Σάββατο, 5 Απριλίου 2014

Νέα θεωρία για την καθολική θεραπεία του καρκίνου, New general concept for treatment of cancer

Ο αναστολέας του ΜΤΗ1 που ανέπτυξαν οι ερευνητές φάνηκε να είναι άκρως αποτελεσματικός ενάντια σε όγκους μελανώματος, της πιο επιθετικής μορφής καρκίνου του δέρματος. A team of researchers from five Swedish universities has identified a new way of treating cancer. The concept is based on inhibiting a specific enzyme called MTH1, which cancer cells, unlike normal cells, require for survival. Without this enzyme, oxidized nucleotides are incorporated into DNA, resulting in lethal DNA double-strand breaks in cancer cells. Credit: Helleday Laboratory

Ερευνητές από πέντε πανεπιστήμια της Σουηδίας με επικεφαλής ειδικούς του Ινστιτούτου Καρολίνσκα στη Στοκχόλμη και του Εργαστηρίου Science for Life βρήκαν έναν νέο τρόπο θεραπείας του καρκίνου. Τα άκρως εντυπωσιακά ευρήματά τους τα οποία αφορούν αναστολή ενός συγκεκριμένου ενζύμου που ονομάζεται ΜΤΗ1, δημοσιεύονται στην επιθεώρηση «Nature». Το ένζυμο αυτό είναι απαραίτητο για την επιβίωση μόνο των καρκινικών κυττάρων όχι όμως και των φυσιολογικών.

Οι αναστολείς σε ερευνητές ανά τον κόσμο

Dr. Thomas Helleday of Karolinska Institutet and his colleagues have identified a new way of treating cancer by inhibiting the enzyme MTH1, which cancer cells require for survival. Credit: Ulf Sirborn

«Προκειμένου να επιταχυνθεί η ανάπτυξη τέτοιου είδους θεραπειών και να περάσουμε σε κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους το συντομότερο δυνατόν, έχουμε ήδη ακολουθήσει ένα ανοιχτό μοντέλο καινοτομίας. Πριν καν γίνει η δημοσίευση, στείλαμε τους αναστολείς ΜΤΗ1 που αναπτύξαμε σε ερευνητικές ομάδες ανά τον κόσμο» ανέφερε ο Τόμας Χελεντέι, επικεφαλής της μελέτης από το Ινστιτούτο Καρολίνσκα, σύμφωνα με δελτίο Τύπου του Ινστιτούτου.

Τις τελευταίες δεκαετίες η ανάπτυξη νέων αντικαρκινικών παραγόντων έχει επικεντρωθεί στη στόχευση συγκεκριμένων γενετικών ελαττωμάτων των καρκινικών κυττάρων. Τέτοιου είδους παράγοντες είναι συνήθως αποτελεσματικοί στην αρχή, ωστόσο εμφανίζεται γρήγορα ανθεκτικότητα του καρκίνου σε αυτούς. Είναι σημαντικό ότι στη νέα μελέτη οι ερευνητές εντόπισαν ένα ένζυμο, στη δραστηριότητα του οποίου βασίζονται όλοι οι καρκίνοι που μελετήθηκαν. Παράλληλα η ενζυματική αυτή δραστηριότητα φαίνεται να είναι ανεξάρτητη από τις γενετικές μεταλλάξεις που εντοπίζονται σε κάθε μορφή καρκίνου. Η ερευνητική ομάδα έδειξε ότι όλοι οι όγκοι που εξέτασε χρειάζονταν το ΜΤΗ1 για να επιβιώσουν. Έδειξε επίσης ότι τα φυσιολογικά κύτταρα δεν χρειάζονται αυτό το ένζυμο.

Εντελώς νέος δρόμος στη θεραπεία του καρκίνου

«Η σύλληψή μας βασίζεται στο γεγονός ότι τα καρκινικά κύτταρα διαθέτουν ‘μεταλλαγμένο’ μεταβολισμό ο οποίος οδηγεί σε οξείδωση των νουκλεοτιδίων. Το ΜΤΗ1 ‘καθαρίζει’ τα οξειδωμένα νουκλεοτίδια, προλαμβάνοντας την ενσωμάτωση του οξειδωτικού στρες στο DNA η οποία καταλήγει σε βλάβες στο γενετικό υλικό. Έτσι τα καρκινικά κύτταρα μπορούν να διαιρούνται και να πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα. Ωστόσο, με έναν αναστολέα του ΜΤΗ1, το ένζυμο μπλοκάρεται με αποτέλεσμα την εισαγωγή κατεστραμμένων νουκλεοτιδίων στο DNA, τα οποία προκαλούν βλάβη και σκοτώνουν τα καρκινικά κύτταρα» σημείωσε ο δρ Χελεντέι και προσέθεσε: «Τα φυσιολογικά κύτταρα δεν χρειάζονται το ΜΤΗ1 αφού διαθέτουν έναν ρυθμισμένο μεταβολισμό ο οποίος από μόνος του προλαμβάνει τις βλάβες των νουκλεοτιδίων. Το γεγονός ότι εντοπίσαμε τη συγκεκριμένη ενζυμική δραστηριότητα η οποία αφορά μόνο την επιβίωση των καρκινικών κυττάρων, ανοίγει έναν νέο, εντελώς καινούργιο δρόμο στη θεραπεία του καρκίνου».

