Arts Universe and Philology

Arts Universe and Philology
The blog "Art, Universe, and Philology" is an online platform dedicated to the promotion and exploration of art, science, and philology. Its owner, Konstantinos Vakouftsis, shares his thoughts, analyses, and passion for culture, the universe, and literature with his readers.

Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026

Μάριος Χάκκας, «Μη μόναν όψιν»

Henry Fuseli (1741-1825), The Two Murderers of the Duke of Clarence (1780-82), oil on canvas, 68.6 x 53.3 cm, Folger Shakespeare Library, Washington, DC. Wikimedia Commons.

Η φάτσα του ανθρώπου που καθότανε δίπλα του δεν του θύμιζε τίποτα, παρά την επίμονη αίσθηση πως κάπου αλλού τον συνάντησε, πως κάποτε είχε βρεθεί με τούτον τον άνθρωπο σε κάποια περίπλοκη και αξεδιάλυτη σχέση.
     Τα χαρακτηριστικά του προσώπου δεν του έλεγαν τίποτα, όλα κοινότατα άλλωστε, πλην της μύτης, που ενώ στρωτά κατηφόριζε, ξαφνικά απέληγε σ’ ένα υπερφυσικό κρικάκι κρεμάμενο ανάμεσα στα δυο του ρουθούνια. Ακόμα λοιπόν κι αυτή η τόσο χαρακτηριστική στην κατάληξη μύτη του ήτανε άγνωστη.
     Εξάλλου, η επίμονη αίσθηση της γνωριμίας τον γράπωνε όταν ο άνθρωπος έστρεφε πλάτες να δει κάτι απ’ το παράθυρο έξω, όταν δεν έβλεπε πρόσωπο, παρά ένα μέρος του σβέρκου, το τριχωτό του κρανίου, το πώς πέφταν οι τρίχες και στρώνανε από την κορυφή προς τα κάτω.
     Μυστήριο! Μέχρι τότε δεν τον είχε εξαπατήσει η μνήμη του. Βγαίνοντας έξω μετά είκοσι χρόνια φυλάκιση, με κανέναν δεν λάθεψε. Όταν συναντούσε στον δρόμο παλιούς φίλους, κι απλές γνωριμίες ακόμα, τους θυμότανε όλους. Με τον διπλανό του λεωφορείου τού ήταν αδύνατο.
     Κι όμως σε κάθε στροφή του, μόλις έδειχνε σβέρκο και πλάτες, στου κεφαλιού μια ελάχιστη κλίση, κάτι έλεγε μέσα βαθιά του πως ο άνθρωπος ήτανε πολύ περισσότερο από μια περιστασιακή γνωριμία.

     Τόλμησε:
     — Με ξέρετε;
     — Όχι, απόρησε ο άλλος.
     Συστήθηκε.
     — Έχω την εντύπωση πως σας γνωρίζω.
     Είπε τ’ όνομά του κι ο άλλος.
     — Εγώ τουλάχιστον όχι.
     — Ίσως να λάθεψα.
     — Καμιά φορά το παθαίνω κι εγώ. Τελικά νομίζω πως πρέπει να είμαστε άγνωστοι.
     — Με συγχωρείτε πολύ.
     — Μπα, τι λέτε; Παρά να παιδεύεσθε.
