Δευτέρα, 2 Ιουνίου 2014

Σπάνιο ειδώλιο της Εποχής του Χαλκού στα δίχτυα ψαρά. Siberian fisherman accidentally nets 4,000-year-old pagan god

Archaeologists hailed the ancient find as 'unique and amazing' and 'worth its weight in gold'. The figurine has almond-shaped eyes, a large mouth with full lips, and a ferocious facial expression. The figure is believed to be an ancient pagan god. Credit: Siberian Times

Ρώσος ψαράς που το μόνο που περίμενε στα δίχτυα του ήταν κυπρίνους κατέληξε να ψαρέψει ένα ειδωλολατρικό άγαλμα θεού, ηλικίας 4.000 ετών, από το βυθό του ποταμού.

Οι αρχαιολόγοι έμειναν έκπληκτοι με το εύρημα του Nikolay Tarasov και το χαρακτήρισαν ως «μοναδικό και καταπληκτικό» και ότι «ίσως αξίζει το βάρος του σε χρυσό».

Siberian driver Nikolay Tarasov found the Bronze Age figure while fishing near his home in Tisul, Russia. Credit: Siberian Times

Ο κ. Tarasov ψάρευε την ημέρα που είχε ρεπό από την εργασία του στο χωριό Tisul της νότιας Ρωσίας. Ο ίδιος δήλωσε: «Χρησιμοποίησα ένα δίχτυ και την στιγμή που το τράβαγα, το ένιωσα βαρύ και σκέφτηκα ότι πιθανότατα να είχε σκαλώσει πάνω σε βράχο. Το τράβηξα μέσα στην βάρκα με την βοήθεια του φίλου μου και μόλις αντίκρισα τι βρισκόταν στο δίχτυ ήμουν έτοιμος να το πετάξω. Σταμάτησα όμως, όταν είδα ότι ήταν μια πέτρα με πρόσωπο. Έπλυνα αυτό το πράγμα στο ποτάμι και συνειδητοποίησα ότι ήταν ένα αγαλματίδιο».

Το ειδώλιο έχει αμυγδαλωτά μάτια, μεγάλο στόμα με σαρκώδη χείλη και μια άγρια έκφραση στο πρόσωπο.

«Το πήγα στο τοπικό μουσείο. Έπρεπε να καθίσω όταν οι ειδικοί μου είπαν ότι αυτό το αντικείμενο ήταν σκαλισμένο στην αρχή της Εποχής του Χαλκού. Στην πίσω πλευρά του κεφαλιού ο δημιουργός του έχει σκαλίσει τα μαλλιά πλεγμένα δημιουργώντας μια κοτσίδα. Κάτω από αυτή υπάρχουν γραμμές που μοιάζουν με λέπια ψαριού. Στους αρχαιολόγους που το έδειξα, πηδούσαν κυριολεκτικά από χαρά. Είχα την υποψία ότι μπορεί να χρονολογείται πριν από εκατό χρόνια αλλά δεν θεώρησα ότι θα μπορούσε να είναι ακόμη παλαιότερο».

The figurine is 12in (30cm) long, 2in (5cm) wide and carved from bone. Tarasov donated the figure to the Tisul History Museum free of charge. Credit: Siberian Times

Οι επιμελητές του μουσείου μετέφεραν το εύρημα στους εμπειρογνώμονες στο Kemerovo, όπου και χρονολογήθηκε ότι είναι τουλάχιστον 4.000 ετών και εξήγησαν ότι είχε σκαλιστεί πάνω σε κέρατο, το οποίο αργότερα έγινε απολίθωμα. Το αγαλματίδιο έχει μήκος 30 εκατοστά και πλάτος 5 εκατοστά.