Με βάση αυτή τη νέα γνώση οι επιστήμονες δημιούργησαν έναν ισχυρό αναστολέα του ΜΤΗ1 ο οποίος φάνηκε να σκοτώνει τα καρκινικά κύτταρα σε όγκους που είχαν αφαιρεθεί από ασθενείς με καρκίνο του δέρματος.

Θεραπεία όγκων μελανώματος

Όπως ανέφερε ο Ρότζερ Ολοφσον Μπάγκε, χειρουργός από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Σαλγκρένσκα, που συμμετείχε στη μελέτη «όταν είδαμε πως ο όγκος ενός ασθενούς μου με μελάνωμα ο οποίος είχε εμφανίσει αντίσταση σε όλες τις υπάρχουσες θεραπείες, αποκρίθηκε πολύ καλά στον πειραματικό αναστολέα, αισθανθήκαμε ιδιαίτερη ευχαρίστηση. Είναι σπάνιο το να γίνεσαι μάρτυρας ενός τέτοιου επιτεύγματος».

Σε ένα-δύο χρόνια οι δοκιμές σε ανθρώπους

Δείτε το σχετικό βίντεο σχετικά με το ένζυμο ΜΤΗ1 . The Helleday Laboratory proudly presents a novel concept of treating cancer, based on a general non-oncogene addition in cancer cells. The new concept is that cancer cells are killed by their own high level of intrinsic oxidative stress, not present in normal cells. We target the MTH1 protein required to prevent oxidative stress in cancer to become DNA damage. Normal cells have low level of oxidative stress and don't need the MTH1 protein. See how the concept works!

Παρά τα τόσο ενθαρρυντικά αποτελέσματα, υπάρχει ακόμη αρκετός δρόμος προτού φθάσει η στιγμή των κλινικών δοκιμών σε ανθρώπους – σύμφωνα με τον δρα Χελεντέι αυτό αναμένεται να συμβεί σε ένα με δύο χρόνια.

Σε άλλο άρθρο που δημοσιεύεται στο ίδιο τεύχος του Nature, ορισμένοι από τους ερευνητές της σουηδικής ομάδας σε συνεργασία με συναδέλφους τους από την Αυστρία και τη Βρετανία παρουσιάζουν αποτελέσματα, σύμφωνα με τα οποία, υπάρχουσες ουσίες που εξολοθρεύουν τα καρκινικά κύτταρα δρουν αναστέλλοντας τη δραστηριότητα του ΜΤΗ1, κάτι που δεν είχε γίνει αντιληπτό μέχρι σήμερα. «Το γεγονός ότι υπάρχοντες αντικαρκινικοί παράγοντες χτυπούν το ένζυμο ΜΤΗ1 δείχνει ότι η σύλληψή μας είναι σωστή. Τώρα που γνωρίζουμε πλέον τον μηχανισμό, θα μπορέσουμε να αναπτύξουμε άκρως επιλεκτικούς αναστολείς του ενζύμου» κατέληξε ο Τόμας Χελεντέι.

Μικρόβια προκάλεσαν τη μεγαλύτερη εξαφάνιση των ειδών στη Γη. Microbes May Have Caused Earth's Biggest Extinction

Η μεγαλύτερη εξαφάνιση ειδών που γνωρίζουμε στον πλανήτη συνέβη στο τέλος της Πέρμιας περιόδου, πριν από περίπου 250 εκατομμύρια χρόνια, όταν το 96% των θαλάσσιων και το 7% των χερσαίων ειδών που ζούσαν τότε στη Γη εξαλείφθηκαν. A little over 250 million years ago, our planet experienced a mass extinction the likes of which have never been seen before or since. About 90% of all species were suddenly wiped out. And new study suggests it wasn't caused by an asteroid or super-volcano — but rather methane-spewing microbes. It's known as the Permian-Triassic Extinction Event. By the time it ended, some 96% of all marine animals were gone, and about 70% of terrestrial vertebrates. It's also the only known mass extinction of insects, in which some 57% of all families and 83% of all genera disappeared. Image: Chris Butler/science Photo

Η μαζικότερη εξαφάνιση των ειδών που γνώρισε ο πλανήτης - και η οποία θεωρείται ότι απείλησε σοβαρά το μέλλον της ζωής επάνω σε αυτόν - συντελέστηκε πριν από περίπου 252 εκατομμύρια χρόνια, στο τέλος της Πέρμιας περιόδου. Το γεγονός αυτό είναι γνωστό, αλλά δεν ισχύει το ίδιο για τις αιτίες που μπορεί να το προκάλεσαν. Μια ομάδα ερευνητών από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης υποδεικνύει ως «ένοχο» ένα είδος μικροοργανισμού το οποίο «δηλητηρίασε» την ατμόσφαιρα και τους ωκεανούς της Γης παράγοντας τεράστιες ποσότητες μεθανίου.