     Κι έστρεφε πάλι στα δίπλα. Έστρεψε τελείως αυτή τη φορά, τόσο που είδε σχεδόν όλη την πλάτη, του κρανίου τα πίσω σαν ένα εκφραστικότατο δεύτερο πρόσωπο που τον γέμιζε σύγκρυο, μια γνωστή, γνωστότατη ανάστροφη όψη να τον κοιτάζει επίμονα προκαλώντας μια τρεμούλα ακατάσχετη, κυρίως στα πόδια, έτοιμα να ξεκινήσουν ακολουθώντας αυτό το πρόσωπο – σβέρκο – κρανίο που πισωπατούσε, αλάργευε, κι έπρεπε να το φτάσει σε μια απόσταση έξι βημάτων περίπου, με τα μάτια καρφωμένα στην πλάτη, δυνατός μαγνήτης τον τράβαγε πίσω της, και το χέρι με ιδρωμένη παλάμη στην τσέπη της καπαρντίνας, σφίγγοντας την παγωμένη λαβή ενός περιστρόφου Σμιθ.
     Αυτό το περίστροφο του το πασάραν γεμάτο στη διασταύρωση επάνω, την τελευταία στιγμή και μετά από τα πίσω του δείξαν τον άνθρωπο:
     «Αυτός.»
     «Με τον αλύγιστο σβέρκο;»
     «Αυτός. Μεγάλο κάθαρμα. Προχθές πυροβόλησε έναν δικό μας. Χαροπαλεύει ακόμα.»
     Έσφιξε τη λαβή και προχώρησε μέσα στο πλήθος. Τώρα το χέρι του ασυναίσθητα δούλευε ψηλαφώντας τις σφαίρες, τις βολίδες που βγαίναν λίγο έξω απ’ τοn μύλο. Μόνο τις τέσσερες μπορούσε ν’ αγγίξει. Η πρώτη, εκείνη που θα ‘πεφτε στην αριστερή πλευρά της προπορευόμενης πλάτης, χανόταν πίσω από την ευθεία της κάνης. Ελευθέρωσε την ασφάλεια κι έπαιξε μιαν ιδέα τον μύλο. Τώρα ακουμπούσε το μολυβάκι εκείνο που αναπάντεχα θα σφηνώνονταν στην ανίδεη πλάτη. Έβλεπε κιόλας το τράνταγμα, το σβέρκο να γέρνει μπροστά, να λυγάνε τα πόδια, πριν προλάβει να πέσει η δεύτερη, τρίτη, ίσως και τέταρτη, αν χρειαζόταν, όλες στο ίδιο σημείο, αριστερά και στο κέντρο μέχρι που να σωριαζόταν μπρούμυτα πάνω στην άσφαλτο.
     Ο δικός μας χαροπαλεύει», σκέφτηκε επίμονα, «εσύ κάθαρμα, ούτε άχνα δεν θα προλάβεις να βγάλεις». Βίασε το βήμα του και τον έφτασε σε μια απόσταση έξι βημάτων.
     «Ένα καθαρματάκι λιγότερο.» Μαζί με το περίστροφο στα πεταχτά του είχαν πασάρει και τούτη τη σκέψη.
     «Ένα καθαρματάκι λιγότερο.» Αυτή και μόνο η σκέψη δούλευε μέσα του και τον έσπρωχνε στη μελλούμενη πράξη.
     «Καθαρματάκι», χτύπησε στον στεγνό ουρανίσκο πίσω από τα σφιγμένα του δόντια, καθώς έβλεπε ν’ αραιώνει το πλήθος. Το χέρι χούφτωνε γερά τη λαβή, ο δείχτης βρίσκονταν τσιγκελωτός στη σκανδάλη.

