολιτικά του σκίτσα. Αντίθετα, ο σκοπός τους στα έργα του επικαλείται ένα σχεδόν φανταστικό φυσικό σκηνικό, που ανατρέχει στην προβιομηχανική εποχή, όπου ο καλλιτέχνης υπονοεί ότι οι άνθρωποι βρίσκονταν σε καλύτερη αρμονία με τη φύση. Ο Stalker συνεχίζει: «Ο Crane υιοθέτησε τακτικά και γόνιμα το θέμα της Πρωτομαγιάς ως βάση για την εικονογραφία του, στην οποία μια νοσταλγική, αγροτική ουτοπία ήταν ένα σκηνικό για κοινωνική και πολιτική μεταρρύθμιση» [14]. Ενώνει το όραμα ενός ποιμενικού ειδυλλίου με τις αξίες που εξυμνεί ο σοσιαλισμός. Το κίνημα Arts and Crafts (κίνημα των Τεχνών και των Χειροτεχνιών), του οποίου ο Crane ήταν σημαντικό μέλος, γεννήθηκε εν μέρει σε αντίθεση με αυτό που θεωρούνταν διαφθορά της φύσης μέσω της ολόπλευρης πορείας της εκβιομηχάνισης. Έχοντας ένα άμεσα αναγνωρίσιμο στυλ, οι ρωγμές και τα ρήγματα στα διάφορα σοσιαλιστικά κινήματα σε όλη τη χώρα μπορούσαν να αντικατασταθούν από τα άμεσα αναγνωρίσιμα έργα που ο Crane παρήγαγε για έναν τεράστιο αριθμό εκδόσεων. Ως ένα ενιαίο μέτωπο μέσω της τέχνης, ο Crane έδωσε στον σοσιαλισμό ένα αναγνωρίσιμο στυλ και μορφή μέσω των οποίων μπορούσε να μεταφέρει τις ιδέες του στις μάζες. Το μέσο γίνεται το μήνυμα.

Σίγουρα υπάρχει κριτική που πρέπει να ασκηθεί ως προς το πόσο μακριά ήταν η πολιτική του κινήματος Arts and Crafts από την πραγματικότητα του εργατικού αγώνα κατά τη διάρκεια της ταχέως αναπτυσσόμενης βιομηχανικής εποχής. Η ποιμενική ουτοπία που επικαλείται ο Crane σε κάθε στροφή είναι σίγουρα ένα φανταστικό σκηνικό, και τα πολιτικά έργα του καλλιτέχνη -ή τα σκίτσα για τον σκοπό- δεν διαφέρουν τόσο από τα παιδικά παραμύθια ή τους εικονογραφημένους μύθους και θρύλους του. Τα ίδια φυσικά μοτίβα διαπερνούν όλο το έργο του, με τους χαρακτήρες του, τη Βασίλισσα του Μάη και τη Βασίλισσα των Νεράιδων, συχνά αδιάκριτους μεταξύ τους.

Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1894 στο Justice, το έργο του Walter Crane, «Το Γαϊτανάκι των Εργατών», δηλώνει ότι «η υπόθεση της εργασίας είναι η ελπίδα του κόσμου». Γεννημένος στο Λίβερπουλ το 1845, ο Walter Crane ήταν ένας παραγωγικός εικονογράφος που συνδέθηκε με το κίνημα των Τεχνών και των Χειροτεχνιών, και οι δημιουργίες του είναι μερικές από τις πιο διαχρονικές οπτικές φαντασιώσεις του βρετανικού σοσιαλιστικού κινήματος. Το Γαϊτανάκι των Εργατών ζητά «αλληλεγγύη» και «ανθρωπιά», «ευθύνη των εργοδοτών», «οκτώ ώρες» και «κανένα πεινασμένο παιδί». Στο κέντρο της σκηνής, η ανθισμένη βασίλισσα του Μαΐου του Crane καλωσορίζει τους εργαζόμενους όλου του κόσμου και κρατά ψηλά τα λάβαρά τους. Δυνατό αλλά και ιδιότροπο, το «Γαϊτανάκι των Εργατών» συνδυάζει την αγγλική λαϊκή παράδοση με τις απαιτήσεις του διεθνούς εργατικού κινήματος. 

Τόσο στο " Μια γιρλάντα για την Πρωτομαγιά"  όσο και  στο “Γαϊτανάκι των Εργατών για τον Μάιο”, η κεντρική φιγούρα παραμένει η ίδια προσωποποίηση της Κυρίας Ελευθερίας. Στο πρώτο στέκεται ξυπόλητη στο γρασίδι, στολισμένη με έναν κλασικό χιτώνα και περιτριγυρισμένη από μια άφθονη γιρλάντα που διακηρύσσει διάφορα συνθήματα του σκοπού. Στο δεύτερο, οι εργάτες χρησιμοποιούν τις κλωστές της ενδυμασίας της Ελευθερίας για να δημιουργήσουν το γαϊτανάκι τους, και πάλι φοράει το καπέλο των επαναστατών. Στο σενάριο που συνοδεύει το έργο, ο Crane το περιγράφει ως "Προσφορά για την Πρωτομαγιά", επικαλούμενος για άλλη μια φορά την ιδέα μιας αρχαίας προσφοράς για την περίοδο της συγκομιδής -στην παγανιστική μορφή της Πρωτομαγιάς- για να εξασφαλίσει καλή τύχη. Ο Crane προσφέρει την τέχνη του, όπως ακριβώς οι εργάτες που απεικονίζει προσφέρουν την εργασία τους, και μαζί θέτουν το σκηνικό για μια ουτοπική σκηνή όπου η αλληλεγγύη εξασφαλίζει απεριόριστες ανταμοιβές για όσους αγωνίζονται γι' αυτήν. Εδώ, η Βασίλισσα του Μάη του Crane είναι η κεντρική φιγούρα και των δύο έργων, συνδέοντας το εργατικό κίνημα με την ποιμενική πολιτιστική κληρονομιά της πολύ παλαιότερης παράδοσης της Πρωτομαγιάς· ή όπως αναφέρει η Laura Forestar γράφοντας για την ανάπτυξη προοδευτικών ιδεών μέσω Άγγλων καλλιτεχνών του 20ού αιώνα, στο έργο της ο Crane «συνδέει την αγγλική λαϊκή παράδοση και τις απαιτήσεις του διεθνούς εργατικού κινήματος».[15] 