Ο «μεγάλος αφανισμός»

Οι τριλοβίτες ευημερούσαν στις θάλασσες της Γης επί εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, αλλά εξαφανίστηκαν για πάντα στον «μεγάλο αφανισμό» του τέλους της Πέρμιας περιόδου. A fossil of a trilobite, a horsecrab-like creature that thrived in the seas for hundreds of millions of years before becoming one of many kinds of animals wiped out in a mass extinction that befell the planet 252 million years ago, is shown in this handout photo provided by the University of Chicago. REUTERS/UNIVERSITY OF CHICAGO

Τα γεωλογικά στοιχεία που μαρτυρούν τη λεγόμενη Πέρμια-Τριασική εξαφάνιση - την οποία πολλοί αποκαλούν επίσης «μεγάλο αφανισμό» ή «μεγάλο θανατικό» - είναι πολλά. Σύμφωνα με αυτά, στο διάστημα λίγο πριν από το τέλος της Πέρμιας ως την αρχή της Τριασικής περιόδου, πριν από περίπου 252 εκατομμύρια χρόνια, το 96% των θαλάσσιων και το 70% των χερσαίων ειδών που ζούσαν τότε στη Γη εξαλείφθηκαν (το «χτύπημα», το οποίο σηματοδοτεί επίσης το όριο ανάμεσα στην Παλαιοζωική και στην Καινοζωική εποχή, ήταν τόσο μεγάλο ώστε υπολογίζεται ότι η ζωή χρειάστηκε 10 εκατομμύρια έτη για να ανακάμψει). Παράλληλα την ίδια εποχή σημειώθηκε δραματική μείωση των επιπέδων οξυγόνου στην ατμόσφαιρα και στα νερά των ωκεανών.

Lava flows exposed near Norilsk, Russia, are part of the Siberian Traps, the largest set of volcanic eruptions in recorded geologic history.  Credit: Siberian lava flows image via Shutterstock

Αν και τα δύο συγκεκριμένα γεγονότα, τα οποία σε έναν βαθμό συνδέονται μεταξύ τους, είναι σαφή, τα ακριβή αίτια και οι μηχανισμοί που οδήγησαν σε αυτά δεν είναι γνωστά στην επιστήμη. Μια θεωρία υποστηρίζει ότι ο «μεγάλος αφανισμός», ο οποίος συντελέστηκε μέσα σε λιγότερο από 20.000 χρόνια, προκλήθηκε από μαζικές ηφαιστειακές εκρήξεις  οι οποίες διοχέτευσαν τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του θείου και διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Το επιχείρημα αυτό φαίνεται να έχει μια λογική βάση, εφόσον την ίδια περίπου περίοδο σημειώθηκε ένα από τα μεγαλύτερα ηφαιστειακά «γεγονότα» των τελευταίων 500 εκατομμυρίων ετών, με δραστηριότητα η οποία υπολογίζεται ότι διήρκεσε ένα εκατομμύριο χρόνια και οδήγησε στον σχηματισμό των «Σκαλιών της Σιβηρίας», μιας περιοχής από ηφαιστειογενή πετρώματα έκτασης 2 εκατ. τ.χλμ. στα βόρεια της Ρωσίας. Δεν πείθει όμως απόλυτα τους επιστήμονες καθώς πολλοί υποστηρίζουν ότι η ηφαιστειακή δραστηριότητα δεν αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει την τόσο εκτεταμένη εξαφάνιση των ειδών που ακολούθησε.

The Permian extinction, which occurred around 250 million years ago, was one of the biggest catastrophes that caused a majority of the land and aquatic species to become extinct. Pictured is the fossil skull of Dinogorgon Rubidgei, which did not survive the Permian extinction.

Σύμφωνα με μια άλλη άποψη, η παρακμή της ζωής ξεκίνησε εξαιτίας της υποβάθμισης του περιβάλλοντος αλλά η χαριστική βολή ήρθε... εξ ουρανού, από μια βροχή αστεροειδών ή μετεώρων, ενώ μια τρίτη θεωρία μιλάει για καταστροφή από μαζικές πυρκαγιές. Μια τέταρτη ιδέα, τέλος, καταδεικνύει ως καίριο παράγοντα την απελευθέρωση μαζικών ποσοτήτων μεθανίου από τον βυθό των ωκεανών όπου ήταν παγιδευμένες.

Μικρόβια που λατρεύουν το νικέλιο

Methanosarcina: αυτός ο μικροοργανισμός που παράγει μεθάνιο θεωρείται ότι συνέβαλε σημαντικά στη μαζική εξαφάνιση των ειδών στο τέλος της Πέρμιας περιόδου. Climate-changing microbes, known as Methanosarcina (pictured), may have caused the biggest mass extinction in history.

Η μελέτη των επιστημόνων του ΜΙΤ, η οποία δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Proceedings of the National Academy of Sciences» (PNAS), έρχεται να προσφέρει στήριξη σε αυτή την τέταρτη θεωρία. Όπως υποστηρίζει, πράγματι τεράστιες ποσότητες μεθανίου εκλύθηκαν από τον ωκεανό στο όριο της Πέρμιας-Τριασικής περιόδου, αυτές όμως δεν απελευθερώθηκαν από τα βάθη του αλλά παρήχθησαν από μια μορφή μικροβίων. Πρόκειται για ένα είδος μονοκύτταρων μεθανογόνων οργανισμών γνωστό ως Methanosarcina, το οποίο θεωρείται ότι αποτελεί την «πηγή» του μεγαλύτερου μέρους των βιολογικής προέλευσης αποθεμάτων μεθανίου που υπάρχουν σήμερα στη Γη. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της νέας μελέτης, οι πληθυσμοί του συγκεκριμένου αρχαιοβακτηρίου πολλαπλασιάστηκαν ξαφνικά σε εκρηκτικό βαθμό εκείνη την περίοδο αλλάζοντας, με την άφθονη παραγωγή μεθανίου, δραματικά το κλίμα και τη χημεία των ωκεανών.