«Κα-θαρ-μα-τά-κι», φούντωσε και τον έφτασε στα τέσσερα βήματα μ’ ένα μουγκρητό μέσα του θυμωμένου μοτέρ, τον πλησίασε ακόμα, στο μέτρο, και τραβώντας αστραπή το περίστροφο πάτησε τη σκανδάλη με φούρια. Δεν άκουσε κρότο. Δεύτερο τράβηγμα – τσαφ -τρίτο, το ίδιο. Μέσα σε κλάσματα δευτερολέπτου είδε το σβέρκο να ξαφνιάζεται έτοιμος για τη στροφή. Λίγο ακόμα αν αδρανούσε θα γύριζε ο άλλος και ταχύς στο πιστόλι θα τον ξάπλωνε πρώτος. Δεν είχε καιρό να δοκιμάσει την τέταρτη σφαίρα. Σήκωσε ψηλά το περίστροφο και το κατάφερε με την κάνη στο τριχωτό του κρανίου. «Ωχ!», πρόλαβε ν’ ακούσει μια φωνή ένρινη κι έφυγε τρέχοντας αριστερά στον έρημο δρόμο.
     — Τι έχετε; Ρώτησε με μια φωνή ένρινη ο άλλος βλέποντας την κατακίτρινη όψη του, τις μικρές συσπάσεις γύρω στο στόμα, το ιδρωμένο του μέτωπο.
     — Με πειράζει το λεωφορείο, κατόρθωσε να πει «ιδίως στα τελευταία καθίσματα».
     — Μήπως έχετε στομάχι;
     — Αργά και που μ’ ενοχλεί, παραδέχθηκε.
     — Το ρημάδι κι εμένα τα ίδια. Όταν είναι στο φόρτε του με ταράζει το άτιμο. Θα σας δώσω μια πρακτική συμβουλή. Δοκιμάστε πρωί νηστικός πέντε σταγόνες λεμόνι.
     Σιγά-σιγά το πρόσωπό του γαλήνευε. Μόνο να μη γύριζε, να μην έδειχνε πλάτη, έτσι που να του προκαλεί αυτό το σπάσιμο της πέτρας στο στομάχι, εκείνο το μάγκωμα στην καρδιά κι η ασυναίσθητη κίνηση του χεριού προς την τσέπη όπως όταν μηχανικά αναζητάς αναπτήρα ενώ είσαι πιασμένος σε μια θυελλώδη συζήτηση, μια κίνηση που την είχε κάνει παρόμοια κάποτε, στον ίδιο ρυθμό, με τις ίδιες ψυχικές αντιδράσεις, σε μιαν άλλη ζωή ξεχασμένη στα κατάβαθα μέσα του που δεν ήθελε ποτέ πια να ξανάρθει.
     «Μη γυρίζεις», είπε να του φωνάξει κι ένας βραχνάς, ένα κακό όνειρο εμπόδιζε τη φωνή του να βγει. Μην αποστρέφεις, του φάνηκε να ψελλίζει, το καινούριο σου πρόσωπο, εκείνο που γνώρισα τώρα, με το κρικάκι της μύτης που κάνει να πατάει το vι – νννηστικός πέννντε σταγόνννες λεμόνννι — δείξε μου το πραγματικό πρόσωπό σου, αυτή τη νέα σου όψη, όχι το σβέρκο που σκληραίνει το βλέμμα μου, που κάνει το χέρι μου να χώνεται βαθιά μέσα στην τσέπη αναζητώντας περίστροφο για μια φριχτή επανάληψη εκείνης της αποτυχημένης απόπειρας, φανέρωσέ μου την άλλη σου όψη που ελευθερώνει το χέρι μου για μια θερμή χειραψία».
     Χούφτωσε τη δεξιά του παλάμη.
     — Χαίρω πολύ, είπε με φωνή που μόλις ακουγόταν. Χαίρω για τη γνωριμία πάρα πολύ, επανέλαβε καθαρότερα τώρα.
     Ο άλλος μισοχαμένος τον κοίταζε. Όπως τρανταζόταν το χέρι του σα να συνέρχονταν. Κατόρθωσε να ρωτήσει με κόπο:
     — Εσύ;
     — Ναι, ομολόγησε χωρίς δισταγμό. Όμως πλήρωσα είκοσι χρόνια περίπου φυλάκιση για μιαν άλλη υπόθεση που ήμουν ανίδεος. Όσο βρισκόμουνα μέσα ήταν σα να πλήρωνα τη δική σου περίπτωση άσχετα αν τελικά δεν είχε γίνει. Σήμερα που γνώρισα το πραγματικό πρόσωπό σου νιώθω σα να εξοφλώ την τελευταία μου δόση.
     Μια θλίψη ανείπωτη ζωγραφίζονταν στην όψη του άλλου, μια πίκρα στων χειλιών του την άκρη.
     — Εσύ γνώρισες το πραγματικό πρόσωπό μου. Εγώ πώς θα γνωρίσω του δικού σας, που πια δεν υπάρχει; Χαροπάλεψε μάταια. Πέθανε λίγες μέρες μετά. Έρχεται στα όνειρα πάντα μπρουμουτισμένος στην άσφαλτο, πάντα μια ράχη που σπάζει, τα πίσω ενός ανθρώπου που σωριάζεται κάτω, ποτέ ένα πρόσωπο, ποτέ ένα πρόσωπο.
     Είχε στρέψει προς το παράθυρο πάλι, ίσως για να κρύψει τα μάτια, ίσως για ν’ αποφύγει τα μάτια του άλλου.
     Ο άλλος έβλεπε πάλι το σβέρκο του, εκείνον τον άλλοτε άκαμπτο σβέρκο, να γεμίζει ρυτίδες πολλές, σιγά σιγά να λυγάει, ένα αδιόρατο τρέμουλο τον διαπερνούσε, έσπαγε, και μόνο το κολάρο κράταγε πια το κεφάλι να μην πέσει στο στήθος.
     — Όσοι μπλεχτήκαμε τότε, συνέχισε με φωνή άχρωμη κοιτώντας προς το παράθυρο πάντα, βράζουμε στο ίδιο καζάνι.
     Δεν μίλησε άλλο. Ίσως περίμενε μια συγκατάθεση στα λεγόμενά του για να στρέψει το πρόσωπο, κι ο άλλος σαν απάντηση έφερε ένα τρεμάμενο χέρι στο κεφάλι του πίσω, χάιδεψε απαλά τα μαλλιά του, έτσι όπως στρώναν από την κορφή προς τα κάτω, έσυρε την παλάμη εκεί στο σταφιδιασμένο του σβέρκο, έπειτα στο κολάρο και κει στάθηκε.
     — Μια τρίχα, είπε, μια τρίχα πάνω στο κολάρο. Αφήστε να την πάρω.