Η Marina Banschikova, διευθύντρια του Tisul History Museum δήλωσε: «Είναι αρκετά πιθανό ότι απεικονίζει έναν ειδωλολατρικό θεό. Τα στοιχεία από αυτήν την περίοδο είναι πολύ σπάνια, τα μόνα που έχουν χρονολογηθεί περίπου στην ίδια ηλικία είναι ένα πέτρινο περιδέραιο και δύο φυλαχτά σε σχήματα αρκούδας και πτηνού. Ο Nikolay μας έδωσε αυτό το θησαυρό δωρεάν. Δεν ρώτησε καν αν υπάρχει κάποιου είδους αποζημίωση - αν και είναι πιθανόν να αξίζει περισσότερο από ένα χρυσό άγαλμα. Τώρα πρέπει να αφιερώσουμε περισσότερο χρόνο μελετώντας το εύρημά του που είναι τόσο μοναδικό και καταπληκτικό».

Slab bearing the depiction of a human being holding spears. Stone; cut and ground. First half of the 2nd millennium B.C. Okunev Culture, Southern Siberia, Russia.

Είναι γνωστό ότι η περιοχή γύρω από το Tisul είχε κατοικηθεί κατά την αρχαιότητα. Προς το παρόν, οι επικρατούσες θεωρίες είναι ότι το αγαλματίδιο ανήκε στον πολιτισμό των Okunev ή Samus. Ο πολιτισμός Okunev ήταν μια κοινωνία της Εποχής του Χαλκού που χρονολογείται στο πρώτο μισό της 2ης χιλιετίας π.Χ. στην περιοχή Minusinsk Hollow της νότιας Σιβηρίας.

Η σκέψη να πουλήσει το αγαλματίδιο για να κερδίσει χρήματα δεν πέρασε ποτέ από το μυαλό του κ. Tarasov, ο οποίος δήλωσε: «Οι άνθρωποι πρέπει να το δουν και να μάθουν την ιστορία της περιοχής τους. Είναι σαφώς πολύτιμο για το μουσείο οποιασδήποτε χώρας».


Το ξανθό γονίδιο δεν είναι… χαζό. Having 'Blonde' gene doesn't make you stupid

Pierre Auguste Renoir. Blonde Girl Combing Her Hair, 1894. Η εμφάνιση ξανθών μαλλιών είναι αποτέλεσμα μιας μετάλλαξης που δεν έχει καμία άλλη επίδραση στον ανθρώπινο οργανισμό. Genetic anomaly which switches on blonde hair is not linked to any other traits, scientists conclude.

Μπορεί να αποτελούν επί χρόνια αντικείμενο χλευασμού για τις νοητικές τους ικανότητες όμως οι φέρουσες (και οι φέροντες) ξανθό χρώμα μαλλιών έχουν πλέον σύμμαχο τους ειδικούς που καταρρίπτουν αυτόν τον αστικό μύθο. Ερευνητές στις ΗΠΑ εντόπισαν τον μηχανισμό που οδηγεί στην εμφάνιση ξανθών μαλλιών και όπως αναφέρουν ο μηχανισμός αυτός δεν συνδέεται με καμία άλλη βιολογική διεργασία στον άνθρωπο αλλά αποκλειστικά με το χρώμα των μαλλιών.

Ο αναλφαβητισμός

Not so dumb: The study proves hair colour is completely unrelated to any other trait and dispels the shallow claim that blonde hair signifies lower intelligence.

Τη νέα μελέτη πραγματοποίησε ομάδα επιστημόνων με επικεφαλής ειδικούς της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Στάνφορντ της Καλιφόρνια και του Ιατρικού Ινστιτούτου Χάουαρντ Χιουζ. ένας ανεπαίσθητος «αναλφαβητισμός» στο DNA τους θα ήταν τελικά αρκετός. Μία και μόνη αλλαγή σε ένα από τα τέσσερα «γράμματα» του γενετικού κώδικα είναι αρκετή για να εμφανιστούν ξανθά μαλλιά στους ανθρώπους, σύμφωνα με μια νέα αμερικανική επιστημονική έρευνα.

Οι ερευνητές εντόπισαν μία συγκεκριμένη γενετική μετάλλαξη, που είναι κοινή στο DNA των ξανθών Βορειοευρωπαίων. Η συγκεκριμένη γενετική παραλλαγή σχετίζεται μόνο με τα ξανθά μαλλιά και όχι με το χρώμα των ματιών (π.χ. γαλανά) ή με άλλα χαρακτηριστικά του δέρματος (π.χ. ανοιχτόχρωμο).

