Σάββατο, 28 Μαΐου 2016

Ο Άρης βγήκε πρόσφατα από εποχή παγετώνων! Radar images reveal Mars is coming out of an ice age

Μια εικόνα από την τρισδιάστατη προσομείωση για την εποχή των παγετώνων στον Άρη που έκαναν οι ερευνητές με βάση τα δεδομένα του δορυφόρου MRO. A simulated 3-D perspective view of Mars is seen in an undated image created from data taken by the THEMIS instrument on NASA's Mars Odyssey spacecraft. Credit: NASA/JPL/Arizona State University, R. Luk

Μπορεί ο Άρης να είναι σήμερα μια απέραντη έρημος αλλά σύμφωνα με τους ειδικούς στο παρελθόν βίωσε εποχές παγετώνων η τελευταία εκ των οποίων σύμφωνα με νέα ευρήματα συνέβη πολύ πρόσφατα, πριν από μόλις 370-400 χιλιάδες έτη.

Η ανακάλυψη

Mars is emerging from an ice age, according to a new study. Studying the Martian climate and how it changes over time can help scientists better plan future missions to Mars and even understand climate change here on Earth, the study authors say. This mosaic image, produced with the High Resolution Stereo Camera (HRSC) onboard ESA’s Mars Express (MEx) spacecraft, shows spiral features that were used in interpreting the climate signal of ice age advancement and retreat on Mars. Credit: ESA/DLR/FU-Berlin/Ralf Jaumann. Processed by Dominik Neu and Patrick C. McGuirefrom the Freie Universität Berlin and the Mars Express/High Resolution Stereo Camera teams.

Αμερικανοί επιστήμονες επιβεβαίωσαν ότι ο Άρης είχε κάποτε τις δικές του εποχές των πάγων, παρόμοιες με αυτές που υπήρξαν στη Γη. Η τελευταία αρειανή εποχή των πάγων εκτιμάται ότι έληξε πριν από 370.000 έως 400.000 χρόνια περίπου.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Αϊζακ Σμιθ του νοτιοδυτικού Ινστιτούτου Ερευνών στο Κολοράντο βασίζουν τις εκτιμήσεις τους στην ανάλυση στοιχείων που συνέλεξαν τα ραντάρ του δορυφόρου Mars Reconnaissance Orbiter, που βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τον Άρη. H μελέτη δημοσιεύεται στην επιθεώρηση «Science».

Το φαινόμενο

This image describes how ice ages begin on Mars. 1) During periods of high obliquity (tilt of the planet's axis) the poles receive more direct sunlight, causing water vapor to evaporate from ice trapped there, increasing humidity. 2) Global winds transport the more humid air from polar latitudes to lower latitudes. 3) The water vapor is deposited on the surface as snow and frost. 4) Higher humidity at the surface makes ice more stable at lower latitudes, allowing it to accumulate, causing glaciation. Credit: Trent L. Schindler / National Science Foundation

Οι κυκλικές μεταβολές στην τροχιά και στην κλίση του Άρη, οι οποίες επηρεάζουν την ποσότητα της ηλιακής ακτινοβολίας που πέφτει στον πλανήτη, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο για την επέκταση και μετά για τη συρρίκνωση των πάγων στον Άρη, όπως έχει συμβεί και στη Γη.

Στον Άρη το φαινόμενο είναι πιο έντονο, επειδή ο άξονας περιστροφής του μεταβάλλεται έως 60 μοίρες σε βάθος εκατοντάδων χιλιάδων έως εκατομμυρίων ετών, ενώ στη Γη η αλλαγή στην κλίση της δεν ξεπερνά τις δύο μοίρες. Αυτό έχει ως συνέπεια το αρειανό κλίμα να σημειώνει πολύ μεγαλύτερες διακυμάνσεις σε σχέση με το γήινο (στον πλανήτη μας αυτές οι περιοδικές μεταβολές λέγονται «κύκλοι Μιλάνκοβιτς»).

Οι πάγοι

Scientists have discovered evidence for a past ice age in the northern polar ice cap of Mars by analyzing radar images like the one at top of this montage. Credit: NASA/JPL-Caltech/Sapienza University of Rome

Οι μετρήσεις δείχνουν ότι, μετά το τέλος της εποχής των πάγων, περίπου 87.000 κυβικά χιλιόμετρα έχουν σιγά-σιγά συσσωρευθεί ξανά στους πόλους του Άρη, κυρίως στον βόρειο. Αν ο πάγος αυτός ήταν απλωμένος σε όλη την επιφάνεια του πλανήτη, θα είχε πάχος 60 εκατοστών. Σημειωτέον ότι οι πάγοι του Άρη αποτελούνται τόσο από νερό, όσο και από διοξείδιο του άνθρακα.

Οι πάγοι του Άρη παρατηρήθηκαν για πρώτη φορά το 1666, αλλά μόνο 200 χρόνια μετά ο αστρονόμος Ουίλιαμ Χέρσελ συνειδητοποίησε ότι είναι κάτι ανάλογο με τους πολικούς πάγους της Γης. Οι τωρινές θερμοκρασίες στον Άρη κυμαίνονται από 20 βαθμούς Κελσίου στον Ισημερινό του τα μεσημέρια, έως μείον 153 βαθμούς Κελσίου στους πόλους του.

Κλιματικές αλλαγές έσωσαν την Ευρώπη από τους Μογγόλους. Did a climate fluctuation save Europe from the Mongol hordes?