Η ομάδα των ερευνητών του ΜΙΤ, με επικεφαλής τον Ντάνιελ Ρόθμαν, εξετάζει το συγκεκριμένο ζήτημα εδώ και αρκετό καιρό - μια πρώτη παρουσίαση των ευρημάτων της είχε γίνει το 2012 στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Γεωφυσικής Ένωσης, τώρα όμως η δημοσίευση στο «PNAS» συμπληρώνεται με νέες αναλύσεις. Οι επιστήμονες έχουν «χτίσει» σταδιακά την ιδέα τους βασιζόμενοι σε στοιχεία που προέρχονται από τρεις διαφορετικές «πλευρές». Πρώτον, οι γεωχημικές αναλύσεις τους δείχνουν ότι την εποχή του «μεγάλου θανατικού» το διοξείδιο του άνθρακα στους ωκεανούς αυξήθηκε με γεωμετρική πρόοδο (ή και ακόμη ταχύτερα). Δεύτερον, η ανάλυση του γονιδιώματος του Methanosarcina στην οποία προέβησαν δείχνει ότι το αρχαιοβακτήριο απέκτησε την ικανότητα να παράγει μεθάνιο περίπου την ίδια περίοδο, κάτι το οποίο, όπως αναφέρουν, σημαίνει ότι, αν συναντούσε τις κατάλληλες συνθήκες, θα μπορούσε να πολλαπλασιαστεί θεαματικά διασπώντας τα τεράστια αποθέματα οργανικού άνθρακα που υπήρχαν στα ιζήματα των ωκεανών.

Τα τρίτο στοιχείο, το οποίο οι συγγραφείς της μελέτης αποκαλούν «το τελευταίο κομμάτι του παζλ», βρίσκεται στο νικέλιο - ένα μέταλλο που αποτελεί τη βασική τροφή των συγκεκριμένων μικροοργανισμών - και βάζει επίσης στο παιχνίδι τη «θεωρία των ηφαιστείων» αλλά με διαφορετικό τρόπο. Νέες αναλύσεις που πραγματοποιήθηκαν σε ιζήματα της Πέρμιας-Τριασικής από την Κίνα έδειξαν ότι η παρουσία του νικελίου αυξήθηκε επίσης δραματικά μετά τις ηφαιστειακές εκρήξεις της Σιβηρίας. Η έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα εκείνης της περιόδου (η οποία είναι άλλωστε γνωστό ότι έχει παραγάγει μερικά από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα νικελίου του πλανήτη) έδωσε, όπως υποστηρίζουν οι ερευνητές, στους πληθυσμούς του Methanosarcina το απαραίτητο «καύσιμο» για να «εκτοξευθούν». Η τεράστια αύξηση του μεθανίου που προέκυψε αύξησε απότομα τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα στους ωκεανούς προκαλώντας την οξίνισή τους αλλά και στην ατμόσφαιρα αλλάζοντας ριζικά το κλίμα και το περιβάλλον του πλανήτη.

Αστείρευτη πηγή αρχαιολογικών αποκαλύψεων οι νομισματικές έρευνες του Osmund Bopearachchi, Prof. Osmund Bopearachchi: Uncovering the True Face of Alexander The Great

Το αναμνηστικό μετάλλιο που κόπηκε μετά τη Μάχη του Υδάσπη Ποταμού και την ήττα του Ινδού βασιλιά Πώρου από τον Μεγάλο Αλέξανδρο, σύμφωνα με τον δρα Osmund Bopearachchi (φωτ. ΑΠΕ-ΜΠΕ / Osmund Bopearachchi). Embossed on the gold coin is the arrogant profile of Alexander the Great. On it, the young conqueror’s features endure: his luxuriant curly hair and the crooked line of his broken nose; his elongated cheeks and large, unblinking eyes. Curiously though, his head is covered in the scalp of an elephant, its trunk curling triumphantly over his brow. Around his neck is the image of the Gorgon, the coiling snakes worn as an aegis. The horn of Ammon protects his temple. The striking image is valued for far more than its obvious beauty. It is believed to be the only portrait actually created during the lifetime of Alexander the Great to survive into modernity. This is Alexander as he saw himself – invulnerable, verging on godhood, immortalized in the moment of his triumph.

Το μοναδικό σωζόμενο χρυσό νόμισμα με το πορτρέτο του Αλεξάνδρου, που κυκλοφόρησε κατά τη διάρκεια της ζωής του μεγάλου στρατηλάτη, πιστεύει ακράδαντα ότι ανακάλυψε μέσα από περιπετειώδεις διαδρομές ο δρ Osmund Bopearachchi, καθηγητής των Πανεπιστημίων Σορβόννης και Μπέρκλεϊ, διευθυντής του Τμήματος Αρχαιολογίας «Ελληνισμός και Πολιτισμοί της Ανατολής» του Γαλλικού Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (CNRS-ENS).

Και δεν είναι το μόνο που έχει να καταθέσει. Η παρουσία του σε ταραχώδεις περιοχές του Αφγανιστάν και του Πακιστάν τον συνδέει με την ανακάλυψη νομισμάτων που φέρουν ονόματα άγνωστων έως πρότινος Ελληνο-ινδών βασιλιάδων, με τον εντοπισμό αρχαίων ελληνικών πόλεων, καθώς και με την εξερεύνηση ενός θησαυρού νομισμάτων 4 τόνων, από τους μεγαλύτερους που έχουν βρεθεί ποτέ.