Εδώ βλέπω τον Crane να ενώνει σταθερά την ποιμενική ζωή με το όραμά του για ένα σοσιαλιστικό μέλλον· τον φυσικό κόσμο σε αρμονία με τους εργάτες που τον κατοικούν, για τους οποίους υπόσχεται αφθονία, και τις ανταμοιβές της κοινότητας που επιτυγχάνονται μέσω της συλλογικής δράσης. Νομίζω ότι όλα αυτά θυμίζουν μια επιστροφή στον κήπο της Εδέμ, αν και η θρησκευτική βάση για τον παράδεισο αντικαθίσταται από την κοσμική ιδέα της ενδυνάμωσης όλων των εργατών. Ο Foster, γράφοντας για την ακτινωτή ιστορία των έργων του May Pole, συνεχίζει: «Ο Walter Crane συχνά θεωρείται ως φορέας της αγγλικής ταυτότητας, ιδιαίτερα μιας ταυτότητας που συνδέεται με μεσαιωνικά, αγροτικά και θρησκευτικά αλληγορικά τροπάρια. Συχνά θεωρείται σύμβολο του αγγλικού σοσιαλισμού - ενός σοσιαλισμού ξεχωριστού από τους φλογερούς ηπειρωτικούς συγχρόνους του, και ενός σοσιαλισμού που στράφηκε αντ' αυτού σε ένα σαφώς αγγλικό, προβιομηχανικό παρελθόν» [16]. Παρά τα φανταστικά του στοιχεία, ο αποφασιστικός σοσιαλισμός του Crane ενισχύθηκε ξανά και ξανά μέσω του έργου του, όπου πολλοί από τους συνομηλίκους του κράτησαν την πολιτική και την τέχνη τους ξεχωριστά. Η ένθερμη υποστήριξή του στον διεθνή σοσιαλισμό αντικατοπτρίζεται στο τεράστιο έργο του για πολυάριθμες εκστρατείες και πολιτικούς σκοπούς, και τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα και η στυλιστική γλώσσα στα σκίτσα του για τον σκοπό αυτό και στα άλλα έργα του (ταπετσαρίες, εκτυπώσεις, παιδικά βιβλία) νομίζω ότι μιλούν για τη συνέπεια και την πεποίθηση των πολιτικών του πεποιθήσεων.

Στο «Το Γαϊτανάκι των Εργατών», ο Crane συνδυάζει τον συμβολισμό του παραδοσιακού γαϊτανιού της Πρωτομαγιάς με τα σύμβολα του διεθνούς εργατικού κινήματος: οι κεντρικές αρχές του διεθνούς σοσιαλισμού τυλίγονται κυριολεκτικά γύρω από ένα αγροτικό αγγλικό γαϊτανάκι. Στο συνοδευτικό ποίημα, ο Crane καλεί τους εργάτες να ενωθούν – «Να είστε πουλιά της άνοιξης, ενός φτερού… Μαζί τραβάτε δυνατά και ενωμένα». Το εαρινό φεστιβάλ του Crane γιορτάζει την ανανέωση και την αναζωπύρωση της εργασίας, και τη δύναμη των εργατών, ενωμένων στον σκοπό τους και ακλόνητων στην απαίτησή τους για αξιοπρέπεια. Ο τίτλος της εικονογράφησης περιγράφει το έργο ως «προσφορά» – παραπέμποντας στις πρώιμες παγανιστικές παραδόσεις της Πρωτομαγιάς – και αυτό που προσφέρει ο Crane είναι μια επικύρωση του διεθνούς σοσιαλισμού.