Οι κλιματικές αλλαγές έκαναν δύσκολη την επέλαση των Μογγόλων στην Ευρώπη. Οι ορδές τους αποχώρησαν όταν οι πεδιάδες της Ουγγαρίας έγιναν βάλτοι. Scientists may have solved the mystery as to why the Mongolian army abandoned its invasion of modern day Hungary. The Mongolian army, depicted here in a scene from the movie Genghis Khan, was a formidable fighting force. But did the weather force its military leaders to call for a retreat? CREDIT: MICHEL SETBOUN

Η ξαφνική αποχώρηση των μογγολικών ορδών από την Ουγγαρία το 1242, που έσωσε την Ευρώπη από κατάκτηση -οπότε η ιστορία θα είχε πάρει άλλη πορεία- πιθανότατα οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό σε περιβαλλοντικούς παράγοντες. Οι πεδιάδες της Κεντρικής Ευρώπης μετατράπηκαν σε βάλτους και οι λάσπες τους έκαναν τη ζωή δύσκολη στους Μογγόλους και τα άλογά τους, οπότε αποφάσισαν να τα...παρατήσουν.

Η εκδοχή αυτή προκύπτει από μια νέα επιστημονική έρευνα, η οποία ανέλυσε στοιχεία από δακτυλίους δέντρων της περιοχής, σε συνδυασμό με ιστορικές πηγές για τις μεταβολές του κλίματος εκείνη την εποχή (1230-1250).

Οι μεταβολές

Spatiotemporal characteristics of the Mongol invasion of and sudden withdrawal from Hungary between 1241 and 1242 CE, with the inset referring to the different expansion phases of the Mongol empire in the 13th century. The map reflects knowledge from the authors and was created via software ArcGIS 10.1 SP1 for Desktop by Esri.

Ερευνητές, με επικεφαλής τον καθηγητή Νίκολα ντι Κόσμο του Πανεπιστημίου Πρίνστον των ΗΠΑ κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ιδίως τα έτη 1241-42 οι κλιματικές συνθήκες (πτώση θερμοκρασίας και πολλές βροχές) ήταν τέτοιες που μετέτρεψαν το έδαφος σε τελείως ακατάλληλο για εκτεταμένες στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Η αχανής ουγγρική πεδιάδα είχε γίνει λασπώδης βαλτότοπος, με συνέπεια το τρομερό μογγολικό ιππικό να χάσει μεγάλο μέρος από τις ικανότητές του. Τα άλογα των Μογγόλων επίσης δυσκολεύονταν να βρουν τροφή, ενώ τα προηγούμενα χρόνια, που το κλίμα ήταν πιο ζεστό και ξηρό, αυτό ήταν εύκολο, καθώς η ευρασιατική στέπα ήταν καταπράσινη και όχι πλημμυρισμένη από νερά και μέσα στις λάσπες.

Η αυτοκρατορία

A pair of researchers has found a possible explanation for the sudden, mysterious reason that the Mongol army withdrew from Eastern Europe in 1242, just when it seemed poised to take Hungary. In their paper published in the journal Nature, Ulf Büntgen with the Swiss Federal Research Institute and Nicola Di Cosmo with the Institute for Advanced Study in the U.S. describe a study they made of tree ring data from trees in Hungary and historical records, which showed that the weather during the time of the Mongol invasion was not particularly well suited for an army traveling on horseback. Genghis Khan. Credit: Wikipedia

Οι Μογγόλοι άρχισαν την επέκτασή τους στις αρχές του 13ου αιώνα και έως το 1279 είχαν καταλάβει μεγάλο μέρος της Ευρασίας, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, του Ιράν και της Ρωσίας. Το 1242, με επικεφαλής τον Μπατού, εγγονό του  Τζέγκις Χαν, διέσχισαν τον ποταμό Δούναβη και ξεχύθηκαν προς την Ευρώπη.

Παρά όμως τις απανωτές μεγάλες νίκες τους εναντίον των Πολωνών και των Ούγγρων, μετά από δύο μήνες αποσύρθηκαν ξαφνικά, μέσω Σερβίας και Βουλγαρίας, πίσω στη Ρωσία. Οι ίδιες οι μογγολικές πηγές δεν δίνουν κάποια εξήγηση γι' αυτή την απόφαση, που στάθηκε καθοριστική για το μέλλον της Ευρώπης.

Ορισμένοι σύγχρονοι ιστορικοί έχουν αποδώσει τη σωτήρια απόσυρση των Μογγόλων στον εσωτερικό διχασμό τους και άλλοι στην ισχύ των οχυρωμένων κάστρων-πόλεων  της Ουγγαρίας και Κροατίας. Η νέα μελέτη αναδεικνύει την περιβαλλοντική διάσταση. Όπως είπε ο ντι Κόσμο, ασφαλώς το κλίμα δεν ήταν ο μόνος παράγων, αλλά έπαιξε καθοριστικό ρόλο. Κάτι ανάλογο, άλλωστε, έπαθε ο Μέγας Ναπολέων, όταν εκστράτευσε χειμωνιάτικα εναντίον της Ρωσίας. Η μελέτη δημοσιεύεται στην επιθεώρηση «Scientific Reports».

Πηγή: Ulf Büntgen et al. Climatic and environmental aspects of the Mongol withdrawal from Hungary in 1242 CE, Scientific Reports (2016). DOI: 10.1038/srep25606