Ο δρ Osmund Bopearachchi (φωτ. ΑΠΕ-ΜΠΕ / Osmund Bopearachchi). “It’s exactly Alexander, there is no doubt about that,” says Sri Lankan numismatist Prof. Osmund Bopearachchi. Having announced the find to the world, more recently Osmund co-authored a book with History professor Frank Holt which was titled ‘The Alexander Medallion: Exploring the Origins of a Unique Artefact’. Written partly in defence of the authenticity of the gold medallion, the book describes the extraordinary circumstances that led to the unveiling of the priceless artefact. Its historical significance far outweighing the value of the precious metal itself, its history is both the subject of the book and of Osmund’s long obsession.

Ο δρ Bopearachchi ήρθε πρόσφατα στην Ελλάδα για να εγκαινιάσει την έκθεση «Τα ελληνικά βασίλεια της Βακτρίας και της Ινδίας» στο Νομισματικό Μουσείο, που θα διαρκέσει ως τις 16 Ιουνίου 2014. Το ΑΠΕ-ΜΠΕ μίλησε με τον ερευνητή, που σαν σύγχρονος «Ιντιάνα Τζόουνς» ψάχνει στα παζάρια της Κεντρικής και Νότιας Ασίας, αλλά και σε ιδιωτικές συλλογές, ενώ εμπορικοί οίκοι τον καλούν συχνά για να εκτιμήσει την αυθεντικότητα αρχαίων νομισμάτων. Αυτά που ανακαλύπτει συχνά ξεπερνούν τη φαντασία, όπως το χρυσό νόμισμα (μετάλλιο) με τον Μεγάλο Αλέξανδρο.

«Είμαι σίγουρος ότι πρόκειται για αναμνηστικό μετάλλιο που κόπηκε μετά τη Μάχη του Υδάσπη Ποταμού και την ήττα του Ινδού βασιλιά Πώρου. Θα πρέπει να υπήρχαν κι άλλα τέτοια μετάλλια με το ίδιο πορτρέτο, που διανεμήθηκαν μεταξύ των στρατηγών του. Είναι το πρώτο πορτρέτο του Μεγάλου Αλεξάνδρου», εξηγεί για το νόμισμα που απεικονίζει τον Μακεδόνα βασιλιά να φέρει στην κεφαλή τη δορά ενός ελέφαντα (σύμβολο της Ινδίας), ενώ διακρίνονται η αιγίδα της Γοργόνας και το κέρατο του Διός Άμμωνος. Ωστόσο, η γνησιότητά του έχει αμφισβητηθεί από ορισμένους ερευνητές, τέσσερις για την ακρίβεια, όπως αναφέρει ο δρ Bopearachchi. Ο ίδιος όμως έχει στο πλευρό του σημαντικότατους ιστορικούς, όπως ο Άντριου Στιούαρτ και ο Φρανκ Χολτ (που είχε και την ιδέα για τον λόγο κοπής ενός τέτοιου νομίσματος), τα αποτελέσματα από όλες τις αναλύσεις του μετάλλου, και φυσικά τη γνώση του ως αυθεντίας στα νομίσματα.

Πίνακας του 1898-1899, του Αντρέ Καστενιέ, που απεικονίζει την επίθεση της μακεδονικής φάλαγγας στο κέντρο, κατά τη διάρκεια της Μάχης του Υδάσπη. A painting by Andre Castaigne depicting the phalanx attacking the centre during the Battle of the Hydaspes.

 «Στη Μάχη του Υδάσπη το 326 π.Χ., ο Αλέξανδρος είχε να αντιμετωπίσει έναν στρατό από 250.000 ελέφαντες, οι οποίοι έρχονταν κατά μέτωπο. Ο ίδιος δεν είχε ελέφαντες, παρά μόνον ιππικό. Έκανε λοιπόν κάτι πολύ ευφυές: Ένα τμήμα του ιππικού επιτέθηκε στη μέση και άλλα δύο από τα πλάγια. Οι ελέφαντες μέσα στη σύγχυσή τους άρχισαν να κάνουν σαν τρελοί, πετώντας και ποδοπατώντας τους Ινδούς στρατιώτες. Δεν μπορείς να αντιμετωπίσεις ελέφαντες αν δεν είσαι ιδιοφυία και ο Αλέξανδρος ήταν», τονίζει.