Ο Crane έδωσε στο σοσιαλιστικό κίνημα ένα αναγνωρίσιμο στυλ, το οποίο εξακολουθεί να επικαλείται και να βασίζεται σε αυτό μέχρι σήμερα. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι το έργο του 2015 της Andrea Bowers με τίτλο «Το Γαϊτανάκι των Εργατών, Μια Προσφορά για την Πρωτομαγιά του 1894» (Εικονογράφηση από τον Walter Crane).  Ο Bowers έχει αναπαράγει την εικόνα του Crane με το γαϊτανάκι, αναδημιουργημένη με μαύρη τσόχα σε πολλά κομμάτια ανακυκλωμένου χαρτονιού, εμπνευσμένα από το είδος της σήμανσης που είδε ο καλλιτέχνης να χρησιμοποιείται κατά τη διάρκεια των διαμαρτυριών του κινήματος Occupy το 2012. Τα συνθήματα του Crane που κοσμούν το γαϊτανάκι, που σηκώνουν οι εργάτες, έχουν προσαρμοστεί στο πλαίσιο των σύγχρονων αιτημάτων των διαδηλωτών: «Για παράδειγμα, το «Δικαίωμα ψήφου ενηλίκων» γίνεται «Ίση αμοιβή» και το «Ούτε πλούτος ούτε φτώχεια» γίνεται «Η υγειονομική περίθαλψη είναι ανθρώπινο δικαίωμα». Στο κέντρο της σύνθεσης, η κορδέλα που στην εικόνα του Crane γράφει «Οκτώ ώρες» έχει γίνει «Σε ποια πλευρά είσαι;». [17] Αν και δεν έχουν προσαρμοστεί όλα τα συνθήματα, το «Γη για τον λαό» παραμένει αμετάβλητο, μια υπενθύμιση του πώς η διάβρωση των κοινοτικών δικαιωμάτων στους χώρους που κατοικούν, παράλληλα με την αποδεκάτιση των κοινών αγαθών, είναι απλώς ένα σημαντικό ζήτημα τώρα από ό,τι ήταν όταν δημιουργήθηκε για πρώτη φορά το έργο. Η επανερμηνεία του έργου του Crane σε ένα σύγχρονο πολιτικό πλαίσιο υπογραμμίζει τη σημασία των μηνυμάτων του σήμερα. Αν και ο Crane προσφέρει μια φαντασία μέσα από τα έργα του, είναι μια φαντασία που εξακολουθεί να μιλάει για τον αγώνα των εργατών να ζήσουν μια ευτυχισμένη και αξιοπρεπή ζωή.

Walter Crane (1845-1915), Proof of ‘The Worker’s May Pole’, c.1894.

Το όραμα του Walter Crane για ένα μέλλον όπου οι εργαζόμενοι θα αντιμετωπίζονται δίκαια, και η ιδέα του για την τέχνη ως κεντρικό στοιχείο αυτού του μέλλοντος, εξακολουθεί να βρίσκει απήχηση περισσότερο από ποτέ σήμερα.

Αναφορές:

[1] George, A. και George, A., 2020. Πρωτομαγιά: Φωτιές στο Μπελτέιν και η Βασίλισσα-Θεά του Μαΐου. Η Μυθολογία των Εποχιακών Γιορτών της Αμερικής: Ο Χορός των Ωρών , σελ. 121-133.

[3] Foner, PS, 1986. Πρωτομαγιά: μια σύντομη ιστορία της διεθνούς γιορτής των εργατών, 1886-1986. International Publishers Co.

[4] Στο ίδιο.

[5] Λούξεμπουργκ, Ρ. και Χάουαρντ, Ντ., 1973. Επιλεγμένα πολιτικά γραπτά της Ρόζας Λούξεμπουργκ, Επιστήμη και Κοινωνία, 37(2).

[6] Crane W. Αναμνήσεις ενός καλλιτέχνη. Macmillan; 1907.

[7] Crane, W. Freedom in America, 1886 στο Renasence, A Book of Verse , The Project Guenberg 2016.

[8] Crane, W., 1907. Αναμνήσεις ενός καλλιτέχνη . Macmillan.

[9] Στο ίδιο.

[10] 10 Crane W. Αναμνήσεις ενός καλλιτέχνη. Macmillan; 1907.

[11] O'Neill, M., 2008.  «Η υπόθεση της τέχνης και της εργασίας είναι μία»: Walter Crane και Μάντσεστερ, 1880-1915 . Πινακοθήκη Whitworth.

[12] 12 Ανώνυμο, Σύμβολο Σίτου, Μουσείο Ινστιτούτου Μόδας Σχεδιασμού και Εμπορίας. 2010.

[13] 13 Stalker, Helen.  Από τα βιβλία παιχνιδιών στην ματωμένη Κυριακή: Ιστορίες από το αρχείο Walter Crane . Πινακοθήκη Whitworth, 2009.

[14] Στο ίδιο.

[15] Λόρα Φόστερ, 2020. Radical Object: Το Γαϊτανάκι των Εργατών (1894) του Γουόλτερ Κρέιν.

[16] Στο ίδιο

[17] Άντρεα Μπάουερς, Το Γαϊτανάκι των Εργατών, Μια Προσφορά για την Πρωτομαγιά (Εικονογράφηση από τον Γουόλτερ Κρέιν) 2015  TATE.

Βιβλιογραφία:

Crane W.  Αναμνήσεις ενός καλλιτέχνη. Macmillan; 1907.

Crane, W.  Ελευθερία στην Αμερική, 1886 στο Renasence, A Book of Verse, The Project Guenberg 2016.

Foner, PS, 1986.  Πρωτομαγιά: μια σύντομη ιστορία της διεθνούς γιορτής των εργατών, 1886-1986 . International Publishers Co.

Foster, L. 2020. Radical Object: Το Γαϊτανάκι των Εργατών του Walter Crane (1984), Εργαστήριο Ιστορίας.

George, A. και George, A., 2020. Πρωτομαγιά: Φωτιές στο Μπελτέιν και η Βασίλισσα-Θεά του Μαΐου.  Η Μυθολογία των Εποχιακών Γιορτών της Αμερικής: Ο Χορός των Ωρών , σελ. 121-133.

Godfrey, M. 2015. «Andrea Bowers, «Το Γαϊτανάκι των Εργατών, Μια Προσφορά για την Πρωτομαγιά (Εικονογράφηση από τον Walter Crane) 2015» TATE. Διαθέσιμο από:  Tate.org.uk.

