Τρίτη, 12 Δεκεμβρίου 2017

Η «μεγάλη ερυθρά κηλίδα» του Δία μικραίνει. The Great Red Spot Plunge

Παραμένει μεγαλύτερη από τη Γη. This animation takes the viewer on a simulated flight into, and then out of, Jupiter's upper atmosphere at the location of the Great Red Spot. The perspective begins about 2,000 miles (3,000 kilometers) above the cloud tops of the planet's southern hemisphere. The bar at far left indicates altitude during the quick descent; a second gauge next to that depicts the dramatic increase in temperature that occurs as the perspective dives deeper down. The clouds turn crimson as the perspective passes through the Great Red Spot. Finally, the view ascends out of the spot. Image credit: NASA/JPL-Caltech/SwRI/MSSS/Gerald Eichstadt/Justin Cowart

Η «μεγάλη ερυθρά κηλίδα» του Δία, το πιο διακριτό χαρακτηριστικό του μεγαλύτερου πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος, η οποία φαίνεται σιγά-σιγά να συρρικνώνεται, έχει πια πλάτος 1,3 φορές μεγαλύτερο από τη διάμετρο της Γης αλλά και βαθιές «ρίζες» 300 χιλιομέτρων στην ατμόσφαιρα του αέριου γίγαντα.

Τα στοιχεία αυτά προκύπτουν από την ανάλυση των νέων δεδομένων που συνέλλεξε το σκάφος Juno της Αμερικανικής Διαστημικής Υπηρεσίας (NASA), το οποίο βρίσκεται σε τροχιά γύρω από το Δία. Σχετικές ανακοινώσεις έκαναν οι επιστήμονες, με επικεφαλής τον Σκοτ Μπόλτον του Νοτιοδυτικού Ινστιτούτου Ερευνών του Τέξας, στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Γεωφυσικής Ένωσης.

This looping animation simulates the motion of clouds in Jupiter's Great Red Spot. The animation was made by applying a wind movement model to a mosaic of JunoCam images. Credits: NASA/JPL-Caltech/SwRI/MSSS/Gerald Eichstadt/Justin Cowart

«Τα δεδομένα του Juno δείχνουν ότι η πιο διάσημη καταιγίδα του ηλιακού μας συστήματος, η μεγάλη ερυθρά κηλίδα, έχει πλάτος σχεδόν μιάμιση φορά μεγαλύτερο της Γης και διαθέτει ρίζες που διαπερνούν την ατμόσφαιρα του πλανήτη σε βάθος 300 χιλιομέτρων» δήλωσε ο Μπόλτον.

Τα νέα στοιχεία συνέλεξε το όργανο MWR (ραδιόμετρο μικροκυμάτων) του Juno, που μπορεί να «δει» κάτω από τα πυκνά νέφη του Δία. Η «μεγάλη ερυθρά κηλίδα» είναι ένα γιγάντιο οβάλ από πορφυρά νέφη, πλάτους περίπου 16.000 χιλιομέτρων στο νότιο ημισφαίριο του Δία, τα οποία στροβιλίζονται αντίθετα προς τη φορά των δεικτών του ρολογιού με ταχύτητα μεγαλύτερη από οποιαδήποτε καταιγίδα στη Γη.

This figure gives a look down into Jupiter's Great Red Spot, using data from the microwave radiometer instrument onboard NASA's Juno spacecraft. Each of the instrument's six channels is sensitive to microwaves from different depths beneath the clouds Credits: NASA/JPL-Caltech/SwRI

«Το Juno βρήκε ότι οι ρίζες της μεγάλης ερυθράς κηλίδας πάνε 50 έως 100 φορές βαθύτερα από τους ωκεανούς της Γης και ότι αυτή είναι θερμότερη στη βάση της από ό,τι στην κορυφή της. Οι άνεμοι σχετίζονται με θερμοκρασιακές διαφορές και η θερμότητα στη βάση της κηλίδας εξηγεί τους τρομερούς ανέμους που βλέπουμε στην κορυφή της ατμόσφαιρας», δήλωσε ο καθηγητής πλανητικής επιστήμης Άντι Ινγκερσολ του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Καλιφόρνια (Caltech).

Το μέλλον της κηλίδας αποτελεί ζήτημα επιστημονικής διαμάχης. Η καταιγίδα παρακολουθείται από το 1830, αλλά εκτιμάται ότι υπάρχει εδώ και τουλάχιστον 350 χρόνια. Στον 19ο αιώνα ήταν ακόμη μεγαλύτερη, υπερδιπλάσια απο τη Γη, ενώ όταν την μελέτησαν τα σκάφη Voyager 1 και 2 το 1979, είχε διπλάσια διάμετρο από τον πλανήτη μας.