Το πηγάδι στο χωριό Mir Zakah του ανατολικού Αφγανιστάν, όπου βρέθηκε ο θησαυρός των νομισμάτων (φωτ. ΑΠΕ-ΜΠΕ / Osmund Bopearachchi). At the centre of the story is a humble village in Afghanistan. Located in one of the most hostile political and geographical landscapes on earth, Mir Zakah lies along the ancient trail that connects Ghazni in modern Afghanistan to Gandhara in what is now Pakistan. Travelling in the company of a French journalist and 12 bodyguards, Osmund made his way there in 2004. As the temperature plummeted to minus 15 degrees centigrade outside, the men covered themselves with carpets to keep warm and brushed their teeth with snow. Despite the abject poverty that surrounded them, in the evenings the numismatist would show his hosts pictures of incredible treasures – of gold, silver and bronze ornaments, vessels and coins – and ask them whether there were any among them they recognized. The pieces he was showing them were in the possession of a Japanese museum. The museum had been sold the pieces which had been deliberately misrepresented by corrupt agents as belonging to another set known as the Oxus treasure . Now, Osmund was unsurprised to discover the men had in fact seen many of the pieces before. After all, some of them had actually handled the objects themselves, pulling each piece fresh from the earth just a few feet away from where they now huddled together. Some shared their keepsakes with the visitors – on the palm of his hand, one man displayed a single diminutive gold coin. Unbeknownst to the Afghan farmer, the Indo-Scythian coin with the image of Azes stamped onto its face was a rarity, worth an estimated $20,000. Yet, this was only one of Mir Zakah’s treasures – and there are hundreds of thousands more. The Mir Zakah deposit is believed to contain roughly 550,000 coins alongside hundreds of other, larger objects. “When you look at the composition you get everything – from North India to Southern Uzbekistan and North Afghanistan,” says Osmund explaining that the pieces are equally diverse in their chronology, with some of the earliest dating to the 5th century B.C going up to the 2nd century A.D. How they came to be tossed together in the same well remains a matter of speculation. Osmund himself imagines a scenario where an army of Sassanians successfully plundered the treasuries and collections of temples and cities but was then faced with a sudden challenge from a rival group. They would have been forced to ditch their loot before going to battle. If so, clearly they lost and their treasure was left to languish unclaimed for centuries.

Πώς όμως βρέθηκε το νόμισμα, το οποίο κυκλοφόρησε, όπως υποστηρίζει ο ίδιος, για να μνημονεύσει το γεγονός που άλλαξε τον γεωπολιτικό χάρτη και την ιστορία της περιοχής; Σε έναν σωρό νομισμάτων 4 τόνων, που αποτελούνταν από 550.000 νομίσματα (από τον 5ο αι. π.Χ. ως και τον 2ο αι. μ.Χ.), καθώς και από άλλα αντικείμενα, χρυσά, επίχρυσα, ασημένια, ένας πραγματικός θησαυρός, ο οποίος αναδύθηκε μέσα από ένα μεγάλο πηγάδι στο χωριό Mir Zakah του ανατολικού Αφγανιστάν. Ήταν η δεύτερη φορά που το συγκεκριμένο πηγάδι «έβγαζε» θησαυρό. Η πρώτη ήταν το 1947, όταν βρέθηκαν περίπου 30.000 νομίσματα, τα οποία κατέληξαν στο Εθνικό Μουσείο της Καμπούλ, από όπου εκλάπησαν το 1993 με την καταστροφή του. Η δεύτερη ήταν το 1992 και, όπως λέει ο καθηγητής, το «απόθεμά» του δεν έχει τελειώσει, ωστόσο κανείς δεν μπορεί να το προσεγγίσει με ασφάλεια, καθώς βρίσκεται σε μια από τις πιο ταραγμένες περιοχές του πλανήτη. Όσο για τον λόγο που τόσα πολλά πολύτιμα αντικείμενα βρέθηκαν στο βυθό ενός πηγαδιού, που έχει το μέγεθος μικρής λίμνης, μόνον εικασίες μπορούν να ειπωθούν. Ίσως η πιο πειστική είναι αυτή που αναφέρεται σε αρχαίους συλητές, οι οποίοι αφού λεηλάτησαν παλάτια και ανάκτορα, έκρυψαν τους θησαυρούς τους στη λίμνη όπου, για άγνωστους λόγους, δεν επέστρεψαν ποτέ.

«Μου δόθηκε η ευκαιρία να πάω στο παζάρι του Πεσαβάρ (Πακιστάν) το 1994, όταν οι πρώτοι σάκοι με τα νομίσματα και τα άλλα αντικείμενα του θησαυρού θα κατέφθαναν. Βρέθηκα μπροστά σε μια “βροχή” από νομίσματα, ίσως τη μεγαλύτερη ποσότητα που έχει δει ποτέ του νομισματολόγος σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα. Είχα συγκλονιστεί. Το πρώτο και πιο άμεσο που μπορούσα να κάνω ήταν να καταλάβω τη σύνθεση του θησαυρού. Υπό κατάσταση εξαιρετικής πίεσης, άρχισα να τα ταξινομώ σε ομάδες, ανάλογα με τις κοπές τους: ινδικά, ελληνικά, ινδο-ελληνικά, ινδο-σκυθικά, της δυναστείας των Κουσάν. Μελετώ τα νομίσματα των δύο θησαυρών του Mir Zakah από το 1983. Το γεγονός αυτό με έχει σημαδέψει. Είναι ανείπωτη χαρά για μένα να μπορώ να δημοσιεύω νέους τύπους νομισμάτων και να συζητώ θέματα σχετικά με τη σημασία της νομισματικής κυκλοφορίας στην Ινδία και στην Κεντρική Ασία. Ταυτόχρονα όμως είναι και κατάρα να ξέρω ότι τα περισσότερα από αυτά τα νομίσματα είτε χάθηκαν για πάντα είτε κατέληξαν σε ιδιωτικές συλλογές στις οποίες δεν υπάρχει πρόσβαση. Το ενδιαφέρον πάντως είναι ότι το χρυσό μετάλλιο βρέθηκε σε αυτό τον θησαυρό και το δημοσίευσα. Σήμερα ανήκει σε συλλέκτη, ο οποίος σκοπεύει κάποια στιγμή να το δωρίσει σε μουσείο», δηλώνει.