Λούξεμπουργκ, Ρ. και Χάουαρντ, Ντ., 1973. Επιλεγμένα πολιτικά γραπτά της Ρόζας Λούξεμπουργκ.  Επιστήμη και Κοινωνία, 37 (2).

O'Neill, M., 2008. «Η υπόθεση της τέχνης και της εργασίας είναι μία»: Walter Crane και Μάντσεστερ, 1880-1915 . Πινακοθήκη Whitworth.

O'NEILL, MORNA, 2008. Η Ανθική Φαντασία του Walter Crane: ο Κήπος στην Πολιτική των Τεχνών και των Χειροτεχνιών.  Ιστορία του Κήπου , σελ. 289-300.

Stalker, H., 2009.  Από τα Βιβλία Παιχνιδιών στην Ματωμένη Κυριακή: Ιστορίες από το Αρχείο Walter Crane. Πινακοθήκη Whitworth.

Συνέδριο Συνδικάτων, Πρωτομαγιά - η δύναμη της συλλογικής δύναμης . Ιστότοπος TUC. Διαθέσιμο από: TUC.org.uk

Ανώνυμο,  Σύμβολο Σιτάρι,  Μουσείο Ινστιτούτου Μόδας Σχεδιασμού και Εμπορίας. 2010.

Περαιτέρω ανάγνωση:

https://www.cambridge.org/core/journals/international-labor-and-working-class-history/article/soci al-revolution-in-america-european-reactions-to-the-great-upheaval-and-to-the-haymarket-affair/D5 DF6C57A975A94893B564ECF8B16EA9

https://www.jstor.org/stable/1511584

https://books.google.co.uk/books?hl=en&lr=&id=bJCPDwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA7&dq=arts+and +crafts+nature+socialism&ots=Bsw_XJL4-v&sig=iaui5TQopphf63mfUpgGJD4Le2w#v=onepage&q =arts%20and%20crafts%20nature%20socialism&f=false

https://www.jstor.org/stable/2070331

https://www.jstor.org/stable/3774439

https://www.jstor.org/stable/40649461?saml_data=eyJzYW1sVG9rZW4iOiJmYWJiOWUyNS0wNzlm LTRkOGYtODgyYS0xY2MxMDcwNjNmOGYiLCJpbnN0aXR1dGlvbklkcyI6WyJjMTI3MDY3MS1iYzdiL TQyNTYtYWFiMC04Y2QzZjA0ZDcwZTAiXX0&seq=4

https://www.jstor.org/stable/40347136?searchText=&searchUri=&ab_segments=&searchKey=&refr eqid=fastly-default%3A694f7237f4759593cd13b8be709207d3&seq=8

https://www.nationaltrust.org.uk/discover/history/the-history-of-may-day

Πηγές: https://aplacebetweenthetrees.com/2023/05/01/a-short-history-of-may-day/ - https://www.historyworkshop.org.uk/activism-solidarity/radical-object-walter-cranes-the-workers-maypole-1894/ - https://en.wikipedia.org/wiki/May_Day - https://anarchypress.wordpress.com/2016/05/01/%CE%B7-%CF%85%CF%80%CF%8C%CE%B8%CE%B5%CF%83%CE%B7-haymarket/

 

 

 

 

 

Η Αθήνα και η Ρώμη εξακολουθούν να μας ανοίγουν τα μάτια. Mary Beard wants us to rethink the Classics

Στο νέο βιβλίο της Μέρι Μπερντ, κορυφαίας προσωπικότητας των Kλασικών Σπουδών, αναδεικνύονται οι τρόποι με τους οποίους οι Ρωμαίοι και οι Έλληνες προσφέρουν συναρπαστικές απαντήσεις σε κρίσιμα σύγχρονα ερωτήματα. Λεπτομέρεια από το ρωμαϊκό γλυπτό του «Κοιμώμενου Ερμαφρόδιτου» (2ος αιώνας μ.Χ.). The acclaimed historian’s eye-opening guide to the ancient world reminds Martin Wolf why classics are as relevant as ever. Part of ancient Roman ‘Sleeping Hermaphrodite’ sculpture from the 2nd century AD © De Agostini/Getty Images

Η Μέρι Μπερντ, η διάσημη Βρετανή κλασικίστρια, πολλά από τα βιβλία της οποίας έχουν μεταφραστεί και στα ελληνικά, δεν πιστεύει στο «κοινωνικό πρεστίζ» που κάποτε συνδεόταν με τη μελέτη των «κλασικών». Αντιθέτως, απευθύνεται σε ένα ευρύτερο και σύγχρονο κοινό: «Ποιο είναι το νόημα των αρχαίων κλασικών; Με άλλα λόγια, γιατί να μας απασχολεί τι έκαναν οι άνθρωποι πριν από 2.000 χρόνια;». Σ’ αυτά τα ερωτήματα απαντά η ίδια: «Θέλω να αποτυπώσω αυτό που εξακολουθεί να είναι τόσο συναρπαστικό, επικερδές και, μερικές φορές, ανησυχητικό στον κλασικό κόσμο». 

Mary Beard, «Talking Classics». The essays in Talking Classics unpack our complex fascination with the ancient world – and what it can teach us about the present.