This animation takes the viewer on a simulated flight into, and then out of, Jupiter’s upper atmosphere at the location of the Great Red Spot. It was created by combining an image from the JunoCam imager on NASA's Juno spacecraft with a computer-generated animation.

Σταδιακά φαίνεται να συρρικνώνεται και σήμερα πια, όπως αποκαλύπτει το Juno, έχει μειωθεί κατά το ένα τρίτο σε πλάτος και κατά το ένα όγδοο σε ύψος σε σχέση με την εποχή των Voyager.

This graphic shows a new radiation zone Juno detected surrounding Jupiter, located just above the atmosphere near the equator. Also indicated are regions of high-energy, heavy ions Juno observed at high latitudes. Credits: NASA/JPL-Caltech/SwRI/JHUAPL

Τα νέα στοιχεία αποκαλύπτουν επίσης ότι ο γιγάντιος πλανήτης διαθέτει μια άγνωστη έως τώρα ζώνη ακτινοβολίας. Βρίσκεται ακριβώς πάνω από την ατμόσφαιρα του Δία, κοντά στον ισημερινό του, και περιλαμβάνει ιόντα υδρογόνου, οξυγόνου και θείου που κινούνται σχεδόν με την ταχύτητα του φωτός.

Έως σήμερα, το Juno, που εκτοξεύθηκε το 2011 και τέθηκε σε τροχιά γύρω από το Δία τον Ιούλιο του 2016, έχει ολοκληρώσει οκτώ περιφορές γύρω του και η ένατη θα πραγματοποιηθεί στις 16 Δεκεμβρίου.





Εξωγήινοι στον αστεροειδή Οουμουαμούα; Astronomers to check interstellar body for signs of alien technology

Τηλεσκόπιο «τσεκάρει» αστεροειδή-πούρο μήπως κρύβει εξωγήινους. Ο έλεγχος θα πραγματοποιηθεί στη Δυτική Βριτζίνια των ΗΠΑ. It’s a long shot, but scientists are about to listen very closely for radio signals from our solar system’s first known interstellar visitor. This artist's concept depicts the interstellar visitor known as 'Oumuamua as a battered metallic space rock. Some astronomers, however, speculate that 'Oumuamua may be something far stranger. Credit: ESO/M. Kornmesser

Το πρόγραμμα αναζήτησης εξωγήινης ζωής Breakthrough Listen έκανε γνωστό ότι για πρώτη φορά θα χρησιμοποιήσει ένα μεγάλο τηλεσκόπιο, του Γκριν Μπανκ στη Δυτική Βιρτζίνια των ΗΠΑ, για να ελέγξει μήπως υπάρχουν κάποιες ενδείξεις εξωγήινης τεχνολογίας, όπως εκπομπές ραδιοσημάτων, στον μυστηριώδη μακρόστενο αστεροειδή Οουμουαμούα που έχει σχήμα πούρου.

Ο εν λόγω πολύ σκοτεινός αστεροειδής είναι ένας περαστικός «επισκέπτης» από το διαστρικό χώρο ή από κάποιο άλλο ηλιακό σύστημα, ο οποίος έγινε αντιληπτός για πρώτη φορά τον Οκτώβριο από το τηλεσκόπιο Pan-Starrs στη Χαβάη (εξ ου και το χαβανέζικο όνομά του που σημαίνει «αγγελιοφόρος»). Αφού πέρασε κοντά από τον Ήλιο, πλέον απομακρύνεται από τη Γη.

The Green Bank Telescope in West Virginia. Credit: NRAO/AUI

Το τηλεσκόπιο θα αρχίσει την παρατήρηση του αστεροειδούς την Τετάρτη και θα χρησιμοποιήσει τέσσερις διαφορετικές ραδιοσυχνότητες. Αν και ο Οουμουαμούα βρίσκεται σε διπλάσια απόσταση από τη Γη απ' ό,τι από τον Ήλιο, το αμερικανικό ραδιοτηλεσκόπιο, ένα από τα μεγαλύτερα του κόσμου, μπορεί να «πιάσει» σήματα τόσο αδύναμα όσο αυτά ενός κινητού τηλεφώνου.

«Το πιθανότερο είναι ότι έχει φυσική προέλευση, αλλά επειδή είναι τόσο παράξενος, θα θέλαμε να τον 'τσεκάρουμε' μήπως έχει οποιοδήποτε σημάδι τεχνητής προέλευσης, όπως ραδιοεκπομπές», δήλωσε ο καθηγητής αστρονομίας Αβι Λόεμπ του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και σύμβουλος του προγράμματος Breakthrough.