Η ιστορία του γονιδίου

Henri Lebasque. Nu blond, 1925. Εντοπίσθηκε ο μηχανισμός πίσω από το χρώμα των μαλλιών. The information in our DNA is stored as a code made up of four chemical bases: adenine ‘A’, guanine ‘G’, cytosine ‘C’, and thymine ‘T’. Switching from ‘A’ to ‘G’ effectively "dials down" the KITLG gene by around 20 per cent and stops it producing so much pigmentation – and so the hair follicle is lighter. Prof Kingsley said he was amazed that one gene could have such a major impact on hair colour.

Το εν λόγω μεταλλαγμένο γονίδιο έχει μια μακρά εξελικτική ιστορία και αρχικά είχε ανακαλυφθεί ότι αλλάζει το χρώμα μερικών ψαριών του γλυκού νερού. Το γονίδιο αυτό ελέγχει μια πρωτεϊνη, που βοηθά στην ανάπτυξη των κυττάρων, τα οποία παράγουν χρωστικές ουσίες, επηρεάζοντας έτσι το χρώμα του δέρματος ή των μαλλιών.

Συγκεκριμένα, μια αλλαγή ενός μόνο νουκλεοτιδίου στον γενετικό κώδικα (η αντικατάσταση μιας αδενίνης από μια γουανίνη στο ανθρώπινο χρωμόσωμα 12) διαφοροποιεί το γονίδιο που ρυθμίζει τη λειτουργία της πρωτεϊνης KITLG, ενός μορίου με ζωτικό ρόλο στη λειτουργία των βλαστικών κυττάρων. Αυτή η μικρή γενετική αλλαγή μεταβάλλει εν μέρει (κατά 20% περίπου) τον τρόπο που η συγκεκριμένη πρωτεΐνη «εκφράζεται» στα θυλάκια των τριχών της κεφαλής -αλλά όχι στο υπόλοιπο- ανθρώπινο σώμα. Είναι όμως αρκετή για να κάνει τα μαλλιά ξανθά.

Τα πειράματα

Switching a single 'letter' of DNA (pictured) would turn brunettes to blondes but not affect the brain.

Οι ερευνητές εισήγαγαν τη συγκεκριμένη γενετική μετάλλαξη σε ποντίκια με σκουρόχρωμες τρίχες και αυτό είχε ως συνέπεια να γεννήσουν απογόνους με σχεδόν ξανθό τρίχωμα.

Οι επιστήμονες διευκρίνισαν ότι, όπως έχουν δείξει οι γενετικές έρευνες κατά τα τελευταία χρόνια, κατά πάσα πιθανότητα, δεν είναι μόνο ένα γονίδιο, αλλά μία μικρή ομάδα τουλάχιστον οκτώ μεταλλαγμένων περιοχών του DΝA που καθορίζει το χρώμα των μαλλιών ενός ανθρώπου (σε αυτά τα γονίδια έχει αλλάξει ένα τουλάχιστον συγκεκριμένο «γράμμα» του γενετικού αλφαβήτου). Η μετάλλαξη σε αυτά τα γονίδια αλλάζει το χρώμα τόσο του δέρματος, όσο και των μαλλιών. Η διαφορά της νέας γενετικής μετάλλαξης που ανακαλύφθηκε, είναι ότι ξανθαίνει μόνο τα μαλλιά, χωρίς να ασκεί άλλη επίδραση. Η νέα μελέτη δημοσιεύεται στην επιθεώρηση «Nature Genetics».