Δεν μελετά τους κλασικούς, όπως σημειώνει στο νέο της βιβλίο που έχει τίτλο «Talking Classics» («Μιλώντας για τους Κλασικούς»), επειδή «τους αγαπώ», αλλά «επειδή συχνά προσφέρουν απόλαυση, κάποιες φορές αποσταθεροποιούν, τακτικά εκπλήσσουν, αλλά πάνω απ’ όλα μας ανοίγουν διαρκώς τα μάτια».

‘Mary Beard, aged 17, on an archaeological dig.

Εν ολίγοις, η Μπερντ περιγράφει με δέος «το θαύμα», το θαύμα που ένιωσε για πρώτη φορά ως παιδί όταν επισκέφθηκε το Βρετανικό Μουσείο με τη μητέρα της, τη δασκάλα ενός χωριού στην πατρίδα της, την Ουαλία. Το αποκαλεί «το σοκ του παλιού». Πρέπει, γράφει, να κοιτάξουμε το παρελθόν «στερεοσκοπικά, ως κάτι παλιό και ταυτόχρονα ως κάτι εκπληκτικά νέο».

Οι πελάτες στα ρωμαϊκές ταβέρνες μπορούσαν να απολαύσουν ένα μενού με απλά φαγητά όπως ελιές, ψωμί και μαγειρευτά, και κρασιά πιθανώς ποικίλης ποιότητας. Μερικά μεγαλύτερα μαγαζιά παρείχαν επίσης καταλύματα. Στις ρωμαϊκές ταβέρνες μια μεγάλη ποικιλία ανθρώπων - συμπεριλαμβανομένων των σκλάβων και των κατώτερων τάξεων - μπορούσε να συναντηθεί και να κοινωνικοποιηθεί. Αυτός ίσως είναι ο λόγος για τον οποίο στη ρωμαϊκή λογοτεχνία συχνά συνδέονται με παράνομη, βίαιη και ανήθικη συμπεριφορά και δεν είναι μέρος για «αξιοσέβαστους» Ρωμαίους. Η ταβέρνα του Σάλβιου βρισκόταν στη γωνία δύο πολυσύχναστων δρόμων (Μερκούριο και Βέττιι). Το όνομα δόθηκε από τους ιστορικούς λόγω της προκήρυξης των εκλογών για τον Σάλβιο που ήταν ζωγραφισμένη στον τοίχο του, το πραγματικό όνομα του ιδιοκτήτη είναι άγνωστο. Αυτές οι τέσσερις εικόνες σχηματίζουν ένα είδος «καρτούν» που απεικονίζει τη ζωή σε μια "ταβέρνα" της Πομπηίας. Φαίνεται ότι έχουν ζωγραφιστεί γρήγορα και με πολύ λιγότερη δεξιοτεχνία από τις όμορφες τοιχογραφίες στα πλούσια σπίτια. Δίνουν μια σπάνια ματιά στη γλώσσα και τη ζωή των κατώτερων τάξεων της Πομπηίας.

Περιγράφει την «ταβέρνα» του Σαλβίου στην Πομπηία, όπου σε μια εικόνα απεικονίζεται η ζωή εκεί μέσα – όχι «κλασική» και εκλεπτυσμένη, αλλά τραχιά, ακόμη και άξεστη, και όχι και τόσο διαφορετική από μια σημερινή παμπ. Ωστόσο, όπως σημειώνει, παρά την «οικεία αμεσότητα» μιας τέτοιας σκηνής πριν από 2.000 χρόνια, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς ήταν πραγματικά εκείνη την εποχή η ζωή, που διαμορφωνόταν από θεμελιώδεις πεποιθήσεις ξένες προς εμάς. Σε ένα πιο εγκόσμιο επίπεδο, ελλείψει καθρεφτών ή φωτογραφιών, «οι περισσότεροι άνθρωποι στην αρχαιότητα δεν είχαν ιδέα πώς έμοιαζαν» και επίσης «δεν είχαν κανέναν τρόπο να αποδείξουν ποιοι ήταν».

Τα χάλκινα αγάλματα ήταν πολύ πιο φωτεινά από τα σκοτεινά γλυπτά που βλέπουμε σήμερα κι αυτό οφείλεται στην πατίνα που καλύπτει τον χαλκό καθώς περνάνε τα χρόνια. © Fine Arts Museum of San Francisco

Επισημαίνει επίσης ότι ορισμένα από τα πράγματα που σήμερα θεωρούμε δεδομένα ήταν πολύ καινούργια για την εποχή εκείνη. Τα γυμνά αγάλματα ανδρών ήταν γνωστά στους αρχαίους Έλληνες, αλλά κανένα γυμνό γυναικείο άγαλμα δεν είχε εμφανιστεί πριν από τα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. 

Οι αρχαιολόγοι χρησιμοποιούν υπεριώδη ακτινοβολία για να ανιχνεύσουν τα χρώματα στα αγάλματα, Δεν είναι πάντα εφικτό να ταυτοποιηθούν τα ακριβή χρώματα αλλά τα σχέδια που κοσμούσαν τις επιφάνειες των αγαλμάτων είναι σχετικά εύκολο να αναγνωρισθούν. © Fine Arts Museum of San Francisco

Τα ελληνικά αγάλματα δεν είχαν το αστραφτερό λευκό που βλέπουμε σήμερα, αλλά ήταν χρωματιστά. Μερικές φορές, η αρχαία τέχνη προκαλεί έκπληξη ακόμη και στο πιο σύγχρονο βλέμμα, όπως για παράδειγμα, το άγαλμα ενός κοιμώμενου ερμαφρόδιτου.