Ο δρ Bopearachchi έχει κι άλλα εκπληκτικά πράγματα να διηγηθεί. Μεταξύ αυτών, η ανακάλυψη αρχαίων ελληνικών πόλεων σε περιοχές του Πακιστάν, όπως εκείνη που εντοπίστηκε συμπτωματικά από τον ίδιο στο χωριό Σαράι Σαλέχ του Χαριπούρ. «Βρισκόμουν στο παζάρι του Πεσαβάρ όταν έμαθα ότι βρέθηκε ένας θησαυρός στο Σαράι Σαλέχ. Είχαν αρχίσει οι εκσκαφές για το χτίσιμο του τάφου ενός μουλά, όταν η μπουλντόζα χτύπησε κάτι μεταλλικό, ένα δοχείο μέσα στο οποίο βρίσκονταν 2.500 νομίσματα – τα περισσότερα από τα οποία κατάφερα να δημοσιεύσω. Μόλις πήγα στην περιοχή κατάλαβα ότι πρόκειται για ελληνο-ινδική πόλη. Απευθύνθηκα άμεσα στους συναδέλφους μου στο πανεπιστήμιο του Πεσαβάρ και τους πρότεινα να ξεκινήσουν ανασκαφές, κάτι που έγινε. Και πράγματι, βρέθηκε μια ελληνο-ινδική πόλη, που χρονολογείται μεταξύ 2ου αι. π.Χ. και 1ου αι. μ.Χ., με κεραμική και κτίρια παρόμοια με εκείνα που υπάρχουν στην πόλη Τάξιλα, η οποία ανασκάφηκε τη δεκαετία του ’30 από τον Σερ Τζον Μάρσαλ», αναφέρει.

Caption: reverse. gold medal with the face of Andragoras (3 century before Alexander), the stolen mir zakah treasure.

Όσο για τη γλώσσα των επιγραφών τους, οι εκδοχές ήταν δύο. Οι βασιλιάδες της Βακτρίας «έκοβαν» νομίσματα στην ελληνική γραφή, καθώς οι λαοί της περιοχής γνώριζαν ελληνικά. Τα νομίσματα που κυκλοφόρησαν νότια του Ινδικού Καυκάσου έφεραν δίγλωσσες επιγραφές: Ελληνικά στην εμπρόσθια όψη και Πράκριτ, δηλαδή αρχαία ινδικά, στην οπίσθια, καθώς οι λαοί της περιοχής δεν μιλούσαν ελληνικά.

Χρυσό τετράγωνο νόμισμα με τον βασιλιά Ηλιόδοτο, περίπου 50 π.Χ. (φωτ. ΑΠΕ-ΜΠΕ / Osmund Bopearachchi).

Παράδειγμα δίγλωσσης επιγραφής είναι το χρυσό τετράγωνο νόμισμα με τον βασιλιά Ηλιόδοτο (περίπου 50 π.Χ.), ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον εύρημα που εντοπίστηκε πρόσφατα στο ινδικό Κασμίρ και μελέτησε ο δρ Bopearachchi. Στην εμπρόσθια όψη υπάρχει το πορτρέτο του ηγεμόνα και η επιγραφή «ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΗΛ(Ι)ΟΔΟΤΟ(Υ)» που επαναλαμβάνεται σε γλώσσα Πράκριτ (γραμμένη σε αλφάβητα βράχμι και χαρόστι) στην οπίσθια όψη, όπου απεικονίζεται ο Ηρακλής, όρθιος και κατά μέτωπο, να στεφανώνει τον εαυτό του με το δεξί χέρι και με το αριστερό να κρατά φοίνικα και ρόπαλο, ενώ η λεοντή του κρέμεται πάνω από τον ώμο.

Η οπίσθια όψη του χρυσού τετράγωνου νομίσματος του βασιλιά Ηλιόδοτου (φωτ. ΑΠΕ-ΜΠΕ / Osmund Bopearachchi).

«Ο Ηλιόδοτος βγήκε από την αφάνεια και προστέθηκε στους άλλους 44 ηγεμόνες οι οποίοι έγιναν γνωστοί από τα νομίσματα, μια ακόμα απόδειξη ότι η ιστορία των Ελληνο-Ινδών είναι πρωτίστως μια νομισματική ιστορία», επισημαίνει ο ερευνητής. Ταυτόχρονα δεν παραλείπει να τονίζει την τεράστια επίδραση που είχε ο ελληνικός πολιτισμός στους λαούς της περιοχής (σημερινό Αφγανιστάν, Πακιστάν, Ουζμπεκιστάν, Τατζικιστάν κ.λπ.). «Ακόμα και όταν η ελληνική ισχύς στην Ινδία ήρθε στο τέλος της (περίπου το 20 μ.Χ.), το ελληνικό αλφάβητο χρησιμοποιήθηκε για ακόμα δύο αιώνες. Επιπλέον, από την ελληνική μυθολογία ο βουδισμός δανείστηκε θεούς, όπως ο Ηρακλής και ο Διόνυσος. Οι Έλληνες είχαν τεράστια επίδραση στους λαούς αυτούς, τόση που δεν μπορούμε να φανταστούμε», καταλήγει.