Αλήθειες με ολογράμματα, Truths with holograms

Ξέρεις τι είναι οι οπτικοί κλώνοι; Είναι ολογράμματα (ναι, σαν αυτά στο Star Wars), και μάλιστα έγχρωμα, και χρησιμοποιούνται για πρώτη φορά σε παγκόσμιο επίπεδο από το Ελληνικό Ινστιτούτο Ολογραφίας στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο της Αθήνας! Τα έγχρωμα ολογράμματα, που έχουν ληφθεί in situ (δηλαδή στο σημείο όπου βρίσκεται κανονικά το έκθεμα) με τη χρήση πρότυπων φορητών συστημάτων, εκτίθενται στους χώρους του μουσείου στη θέση των πρωτότυπων τεχνουργημάτων για την περίοδο που αυτά ταξιδεύουν σε άλλα μουσεία στο εξωτερικό. Η έγχρωμη αναλογική ολογραφία αποτελεί την πλέον ρεαλιστική μορφή τρισδιάστατης απεικόνισης αντικειμένων – άλλωστε δεν λέγονται τυχαία Οπτικοί Κλώνοι (Optoclones)- και η μέθοδος λήψης in situ με ειδική ολογραφική κάμερα του ΕΙΟ αποτελεί παγκόσμια πρωτιά, καθώς μέχρι τώρα τα εκθέματα μεταφέρονταν σε εργαστήρια για να φωτογραφηθούν. Να λοιπόν ένας λόγος για να πας στο Βυζαντινό Μουσείο αυτήν την περίοδο!

«Αυτή τη στιγμή με βρίσκεις σε ένα πείραμα στο εργαστήριο. Δεν έχω πολύ χρόνο, αν θες πέρνα από δω, στα Εξάρχεια είμαστε», είπε με κουρασμένη φωνή, αφήνοντας όμως ένα παραθυράκι για μια τηλεφωνική επικοινωνία στα γρήγορα. «Αν δεν περάσεις να δεις από κοντά…» συνέχισε να λέει (…). «Δεν είναι όπως αυτά που βλέπουμε στις ταινίες “Πόλεμος των Αστρων”, “Star Treck” και σε άλλα φιλμ. Αυτό είναι ογκομετρική απεικόνιση. Ακόμη και διάφορα οπτικά τρικ από τις αρχές του 19ου αιώνα έδιναν μια εικόνα ειδώλων που μπερδεύει και σήμερα. Εμείς μιλάμε για ολογράμματα».

Μια ακτίνα λέιζερ ελέγχεται από μια σειρά φακών και μικροσκοπικών διαφραγμάτων πριν φωτίσει τελικά το αντικείμενο. Σε μια φωτογραφία, οι αυξομειώσεις της έντασης του φωτός αποτυπώνονται πάνω στο φιλμ, ενώ το είδωλο σχηματίζεται από συνηθισμένα φωτεινά κύματα και είναι "δισδιάστατο". Στο ολόγραμμα χρειαζόμαστε ακτίνες laser, και όχι συνηθισμένο φως, καθώς επίσης δύο ομάδες ακτινών και όχι μία. Μια ομάδα ακτινών ανακλάται από το αντικείμενο και πέφτει πάνω στο φιλμ. Η δεύτερη ομάδα των ακτινών φτάνει στο φιλμ χωρίς να περάσει από το αντικείμενο. Στην περιοχή συνάντησης των δύο ομάδων δημιουργούνται κροσσοί συμβολής, που αποτυπώνονται πάνω στο φιλμ. Όταν κοιτάζουμε το ολόγραμμα, αυτοί οι κροσσοί δημιουργούν το τρισδιάστατο είδωλο.

Η σύντομη αυτή κουβέντα, με το φυσικό Ανδρέα Σαρακινό, επιστημονικό διευθυντή και επικεφαλής του Ελληνικού Ινστιτούτου Ολογραφίας (ιδρύθηκε το 1987) εξελίχθηκε σε αποστολή e-mail αυθημερόν, με ερωτήσεις και απαντήσεις για μία τεχνολογία που συνήθως τη συγχέουμε με άλλα πράγματα:

«Οι συσκευές και οι μέθοδοι που αναπτύξαμε μας τοποθετούν παγκοσμίως πρωτοπόρους στην καταγραφή έγχρωμων ολογραμμάτων, έξω από συνθήκες εργαστηρίου. Ένα από τα πρώτα έγχρωμα ολογράμματα που καταγράψαμε φιλοξενείται στην έκθεση ολογραμμάτων του ΜΙΤ. Έχουμε αναπτύξει ένα πρωτότυπο μεταφερόμενο σύστημα ολογραφίας (ZZZyclops) και μεθόδους ώστε να καταγράφονται έγχρωμα ολογράμματα in situ (εκεί ακριβώς όπου βρίσκονται), τα οποία λόγω της υψηλής πιστότητάς τους τα ονομάζουμε οπτικούς κλώνους (opto clones). Το Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας φιλοξενεί οπτικούς κλώνους, σε αντικατάσταση αντικειμένων, που βρίσκονται σε δανεισμό στο εξωτερικό. Καταγράφηκαν μέσα στο μουσείο με τα μεταφερόμενα συστήματα του ινστιτούτου μας».

Η ώθηση της ολογραφίας, η οποία ανακαλύφθηκε το 1948 από τον ουγγρικής καταγωγής Dennis Gabor, ήρθε από τον Ρώσο Denisyuk.

Ολογραφία ίσον όλος+γραφή, όπως είναι η ετυμολογία της έννοιας: «Τα αντικείμενα, καθώς αντανακλούν το φως το διαμορφώνουν, φορτώνοντας στις φωτεινές ακτίνες πληροφορίες για το σχήμα τους, τη θέση τους και το χρωματισμό τους. Οι πληροφορίες αυτές ταξιδεύουν με το φως και όταν συλλαμβάνονται από το σύστημα της όρασης μεταφράζονται στο οπτικό κέντρο του εγκεφάλου σε τρισδιάστατη αντίληψη του χώρου και των αντικειμένων. Όταν αναπαράγουμε πιστά στα φωτεινά κύματα, που καθιστούν ορατό ένα αντικείμενο, όλο το πλήθος των οπτικών πληροφοριών, η αντίληψη που θα δημιουργηθεί θα είναι πανομοιότυπη με το πραγματικό αντικείμενο. Το αντικείμενο θα είναι εκεί, χωρίς πραγματικά να υπάρχει. Ένα ολόγραμμα είναι μια μόνιμη φωτογραφική κωδικοποίηση του φωτός, όπως το αντανακλά ένα αντικείμενο κατά τη στιγμή της ολογράφησης. Με τον τρόπο αυτό ο θεατής αντιλαμβάνεται το φως από το ολόγραμμα σαν το πραγματικό αντικείμενο».

Το «μαγικό» είναι ότι ένα ολόγραμμα αναπαράγει πλήρως τις ανακλάσεις και τις σκιές του φωτός πάνω στα αντικείμενα και οι ανακλάσεις και οι σκιές μετακινούνται όπως πάνω στα πραγματικά αντικείμενα όταν ο θεατής αλλάζει θέση. Σε ένα ολόγραμμα μπορούμε να περιεργαστούμε ένα αντικείμενο από διάφορες θέσεις, η δε υφή των επιφανειών και των υλικών αποδίδεται με υπερρεαλιστικό τρόπο».

Η ολογραφία απαιτεί για την καταγραφή του ολογράμματος: «Τη χρήση ακτίνων λέιζερ, καθώς και τον πλήρη έλεγχο των συνθηκών κάτω από τις οποίες γίνεται η ολογράφηση. Στο παρελθόν στα ολογραφικά εργαστήρια η όλη διαδικασία γινόταν πάνω σε αντικραδασμικά τραπέζια, πολλών εκατοντάδων κιλών, και τα ολογράμματα ήταν μονόχρωμα. Τα αντικείμενα προς ολογράφηση έπρεπε να μεταφερθούν στο ολογραφικό εργαστήριο. Το Ελληνικό Ινστιτούτο Ολογραφίας με ίδια μέσα ανέπτυξε το πρωτότυπο μεταφερόμενο σύστημα για καταγραφή έγχρωμων ολογραμμάτων στην κατάσταση in situ».