Ένα πρόπλασμα του αγάλματος του Αυγούστου της Πρίμα Πόρτα με την πολυχρωμία του αποκατεστημένη εκτίθεται σήμερα στο Μουσείο του Βατικανού. © Ashmolean Museum of Art and Archaeology, Oxford

Η αυτοκρατορική Ρώμη ήταν μια δικτατορία, γεγονός που την έκανε επικίνδυνη ακόμη και για τα ανώτατα στρώματα της κοινωνίας. Η Μπερντ μάς υπενθυμίζει στο βιβλίο της τον έρωτα του Μουσολίνι για το ρωμαϊκό μεγαλείο. Η λέξη φασίστας (ιταλ. fascista) προέρχεται από το fascio («δέσμη, δεμάτι»), το οποίο με τη σειρά του προέρχεται από τη λατινική λέξη fasces (πληθυντικός του fascis), που δήλωνε τη δέσμη ράβδων με τσεκούρι, αρχαίο ρωμαϊκό σύμβολο εξουσίας, ρώμης και ενότητας. Ο Μουσολίνι χρησιμοποίησε αυτόν τον όρο για να ονομάσει τις ομάδες του, «fascio di combattimento» (δέσμες μάχης).

Αναπαράσταση του χρυσελεφάντινου αγάλματος της θεάς Αθηνάς που βρισκόταν στο εσωτερικό του Παρθενώνα. Φωτο: Hulton Archive/Getty Images

Από τη μεριά τους, οι Αθηναίοι μιλούσαν για «δημοκρατία», αλλά αυτή διέφερε πολύ από τη δική μας αντίληψη για τη δημοκρατία. Το δικαίωμα ψήφου απέκλειε τις γυναίκες και τους σκλάβους. Ωστόσο, οι άνδρες πολίτες δεν νομοθετούσαν μέσω αντιπροσώπων. Αποφάσιζαν για τα διάφορα ζητήματα με τις δικές τους ψήφους. Ήταν αυτό περισσότερο ή λιγότερο δημοκρατικό από το δικό μας σύστημα; Θα μπορούσαμε να διδαχτούμε κάτι από αυτό;

Το Metropolitan Museum of Art της Νέας Υόρκης διαθέτει ένα υπέροχο ζεύγος ματιών από χαλκό, μάρμαρο, κουάρτζ και οψιδιανό.

Επανειλημμένα, από την πτώση της Ρώμης και μετά, οι Ευρωπαίοι και οι απόγονοί τους σε όλο τον κόσμο επιστρέφουν στους στοχαστές, τους συγγραφείς, τους πολιτικούς, τους στρατηγούς, τους αρχιτέκτονες και τους καλλιτέχνες του αρχαίου κόσμου. Πώς πρέπει να κυβερνιόμαστε; Τι γνωρίζουμε; Πώς καταρρέουν οι δημοκρατίες; Πώς και γιατί η Ευρώπη έγινε χριστιανική; Πώς πρέπει να ζούμε; Οι Ρωμαίοι και οι Έλληνες προσφέρουν συναρπαστικές απαντήσεις σε όλα αυτά τα ερωτήματα και σε πολλά άλλα.

Ο πίνακας του Λόρενς Άλμα-Ταντέμα «Ο Φειδίας δείχνει την ζωφόρο του Παρθενώνα σε φίλους» (1868).

Ο Παρθενώνας χτίστηκε για να γιορτάσει τη νίκη των Αθηναίων επί της Περσικής Αυτοκρατορίας στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ. Πώς θα ήταν ο κόσμος αν η Ελλάδα είχε γίνει μία ακόμη σατραπεία του περσικού κολοσσού; Πώς θα ήταν ο κόσμος μας χωρίς το παράδειγμα της δημοκρατίας της, των φιλοσόφων, των δραματουργών, των ιστορικών, των γλυπτών της και του ελληνορωμαϊκού κόσμου που ακολούθησε; Σίγουρα, θα ήταν πολύ διαφορετικός. Σήμερα, τείνουμε να πιστεύουμε ότι η εκπαίδευση πρέπει να είναι «πρακτική». Η Μπερντ αναφέρεται στην αντίληψη αυτή, που συχνά υποστηρίζουν άτομα με ελάχιστη εμπειρία στους κλασικούς και που πρεσβεύει ότι τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν «προγραμματισμό» αντί για τους «αρχαίους». Να όμως που ξαφνικά, χάρη στην τεχνητή νοημοσύνη, αυτό δεν φαίνεται πια και τόσο πρακτικό. Το τι είναι «σημαντικό» και «χρήσιμο» μπορεί να αλλάξει πολύ γρήγορα.