This animation of an artist's concept shows the interstellar asteroid 1I/2017 (`Oumuamua). Observations with ESO's Very Large Telescope and others have shown that this unique object is dark, reddish in colour and highly elongated. Credit: ESO/M. Kornmesser

Πολλοί αστρονόμοι τον θεωρούν τον πρώτο αστεροειδή που «τρύπωσε» στο ηλιακό μας σύστημα και έχουν ξενιστεί από το ασυνήθιστα επίμηκες σχήμα του, που έχει μήκος περίπου 400 μέτρα και πλάτος μόνο 40.

«Είναι περίεργο που το πρώτο αντικείμενο, το οποίο βλέπουμε να έρχεται έξω από το ηλιακό μας σύστημα, έχει αυτή την εμφάνιση. Οι πιθανότητες να ακούσουμε κάτι, είναι πολύ μικρές, αλλά αν πράγματι αυτό συμβεί, θα το αναφέρουμε αμέσως και μετά θα προσπαθήσουμε να το εξηγήσουμε», ανέφερε ο Λόεμπ.

«Θα ήταν συνετό απλώς να το τσεκάρουμε και να ψάξουμε για τυχόν σήματα», πρόσθεσε. «Ακόμη κι αν βρούμε μια τεχνητή κατασκευή χωρίς σημάδια ζωής πάνω της, θα ήταν η μεγαλύτερη έξαψη που μπορώ να φανταστώ ότι θα είχα στη ζωή μου. Επειδή αφορά ένα από τα πιο θεμελιώδη ερωτήματα στην επιστήμη, ίσως το πιο βασικό από όλα: είμαστε μόνοι μας;».

Ακόμη κι αν οι αστρονόμοι δεν ακούσουν κάποιο εξωγήινο σήμα από τον αστεροειδή -όπως είναι και το πιθανότερο- οι παρατηρήσεις τους θα βοηθήσουν στην καλύτερη κατανόησή του, όπως αν περιβάλλεται από νέφος αερίων όπως οι κομήτες και αν διαθέτει νερό και πάγο. «Αν έχει φυσική προέλευση, θα πρέπει να υπάρχουν πολλοί άλλοι σαν κι αυτόν», εκτίμησε ο Λόεμπ.

Το πρόγραμμα Breakthrough Listen ξεκίνησε το 2015 με χρηματοδότηση 100 εκατομμυρίων δολαρίων από τον ρωσο-αμερικανό δισεκατομμυριούχο Γιούρι Μίλνερ. Ήδη συνεργάζεται με τηλεσκόπια στις ΗΠΑ και την Αυστραλία για την αναζήτηση εξωγήινης νοήμονος ζωής (και όχι απλώς βακτηρίων σε άλλους κόσμους). Το νέο πρόγραμμα λειτουργεί παράλληλα με το παλαιότερο και γνωστότερο παρόμοιο πρόγραμμα SETI (Search for Extraterrestrial Intelligence).

Διαστημικό σκουπίδι;

This diagram shows the orbit of the interstellar asteroid ‘Oumuamua as it passes through the Solar System. Unlike all other asteroids and comets observed before, this body is not bound by gravity to the Sun. It has come from interstellar space and will return there after its brief encounter with our star system. Its hyperbolic orbit is highly inclined and it does not appear to have come close to any other Solar System body on its way in. Credit: ESO/K. Meech et al.

Ο αστρονόμος Ματίτζα Τσουκ στέλεχος του Ινστιτούτου SETI, το οποίο αναζητά κάποιο προηγμένο εξωγήινο πολιτισμό, ρίχνει στο τραπέζι μια ενδιαφέρουσα θεωρία για τον Οουμουαμούα. Ο Τσουκ υποστηρίζει ότι ο αστεροειδής αυτός αποτελεί ένα απομεινάρι ενός πλανήτη μεγέθους δέκα φορές μεγαλύτερο από αυτό της Γης ο οποίο βρισκόταν σε ένα δυαδικό σύστημα, σε ένα σύστημα με δύο άστρα ένα μικρότερο και ένα μεγαλύτερο. Σύμφωνα με τον Τσουκ ο πλανήτης αυτός βρισκόταν πολύ κοντά στο μικρότερο άστρο του συστήματος και κάποια στιγμή τα δύο σώματα πλησίασαν τόσο κοντά με αποτέλεσμα το άστρο να καταστρέψει τον πλανήτη. Στην συνέχεια οι ισχυρές βαρυτικές δυνάμεις του δεύτερου άστρου εκτόξευσαν προς κάθε κατεύθυνση τα απομεινάρια του πλανήτη που καταστράφηκε.