Δημήτρης Ταμπάκης, «In 30 seconds flat», 2025. Φωτ. Στάθης Μαμαλάκης.

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Επιθεώρηση Τέχνης, τεύχος 146, Φλεβάρης 1967 (τελευταίο τεύχος του περιοδικού).

Πηγή: https://logotechnikoistologio.wordpress.com/2024/02/19/

 



 

Τρίτη 10 Νοεμβρίου 2026

Νάνος Βαλαωρίτης, «Άστεγος ο μέγας». Nanos Valaoritis, "The Great Homeless"

Gustave Doré (1832–1883), A Couple and Two Children Sleeping on a London Bridge (1871), print, 19 × 24.7 cm, Denver Art Museum, Denver, CO. Wikimedia Commons.

«… Δε  θέλω λεφτά, συμπόνια, λύπη

δεν θέλω περιφρόνηση- μάλλον

επιθυμώ να προκαλώ την αηδία

να με σιχαίνονται και να μ’ αποφεύγουν

να κάνω οτιδήποτε να με ξεφορτωθούν

τους εκνευρίζει το θέαμα της απλυσιάς

τα βρόμικα ρούχα που φοράω

η μυρουδιά που αποπέμπω

είμαι ένας αποδιοπομπαίος τράγος

το περίσσευμα του  καπιταλιστικού θαύματος

το σκουπίδι της πλουτοκρατίας…

Δεν έχω μίσος για κανένα- δεν

είμαι επαναστάτης- είμαι μια περίπτωση

ένα σύμπτωμα- μια κακή σύμπτωση-

όταν μ’ έδιωξε η σπιτονοικοκυρά μου

δεν είχα πού να πάω- ήμουν απένταρος

έμεινα στο δρόμο με μια βαλίτσα

κανένας δεν είχε χώρο να με βολέψει

ούτε για μια νύχτα- τα άσυλα

ήταν γεμάτα- δεν με δεχόντουσαν

η πρώτη νύχτα ήταν δύσκολη

όμως το ξημέρωμα ήταν ωραίο

έκανα γυμναστική στο πεζοδρόμιο

στο συσσίτιο των απόρων μου δώσαν

ένα πιάτο φαΐ- δεν έμοιαζα ακόμα

άστεγος- και με κοίταζαν με υποψία…

Κανένας δε μου δίνει δουλειά-

έχω τα χάλια μου- βρέχει-

χιονίζει-φυσάει- δεν έχω

μέρος να ζεσταθώ- προχτές

βρήκα έναν σκύλο αδέσποτο

του ‘πα «θες να γίνω το αφεντικό σου;»

 κούνησε την ουρά του, έσκυψε

το κεφάλι του και μου ‘γλειψε τα παπούτσια

εντάξει φίλε- θα κάνουμε παρέα

βρήκα ένα λουρί και τον έδεσα

μαζί ζεσταθήκαμε κείνη τη νύχτα

την επόμενη μέρα τον έλυσα

να τρέξει- μου ‘φερε έναν άλλο σκύλο

με τους δύο αυτούς δεν έχω ανάγκη

από κουβέρτα- όταν βρέχει

χιονίζει, φυσάει και βροντάει.

Ζαρώνουμε και οι τρεις σε μια γωνιά…»

Τοιχογραφία του Ιταλού καλλιτέχνη TVBoy στη Βαρκελώνη, αφιερωμένη στην 87χρονη Μαρί Κάρμεν, που πέθανε μετά την έξωσή της από το σπίτι όπου ζούσε επί 70 χρόνια στη Μαδρίτη. Ο καλλιτέχνης την απεικονίζει ως άγγελο, να κρατά το κλειδί του σπιτιού της, με την επιγραφή «Μαρί Κάρμεν για πάντα».

(απόσπασμα)

Νάνος Βαλαωρίτης, «Άστεγος ο μέγας», Ύψιλον/βιβλία.

Ο Νάνος Βαλαωρίτης γεννήθηκε στη Λωζάνη Ελβετίας το 1921. Σπούδασε Φιλολογία και Νομικά στα πανεπιστήμια Αθηνών, Λονδίνου, Σορβόνης. Παρουσίασε με άρθρα και μετέφρασε πρώτος στο Λονδίνο εκτενώς Έλληνες ποιητές του 1930 – Σεφέρη, Ελύτη, Εμπειρίκο, Εγγονόπουλο, Γκάτσο. Στην Αγγλία έζησε απ' το 1944 έως το 1953 και γνώρισε τον Έλιοτ κι όλο τον κύκλο του. Το 1954-1960 έμεινε στο Παρίσι και γνώρισε τον Αντρέ Μπρετόν και τον κύκλο του. Το 1960 γύρισε στην Ελλάδα και διηύθυνε το περιοδικό Πάλι (1963-1967). Το 1969 παρουσίασε ελληνική ποίηση στο γαλλικό περιοδικό Λετρ Νουβέλ (Lettres Nouvelles). Απ' το 1968 δίδαξε συγκριτική λογοτεχνία και γραφή στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο. Οργάνωσε παρουσίαση των Ελλήνων υπερρεαλιστών στο Κέντρο Πομπιντού το 1990-1991. Ποιητικά του κείμενα εκδόθηκαν απ' τον οίκο Σίτι Λάις (City Lights) του Φερλινγκέττι. Διηύθυνε από το 1989 με τον Αντρέα Παγουλάτο το περιοδικό Συντέλεια. Παρουσιάστηκε σε ξένα περιοδικά εκτενώς, Αγγλία, Αμερική, Γαλλία, Ρωσία κ.α. Πήρε δύο κρατικά βραβεία ποίησης κι ένα βραβείο του N.P.A. [National Poetry Association (Αμερικανική Εταιρεία Ποίησης)] το 1996 – βραβείο που είχε δοθεί προηγουμένως στους Φερλινγκέττι, Γκίνσμπεργκ και άλλους. Έφυγε από τη ζωή το 2019.