Πηγές: https://observer.co.uk/culture/books/article/mary-beard-wants-us-to-rethink-the-classics - https://www.ft.com/content/0afb428e-a557-4b75-8a4d-9b966f8c58bd?syn-25a6b1a6=1 - https://www.lifo.gr/culture/arxaiologia/i-athina-kai-i-romi-exakoloythoyn-na-mas-anoigoyn-ta-matia - https://www.cambridgeamarantus.com/topics/topic-ii/22/22-evidence - https://www.lifo.gr/culture/arxaiologia/kapote-ta-marmara-toy-parthenona-eihan-ektyflotika-hromata

 

Το πιο σημαντικό μάθημα μαθηματικών του 21ου αιώνα βρίσκεται ένα κλικ μακριά μας. The most important math lesson of the 21st century is just a click away

Ένα δεκαετές διδακτικό ταξίδι στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (MIT) έχει διαμορφώσει αθόρυβα τον τρόπο με τον οποίο ο κόσμος κατανοεί τα μαθηματικά πίσω από την τεχνητή νοημοσύνη και τώρα γίνεται viral μετά από μια ανάρτηση στο X του επενδυτή Ihtesham Ali που έφερε εκ νέου την προσοχή σε αυτό. Στο επίκεντρο της ιστορίας βρίσκεται ο Γκίλμπερτ Στρανγκ, ένας θρυλικός καθηγητής μαθηματικών που δίδαξε το ίδιο μάθημα γραμμικής άλγεβρας για πάνω από έξι δεκαετίες. Ο Στρανγκ εντάχθηκε στο διδακτικό προσωπικό του MIT το 1962 και συνταξιοδοτήθηκε το 2023, αφιερώνοντας περισσότερα από 60 χρόνια εξηγώντας πίνακες, διανύσματα και μετασχηματισμούς σε γενιές φοιτητών. A decades-long teaching journey at the Massachusetts Institute of Technology (MIT) has quietly shaped how the world understands the mathematics behind artificial intelligence and it is now going viral after an X post by investor Ihtesham Ali brought renewed attention to it. At the centre of the story is Gilbert Strang, a legendary mathematics professor who taught the same linear algebra course for over six decades. Strang joined MIT’s faculty in 1962 and retired in 2023, spending more than 60 years explaining matrices, vectors, and transformations to generations of students. Gilbert Strang on youtube

Ένας καθηγητής του MIT δίδασκε το ίδιο μάθημα μαθηματικών για 62 χρόνια, και την ημέρα που συνταξιοδοτήθηκε, φοιτητές από κάθε χώρα της γης εμφανίστηκαν διαδικτυακά για να παρακολουθήσουν την τελευταία του διάλεξη. Το όνομά του είναι Gilbert Strang και το μάθημα είναι η Γραμμική Άλγεβρα (MIT 18.06). Γεννημένος το 1934 και κάτοχος διδακτορικού από το UCLA, ο Strang δεν ήταν απλώς ένας λαμπρός μαθηματικός. Ήταν ένας δάσκαλος με όλη τη σημασία της λέξης.

Eιδικοί στη μηχανική μάθηση, επιστήμονες δεδομένων, αναλυτές ποσοτικών μοντέλων, αυτοδίδακτοι προγραμματιστές που κατανοούν πραγματικά πώς λειτουργεί η Τεχνητή Νοημοσύνη, έμαθαν τα μαθηματικά από αυτόν τον άνθρωπο. Οι περισσότεροι από αυτούς δεν πάτησαν ποτέ το πόδι τους στην πανεπιστημιούπολη του MIT. Απλώς άνοιξαν μια δωρεάν playlist στο YouTube και τον άφησαν να τους διδάξει.

Ο Strang εντάχθηκε στο μαθηματικό τμήμα του MIT το 1962. Συνταξιοδοτήθηκε το 2023. Επί 61 χρόνια στεκόταν στον ίδιο μαυροπίνακα διδάσκοντας το ίδιο αντικείμενο σε 18χρονους.

Όταν το 2002 στο MIT ξεκίνησε το OpenCourseWare, οι περισσότεροι καθηγητές ήταν σκεπτικοί. Ανησυχούσαν ότι βάζοντας τις διαλέξεις τους στο διαδίκτυο, θα έκαναν τις αίθουσές τους περιττές. Ο Strang δεν δίστασε. Είπε ότι η αποστολή της ζωής του ήταν να ανοίξει τα μαθηματικά σε φοιτητές παντού. Βιντεοσκόπησε κάθε διάλεξη και την πρόσφερε δωρεάν. Η απόφαση αυτή άλλαξε αθόρυβα τον τρόπο με τον οποίο ο κόσμος μαθαίνει μαθηματικά.

Για δεκαετίες η γραμμική άλγεβρα διδασκόταν με τον λάθος τρόπο. Οι καθηγητές ξεκινούσαν με αφηρημένους διανυσματικούς χώρους και αποδείξεις για τα αξιώματα πεδίων. Οι φοιτητές πνίγονταν στην αφαίρεση. Οι περισσότεροι τα παρατούσαν. Έφευγαν πιστεύοντας ότι ήταν κακοί στα μαθηματικά, ενώ απλώς είχαν διδαχθεί με μια σειρά που κανενός ο εγκέφαλος δεν είναι φτιαγμένος να αφομοιώσει. Ο Strang αντέστρεψε ολόκληρο το πρόγραμμα σπουδών. Ξεκίνησε με τον πολλαπλασιασμό πινάκων. Κάτι που μπορείς να γράψεις στο χαρτί. Κάτι που μπορείς να υπολογίσεις με το χέρι. Κάτι που μπορείς να δεις. Στη συνέχεια, έδειξε στους φοιτητές του ότι όλα τα υπόλοιπα στην γραμμική άλγεβρα – τα ιδιοδιανύσματα, η ορθογωνιότητα, η ιδιάζουσα παραγοντοποίηση πίνακα, οι τέσσερις θεμελιώδεις υπόχωροι – ήταν απλώς ένας διαφορετικός φακός για να κατανοήσεις τι πραγματικά έκανε ο πίνακας στο παρασκήνιο.