«Ζωντανός» ωκεανός στον Εγκέλαδο, NASA Space Assets Detect Ocean inside Saturn Moon

Τα νέα στοιχεία επέτρεψαν στους ειδικούς να «κοιτάξουν» βαθιά στο εσωτερικό του Εγκέλαδου και να κάνουν γεωλογικές παρατηρήσεις για τον υπόγειο ωκεανό του. Gravity measurements by NASA's Cassini spacecraft and Deep Space Network suggest that Saturn's moon Enceladus, which has jets of water vapor and ice gushing from its south pole, also harbors a large interior ocean beneath an ice shell, as this illustration depicts. Image Credit: NASA/JPL-Caltech

Όλα τα στοιχεία που συγκέντρωναν οι επιστήμονες από τον Εγκέλαδο, τον μικρό παγωμένο δορυφόρο του Κρόνου, υπεδείκνυαν την ύπαρξη ενός υπόγειου ωκεανού κάτω από την παγωμένη του επιφάνεια. Επιπλέον ορισμένοι ειδικοί υποστήριζαν ότι ο ωκεανός αυτός που βρίσκεται σε βάθος 35 χλμ στον Νότιο Πόλο του Εγκέλαδου έχει γεωλογικά χαρακτηριστικά που κάνουν πιθανή την ύπαρξη ζωής σε αυτόν. Νέες αναλύσεις από τα δεδομένα που στέλνει το διαστημικό σκάφος που μελετά τον Κρόνο και τα φεγγάρια του εδώ και μια δεκαετία επιβεβαιώνουν όχι μόνο την ύπαρξη του ωκεανού αλλά ότι είναι φιλόξενος για τη ζωή έστω και σε μικροβιακό επίπεδο. Επίσης τα νέα στοιχεία αποκαλύπτουν μια σειρά από δεδομένα για αυτή την υπόγεια θάλασσα που σύμφωνα με τους ειδικούς μοιάζει με την τεράστια λίμνη Σουπίριορ (Superior) στις ΗΠΑ.

Η λίμνη

Saturn's icy moon Enceladus, already known for spitting plumes of water into space, just got even more interesting. New gravity readings suggest it hosts a subsurface sea the size of Lake Superior at its south pole - and that this liquid water is in direct contact with the moon's core, which is rich in nutrients. Both findings boost hopes that the sea hosts life.

Επιστήμονες του Τεχνολογικό Ινστιτούτου της Καλιφόρνιας μελέτησαν ένα πλήθος δεδομένων που έχει συλλέξει το Cassini από τον Εγκέλαδο αλλά και δεδομένα από το πρόγραμμα Deep Space Network που συγκεντρώνει στοιχεία από πολλά ερευνητικά προγράμματα και αποστολές εξερεύνησης του Διαστήματος. Όλα αυτά τα δεδομένα τους επέτρεψαν να χαρτογραφήσουν τον υπόγειο ωκεανό του παγωμένου δορυφόρου.

Lake Superior, Landsat photography.

Σύμφωνα με τους ερευνητές η επιφάνεια του υπόγειου ωκεανού είναι περίπου ίση με τη λίμνη Σουπίριορ που έχει επιφάνεια 82.103 τετραγωνικά χλμ όσο περίπου η Νότια Καρολίνα. Η λίμνη Σουπίριορ είναι η δεύτερη μεγαλύτερη στον πλανήτη και η τρίτη σε όγκο νερού. Το δεύτερο και πιο ενδιαφέρον στοιχείο που οι ερευνητές ανακάλυψαν για τον υπόγειο ωκεανό του Εγκέλαδου είναι ότι ο πυθμένας του είναι βραχώδης, γεγονός που ενδέχεται να ευνοεί την ανάπτυξη κάποιων μορφών ζωής.

Οι πίδακες

Οι πίδακες του Εγκέλαδου αποκάλυψαν την ύπαρξη του υπόγειου ωκεανού ο οποίος ίσως διαθέτει κάποιες μορφές ζωής. What sea creatures might be lurkingImage: NASA/JPL-Caltech and Space Science Institute

Οι αστρονόμοι είχαν αναφερθεί στην πιθανότητα ύπαρξης ενός τέτοιου υπόγειου ωκεανού από το 2005, όταν το Cassini εντόπισε ατμούς να βγαίνουν από πολλά σημεία κοντά στο νότιο πόλο του φεγγαριού του Κρόνου. Αυτοί οι πίδακες ξεπηδούν με ορμή προς το Διάστημα μέσα από μεγάλες σχισμές στο έδαφος. Οι μελέτες που ακολούθησαν υπέδειξαν την παρουσία αλάτων μέσα στους πίδακες γεγονός που με τη σειρά υπεδείκνυε την επαφή του υπόγειου ωκεανού με τα πετρώματα στο εσωτερικό του δορυφόρου.

«Αυτοί οι πίδακες κοντά στο νότιο πόλο του Εγκέλαδου περιέχουν αλμυρό νερό και οργανικά μόρια, τα χημικά στοιχεία που είναι απαραίτητα για τη δημιουργία ζωής», αναφέρει η Λίντα Σπίλκερ, επικεφαλής της αποστολής Cassini.


Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ο υπόγειος ωκεανός του Εγκέλαδου περιβάλλεται από ένα λεπτό στρώμα κρυσταλλοποιημένου πάγου. «Για πρώτη φορά, χρησιμοποιήσαμε μια γεωφυσική μέθοδο για να καθορίσουμε την εσωτερική σύσταση του Εγκέλαδου», είπε από την πλευρά του ο Ντέιβιντ Στίβενσον, καθηγητής πλανητικών επιστημών μέλος της ερευνητικής ομάδας. Τα νέα στοιχεία για τον υπόγειο ωκεανού του Εγκέλαδου δημοσιεύονται στην επιθεώρηση «Science».