 

Σάββατο 7 Νοεμβρίου 2026

Βίλχελμ Ράιχ, «Άκου ανθρωπάκο». Wilhelm Reich, "Listen, Little Man"

Jean-Eugène Buland (1852–1926), Alms of a Beggar (1880), oil on canvas, 117 × 89 cm, location not known. Wikimedia Commons. Σε αυτόν τον απαιτητικό πίνακα του Jean-Eugène Buland, «Η ελεημοσύνη ενός ζητιάνου» του 1880, μια νεαρή γυναίκα ντυμένη άψογα στα λευκά κάθεται έξω από μια εκκλησία αναζητώντας ελεημοσύνη. Την πλησιάζει, με ένα νόμισμα στο δεξί του χέρι, ένας άντρας που είναι και ο ίδιος ζητιάνος. Τα ρούχα του είναι μπαλωμένα πάνω σε μπαλώματα, ξεθωριασμένα και βρώμικα, και φοράει παλιά ξύλινα παπούτσια. Κι όμως, πρόκειται να δώσει στη νεαρή γυναίκα αυτό που πιθανότατα θα είναι το τελευταίο του νόμισμα…

Σε φωνάζουν Ανθρωπάκο, Κοινό Άνθρωπο. Λένε πως χάραξε η εποχή σου, Η «Εποχή του Κοινού Ανθρώπου».

Μα δεν είσαι συ που το λες, ανθρωπάκο. Το λένε εκείνοι, οι αντιπρόεδροι των μεγάλων εθνών, οι εργατοπατέρες, οι μετανιωμένοι γιοι των αστών, οι πολιτικοί και οι φιλόσοφοι. Σου προσφέρουν το μέλλον, μα δεν ρωτούν για το παρελθόν σου.

Κι όμως, είσαι κληρονόμος ενός τρομερού παρελθόντος. Τούτη η κληρονομιά καίει στη χούφτα σου σαν διαμάντι φλεγόμενο. Εγώ αυτό έχω να σου πω. Ο γιατρός, ο τσαγκάρης, ο μηχανικός ή ο εκπαιδευτικός, για να προκόψουν στη δουλειά τους και να κερδίσουν το ψωμί τους, πρέπει να γνωρίζουν τις ελλείψεις τους. Εδώ και κάμποσες δεκαετίες παίρνεις παγκοσμίως τα ηνία στα χέρια σου. Το μέλλον της ανθρωπότητας θα εξαρτηθεί από τις σκέψεις και τις πράξεις σου. Όμως, οι δάσκαλοι κι οι αφέντες σου δεν σου μιλάνε για τον τρόπο που σκέφτεσαι πραγματικά. Δεν σου λένε ποιος είσαι στα αλήθεια. Κανένας δεν τολμά να σε φέρει αντιμέτωπο με τη μοναδική πραγματικότητα που έχει τη δύναμη να σε καταστήσει κύριο του πεπρωμένου σου. Είσαι «ελεύθερος» από μια άποψη μονάχα: Ελεύθερος από την αυτοκριτική, που μπορεί να σε βοηθήσει να κουμαντάρεις τη ζωή σου.

Δεν σ’ άκουσα να παραπονιέσαι ποτέ: «Με εκθειάζετε σαν το μελλοντικό αφέντη του εαυτού μου και του κόσμου μου. Αλλά δε μου λέτε πώς γίνεται κανείς αφέντης του εαυτού του. Δεν μου λέτε ποια είναι τα λάθη και τα ελαττώματα μου, που σφάλλω στον τρόπο που σκέφτομαι και πράττω». Επιτρέπεις στους ισχυρούς να απαιτούν τη δύναμη εν ονόματι «του ανθρωπάκου». Όμως, εσύ ο ίδιος παραμένεις βουβός. Ενισχύεις τους ισχυρούς με περισσότερη δύναμη. Επιλέγεις για εκπροσώπους ανθρώπους αδύναμους και κακοήθεις. Τελικά διαπιστώνεις πάντα, πολύ αργά, πως σ’ έπιασαν κορόιδο …

Διαφέρεις από τον ισχυρό σε τούτο μόνο: Ο ισχυρός υπήρξε κάποτε ένας πολύ μικρός ανθρωπάκος, αλλά ανέπτυξε μια σημαντική ικανότητα. Αναγνώρισε την ποταπότητα και την ανεπάρκεια των σκέψεων και των πράξεων του. Κάτω από την πίεση κάποιου έργου που θεώρησε σημαντικό, έμαθε να διακρίνει ότι η μικρότητα κι η ευτέλειά του απειλούσαν την ευτυχία του. Με άλλα λόγια ο ισχυρός γνωρίζει πότε και σε τι, είναι ανθρωπάκος.