Ο κανόνας του ήταν αυστηρός. Αν ένας φοιτητής δεν μπορούσε να εξηγήσει μια έννοια χρησιμοποιώντας ένα συγκεκριμένο παράδειγμα (έναν πίνακα 3×3), τότε ο φοιτητής αυτός δεν είχε κατανοήσει πραγματικά την έννοια. Η αφαίρεση έπρεπε να έρχεται τελευταία, όχι πρώτη. Η διαίσθηση ήταν το θεμέλιο. Οι αποδείξεις ήταν απλώς η επιβεβαίωση ότι η διαίσθηση ήταν σωστή.

Gilbert (Gil) Strang poses in front of 121 cupcakes with his favorite -1, 2, -1 matrix in icing on top. Students in his undergraduate linear algebra class provided the cupcakes several years ago in honor of his birthday. Photo courtesy of Gil Strang.

Το δεύτερο χαρακτηριστικό του Strang ότι στην τάξη του έλεγε «παρακαλώ» και «ευχαριστώ» στους μαθητές του. Σε κάθε διάλεξη. Σταματούσε στη μέση μιας παραγωγής μαθηματικού τύπου για να ρωτήσει «τα λέω καλά;» για να ελέγξει αν είχε χαθεί κανείς. Ποτέ δεν χρησιμοποίησε τη λέξη «προφανώς» ή «τετριμμένα», επειδή ήξερε ακριβώς τι κάνουν αυτές οι λέξεις σε έναν φοιτητή που βρίσκεται ένα βήμα πίσω. Αντιμετώπιζε 19χρονους που μάθαιναν μαθηματικά για πρώτη φορά με τον ίδιο τρόπο που αντιμετώπιζε τους συναδέλφους του. Με υπομονή. Με σεβασμό. Με την παραδοχή ότι η θέση τους ήταν μέσα σε αυτή την αίθουσα. Για 62 χρόνια.

Το αποτέλεσμα είναι κάτι που δεν έχει συμβεί ποτέ στην ιστορία της εκπαίδευσης. Ένας μόνο καθηγητής μαθηματικών έγινε ο βασικός δάσκαλος του αντικειμένου του για ολόκληρο τον πλανήτη. Πανεπιστήμια στην Ινδία, την Κίνα, τη Βραζιλία, τη Νιγηρία, σε κάθε χώρα με τμήμα επιστήμης υπολογιστών, άρχισαν να λένε στους δικούς τους φοιτητές απλώς να παρακολουθούν τις διαλέξεις του Strang. Το Πανεπιστήμιο του Ιλινόις αναθεώρησε το μάθημα της γραμμικής άλγεβρας ώστε να μην έχει σχεδόν καμία δια ζώσης διάλεξη. Ο λόγος ήταν ειλικρινής. Ο καθηγητής είπε ότι δεν μπορούσαν να ανταγωνιστούν τα βίντεο.

In May 2023, Gilbert (Gil) Strang retired from his position as a professor of mathematics at the Massachusetts Institute of Technology, where he spent a collective 66 years as both an undergraduate student and then a long-term faculty member. Photo courtesy of Gil Strang.

Η τελευταία του διάλεξη έγινε τον Μάιο του 2023. Το αμφιθέατρο ήταν γεμάτο με φοιτητές που δεν τον είχαν γνωρίσει ποτέ πριν. Περπάτησε μέχρι τον μαυροπίνακα, δίδαξε για μια ώρα, και στο τέλος ολόκληρη η αίθουσα σηκώθηκε όρθια και χειροκρότησε. Για μια στιγμή φάνηκε μπερδεμένος, σαν να μην καταλάβαινε ειλικρινά γιατί τον επευφημούσαν. Μετά χαμογέλασε, τους χαιρέτησε με το χέρι του και βγήκε έξω.

Το γραπτό του σχόλιο κάτω από το βίντεο της τελευταίας διάλεξης στο YouTube αποτελούνταν από δυο προτάσεις. Είπε ότι η διδασκαλία ήταν μια υπέροχη ζωή. Είπε ότι ήταν ευγνώμων σε όλους όσους είδαν την σημασία της γραμμικής άλγεβρας. Αυτό ήταν όλο. Κανένας αποχαιρετιστήριος λόγος. Καμία προσπάθεια διαχείρισης της υστεροφημίας του. Ο άνθρωπος του οποίου η διδασκαλία αποτελεί το θεμέλιο της σύγχρονης Τεχνητής Νοημοσύνης, απλά ευχαρίστησε το κοινό και πήγε σπίτι του.

Ο πυρήνας της επανάστασης της Τεχνητής Νοημοσύνης στηρίζεται πάνω σε μαθηματικά που εκατομμύρια άνθρωποι έμαθαν δωρεάν από έναν χαμηλού προφίλ καθηγητή στο Cambridge. Το μάθημα βρίσκεται ακόμα στο MIT OpenCourseWare. Κάθε διάλεξη, κάθε σετ ασκήσεων, κάθε εξέταση, κάθε λύση. Δωρεάν. Το πιο σημαντικό μάθημα μαθηματικών του 21ου αιώνα βρίσκεται ένα κλικ μακριά μας. Αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θα κάνουν ποτέ αυτό το κλικ.

Πηγές: https://x.com/physicsgg/status/2048148198904988084 - https://dspace.mit.edu/handle/1721.1/59010 - https://ocw.mit.edu/courses/18-06-linear-algebra-spring-2010/ - https://math.mit.edu/~gs/ - https://physicsgg.me/2026/04/26/