Δεν πρέπει να συγχέουμε διάφορα είδη προβολών με τα ολογράμματα: «Πολλές φορές αναφέρονται σαν τέτοια είδη προβολών σε ημιδιαφανείς οθόνες ή είδωλα που σχηματίζονται με τη βοήθεια κατόπτρων. Αυτές οι τεχνικές είναι αναβίωση οπτικών τρικ που χρονολογούνται από το 1800. Ανάλογου αποτελέσματος είναι και οι βιντεοπροβολές σε διαφανείς οθόνες, όπως του Michael Jackson Hologram στο Billboard Music Awards 2014 ή του ράπερ Tupac. Κινηματογραφικό τρικ ήταν και η princess Leila στο Star Wars. Στις τεχνικές περιλαμβάνεται και η προβολή 3D computer graphics με τη χρήση κατόπτρων ή αυτοστερεοσκοπικών οθονών». Όλα αυτά δεν είναι ολογράμματα.

Οι εφαρμογές τους είναι πολλές, λέει ο επιστημονικός διευθυντής του ΕΙΟ. Για παράδειγμα, με τη μέθοδο της ολογραφίας κατασκευάζονται: ολογράμματα που λειτουργούν σαν οθόνες προβολής με ειδικές ιδιότητες ή σαν διορθωτικά στοιχεία σε οπτικά συστήματα, ολογράμματα-αντίγραφα που προσφέρουν στους μελετητές της πολιτιστικής κληρονομιάς τη δυνατότητα να επεξεργαστούν από κοντά «αντικείμενα» χωρίς προβλήματα ασφαλείας των πρωτοτύπων. Το Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ του ΙΤΕ στην Κρήτη έχει αναπτύξει πρωτότυπο σύστημα ολογραφικού, μη καταστρεπτικού ελέγχου για έργα τέχνης. Επίσης μέσα από ολογραφικά συστήματα μπορούν να εντοπιστούν αστοχίες υλικών ή κατασκευαστικά λάθη, κάτω από την επιφάνεια αντικειμένων, χωρίς να γίνει επέμβαση στο αντικείμενο. Τέτοια συστήματα χρησιμοποιούνται στον έλεγχο των τροχών των αεροσκαφών. Οι πιστωτικές κάρτες έχουν ολογράμματα γνησιότητας. Τα barcode readers έχουν ολογραφικό οπτικό στοιχείο για να διαβάζεται εύκολα ο κωδικός. Εξάλλου η «ολογραφική αρχή» έχει οδηγήσει σε ολογραφικές θεωρίες «ως προς τη δομή του σύμπαντος και αποτελεί βασική υπόθεση της κβαντικής θερμοδυναμικής για τη συμπεριφορά μιας μαύρης τρύπας».

Microscopic particles can be held and moved with laser beams called optical tweezers. This technology has recently undergone a revolution with the addition of spatial light modulators (SLMs) — computer-controlled holograms — to the beam path. These turn optical tweezers into very versatile micro-manipulation tools. We are part of this revolution, extending the possibilities of 3D optical manipulation

Διεθνώς υπάρχει μεγάλη δραστηριότητα στον τομέα της ψηφιακής ολογραφίας σε πολλά ερευνητικά κέντρα, όπως το Media lab του ΜΙΤ, με σκοπό τη δημιουργία συστημάτων για την προβολή (σε πραγματικό χρόνο) κινούμενων ολογραμμάτων. «Τα συστήματα αυτά, όταν εξελιχθούν, θα βρουν πλήθος εφαρμογών, όπως π.χ. στη χειρουργική, όπου η τρισδιάστατη απεικόνιση παίζει σημαντικό ρόλο. Απέχει όμως χρονικά πολύ η εμφάνιση συστημάτων ψηφιακής ολογραφίας που θα μπορεί να συναγωνιστεί την ποιότητα και αληθοφάνεια των αναλογικών ολογραμμάτων». Σύντομα πάντως αναμένονται τα ολογραφικά optical tweezers (οπτικά νυστέρια) για καλύτερο χειρισμό DNA στη γενετική μηχανική.

Πηγή: www.enet.gr