Ο ανθρωπάκος, όμως, δεν γνωρίζει ότι είναι ποταπός και φοβάται να το μάθει. Κρύβει την ποταπότητα και την ανεπάρκεια του πίσω από αυταπάτες δύναμης και μεγαλείου, τη δύναμη και του μεγαλείου κάποιου άλλου. Είναι περήφανος για τους μεγάλους στρατηγούς του, αλλά όχι για τον εαυτό του. Θαυμάζει την ιδέα που δεν είχε κι όχι εκείνη που είχε. Όσο λιγότερο καταλαβαίνει κάτι, τόσο περισσότερο πιστεύει σ’ αυτό. Κι όσο καλύτερα αντιλαμβάνεται μια ιδέα, τόσο η πίστη του σ’ αυτήν κλονίζεται… Ο ανθρωπάκος δεν θέλει να ακούσει την αλήθεια για τον εαυτό του. Δεν θέλει να σηκώσει το φορτίο της μεγάλης ευθύνης που τον βαρύνει, είτε του αρέσει, είτε όχι. Θέλει να παραμείνει ανθρωπάκος, ή να γίνει μεγάλος ανθρωπάκος. Θέλει να γίνει πλούσιος, εργατοπατέρας, επικεφαλής του συλλόγου βετεράνων ή πρόεδρος του φιλόπτωχου. Δεν θέλει, όμως, να αναλάβει την ευθύνη για τη δουλειά του, για τα αποθέματα τροφίμων, για το οικιστικό, τη συγκοινωνία, την παιδεία, τις επιστημονικές έρευνες, τη διοίκηση ή οτιδήποτε άλλο…

Προκειμένου να ξεφύγεις από την κατάσταση του σκλάβου που είναι αφοσιωμένος σε έναν και μοναδικό αφέντη και να γίνεις σκλάβος του καθενός, πρέπει πρώτα να σκοτώσεις τον δυνάστη. Δίχως, όμως, επαναστατικά κίνητρα και υψηλά ιδανικά περί ελευθερίας, δεν μπορείς να διαπράξεις έναν τέτοιο πολιτικό φόνο… Δεν είμαι λευκός μήτε μαύρος, κόκκινος ή κίτρινος.

Δεν είμαι χριστιανός, ούτε Εβραίος, μουσουλμάνος ή μορμόνος. Δεν είμαι πολύγαμος, μήτε ομοφυλόφιλος ή αναρχικός. Όταν αγκαλιάζω μια γυναίκα, είναι επειδή την αγαπώ και την ποθώ κι όχι επειδή έχω πιστοποιητικό γάμου ή είμαι σεξουαλικά πεινασμένος. Δεν δέρνω τα παιδιά. Δεν ψαρεύω, δεν κυνηγώ κι ας είμαι καλός σκοπευτής κι ας αγαπώ τη σκοποβολή. Δεν παίζω μπριτζ και δε δίνω πάρτι για να διαδώσω τις ιδέες μου. Αν οι ιδέες μου ευσταθούν, θα διαδοθούν από μόνες τους. Δεν υποβάλλω τις εργασίες μου σε καμιά ιατρική αυθεντία, εκτός κι αν τις κατανοεί καλύτερα από μένα. Εγώ αποφασίζω ποιος κατανοεί τις ανακαλύψεις μου και ποιος όχι.

[...]

(απόσπασμα)

Πηγή: Βίλχελμ Ράιχ, «Άκου Ανθρωπάκο», εκδ. Ιάμβλιχος, 1999, σελ. 9-12. Διαβάστε το βιβλίο ΕΔΩ: https://athens.indymedia.org/media/old/reich.akoy.an8rwpako.pdf

Reich portrait 1920s Vienna. Photo: Courtesy of of the Wilhelm Reich Infant Trust

O Βίλχελμ Ράιχ γεννήθηκε στις 27 Μαρτίου 1897, στη Dobrzcynica της Γαλικίας, που κάποτε ήταν μέρος της Αυστρο-Ουγγρικής Αυτοκρατορίας. Μεγάλωσε σε ένα αγρόκτημα βοοειδών του πατέρα του σε μια περιοχή που είναι γνωστή ως Μπουκοβίνα.

Ο Ράιχ έμαθε γράμματα από καθηγητές στο σπίτι μέχρι το 1910, μέχρι τη μέρα που η μητέρα του αυτοκτόνησε αφού ο πατέρας του ανακάλυψε ότι είχε μία σύντομη σχέση με έναν από τους καθηγητές του. Ο Ράιχ έγραψε ότι γνώριζε τη σχέση της μητέρας του και πως τον είχε επιβαρύνει με συναισθήματα ντροπής, ζήλιας και θυμού και έδινε αγώνα μέσα του για το αν θα προστάτευε τη μητέρα του ή θα έλεγε τα πάντα στον πατέρα του. Ο ίδιος κατηγορούσε τον εαυτό του για την αυτοκτονία της για πολλά χρόνια αργότερα.

Μετά το θάνατο της μητέρας του, ο πατέρας του Ράιχ τον έστειλε σε γυμνάσιο αρρένων. Το 1914, ο πατέρας του πέθανε από φυματίωση και άρχισε ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Ο Ράιχ εγκατέλειψε το σπίτι του και εντάχθηκε στον αυστριακό στρατό το 1915.

O Ράιχ εισήλθε στην ιατρική σχολή της Βιέννης το 1918 και άρχισε να εξερευνά τα έργα του Σίγκμουντ Φρόυντ. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Ράιχ συνάντησε και έγινε μαθητής του Φρόυντ και τελικά εργάστηκε ως βοηθός στην κλινική πρακτική του Φρόιντ. Είχε προσκληθεί να γίνει μέλος της Ψυχαναλυτικής Εταιρίας της Βιέννης το 1920 και έλαβε το πτυχίο ιατρικής το 1922.

Δίδαξε ψυχαναλυτικά σεμινάρια στη Βιέννη από το 1922 ως το 1930 και εργάστηκε ως ψυχαναλυτής που ειδικεύεται στην παροχή σεξουαλικών συμβουλών. Ίδρυσε τη Σοσιαλιστική Κοινωνία της Σεξουαλικής Συμβουλευτικής και Σεξουαλικής Έρευνας το 1928, και όταν μετακόμισε στο Βερολίνο το 1930, δημιούργησε την Γερμανική Ένωση για την Προλεταριακή Σεξουαλική Πολιτική.

Με την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, ο Ράιχ διέφυγε προς τη Δανία και εκδιώχθηκε από το γερμανικό κομμουνιστικό κόμμα το 1933. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Ράιχ δημοσίευσε το βιβλίο «Η Μαζική Ψυχολογία του Φασισμού» και το «Ανάλυση Χαρακτήρων».

Το 1934, η Διεθνής Ψυχαναλυτική Ένωση ψήφισε για να αποκλείσει τον Ράιχ βασιζόμενη στις αντισυμβατικές απόψεις του. Ανεπιθύμητος πλέον σε πολλές χώρες, ο Ράιχ μετακόμισε στη Νορβηγία, όπου δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Όσλο μέχρι το 1939, όταν και μετακόμισε στη Νέα Υόρκη. Εκεί, εργάστηκε στον ιδιωτικό τομέα και δίδαξε στη Νέα Σχολή Κοινωνικών Ερευνών.

Ο Ράιχ έγινε γνωστός για την προώθηση αμφιλεγόμενων ιδεών που, για την εποχή του, ήταν πολύ ριζοσπαστικές. Ο ίδιος διεξήγαγε πειράματα για τη σεξουαλικότητα και ισχυρίστηκε ότι το δέρμα αναπτύσσει ένα ηλεκτρικό φορτίο ως απάντηση στα συναισθήματα της ηδονής και του άγχους.

Σπούδασε την ανάπτυξη των πρωτόζωων, υποστηρίζοντας ότι ουσίες όπως το αίμα και το γρασίδι θα μπορούσαν να διαλυθούν σε κινητά κυστίδια, ως αποτέλεσμα των ενεργητικών φορτίων τους. Ονόμασε αυτές τις κύστες «βιόντα» (bions), που σημαίνει «ζωή» στα ελληνικά.

Πολλές από τις θεωρίες του Φρόυντ τον έβρισκαν σύφωνο και οι δύο πίστευαν ότι η ανθρώπινη νεύρωση προερχόταν από τις οικονομικές, κοινωνικές, σεξουαλικές και φυσικές συνθήκες. Υποστήριξε την προοδευτική σεξουαλική διαπαιδαγώγηση και προώθησε τη σεξουαλική απελευθέρωση, την πρόσβαση στα αντισυλληπτικά, την αποδοχή του διαζυγίου και την άμβλωση.

Η επιρροή του φαίνεται στα έργα πολλών ειδικών ψυχικής υγείας συμπεριλαμβανομένης της ψυχοθεραπείας του σώματος, της θεραπείας Gestalt και της βιοενεργητικής ανάλυσης, μεταξύ άλλων.

Reich with Cloudbuster Rangeley (Maine) 1950s. Photo: Courtesy of the Wilhelm Reich Infant Trust

Ο Ράιχ πίστευε στην λίμπιντο και την οργόνη, ένας όρος που εμπνεύστηκε για να αναφερθεί σε μια κοσμική ενέργεια που πίστευε ότι είχε ανακαλύψει. Η λέξη προέρχεται από τις λέξεις οργασμός και οργανισμός.

The astrolabe antenna (left) is mounted on the roof of the observatory to detect Orgone Energy. Rangeley Lake is visible below. One of the cloudseeders (right) built by Reich, on display at the observatory. CLUI photos by Michael Kassner

Έφτιαξε συσσωρευτές οργόνης αλλά διώχθηκε από την Αμερικάνικη Ένωση Τροφίμων για την πώληση των συσκευών.

Τελικά, το δικαστήριο εξέδωσε προσωρινή διαταγή κατά των περαιτέρω πωλήσεων. Όταν ο Ράιχ παράκουσε αυτή την εντολή, ενοχοποιήθηκε με περιφρόνηση προς το δικαστήριο και την απόφασή και φυλακίστηκε. Το δικαστήριο διέταξε επίσης να καούν αρκετές από τις δημοσιεύσεις του.

Οι ριζοσπαστικές θεωρίες του, τον έκαναν μία από τις πλέον σημαίνουσες και αμφιλεγόμενες προσωπικότητες στην ιστορία της ψυχιατρικής. Τα πειράματα και οι θεωρίες του Αυστριακοαμερικανού ψυχαναλυτή έχουν εμπνεύσει για δεκαετίες τους ψυχιάτρους και τους ψυχολόγους και έχουν επηρεάσει τον τρόπο που γίνεται η θεραπεία από διάφορους κλάδους. Άλλες αξιοσημείωτες συνεισφορές του περιλαμβάνουν:

Το έργο του στην Βιέννη, το οποίο παρεχόταν με χαμηλό κόστος ή δωρεάν ψυχαναλυτικές υπηρεσίες. Άνοιξε επίσης έξι κλινικές με δωρεάν παροχή σεξουαλικών συμβουλών.

Έδωσε έμφαση στο χαρακτήρα. Το 1949 το βιβλίο του «Ανάλυση χαρακτήρων», τόνισε την ολιστική θεραπεία αντί την εστίαση σε μεμονωμένα συμπτώματα.

Την έννοια της «οργασμικής ικανότητας», η οποία υποστήριξε ότι ήταν η ικανότητα του σώματος να απελευθερώσει τα συναισθήματα και τις αναστολές μέσω του ανεμπόδιστου οργασμού.

Το επιχείρημά του ότι ο Freud και οι θεωρίες του Μαρξ έπρεπε να ενσωματωθούν προκειμένου να εξηγήσουν τη σχέση μεταξύ της οικονομικής και της σεξουαλικής καταπίεσης.

Την πρακτική της “vegetotherapy”, η οποία βασίζεται στην πεποίθηση ότι τα φυσιολογικά συμπτώματα προκύπτουν από ψυχολογικά φαινόμενα. Η πρακτική αυτή είναι περισσότερο γνωστή σήμερα ως σωματική ψυχοθεραπεία.

Reich in Rangeley (Maine) 1950s. Photo: Courtesy of the Wilhelm Reich Infant Trust.

Ο Ράιχ πέθανε το 1957. Με τη διαθήκη του, ίδρυσε το Wilhelm Reich Infant Trust για τη διασφάλιση της κληρονομιάς του και τη διασφάλιση της πρόσβασης στην εργασία του.

Πηγές: https://www.psychologynow.gr/istoria-psyxologias/viografies/wilhelm-reich-1897-1957/ - https://balkaninsight.com/2024/01/29/wilhelm-reich-forgotten-sex-liberation-pioneer-who-also-influenced-ex-yugoslavia/bi/ - https://clui.org/newsletter/fall-2001/reich-stuff

 




 







Πέμπτη 5 Νοεμβρίου 2026

Κρυφοκοιτάζοντας το ΖεπτοΣύμπαν. Physicists knock at the door of the zeptoverse

Ένα εξαιρετικά σπάνιο φαινόμενο διάσπασης της ύλης ανοίγει νέες δυνατότητες για την έρευνα του φυσικού κόσμου σε κλίμακες 100 δισεκατομμύρια φορές μικρότερες από ένα άτομο. Απεικόνιση της διάσπασης ενός «όμορφου» σωματιδίου  (ή κουάρκ πυθμένα) σε δύο μιόνια. Πηγή: Συνεργασία LHCb / Federico Leo Rede. An extremely rare matter-decay event opens up new possibilities for researching the physical world on scales 100 billion times smaller than an atom. Visualisation of the decay of a beauty particle into two muons. Credit: LHCb Collaboration / Federico Leo Rede

Το Καθιερωμένο Πρότυπο των στοιχειωδών σωματιδίων περιγράφει τα γνωστά στοιχειώδη σωματίδια και τις ισχυρές, ασθενείς και ηλεκτρομαγνητικές αλληλεπιδράσεις τους στο πλαίσιο μιας ενιαίας κβαντικής θεωρίας πεδίου. Έχει ελεγχθεί με εντυπωσιακή ακρίβεια για πάνω από μισό αιώνα, με αποκορύφωμα την ανακάλυψη του μποζονίου Higgs στον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων (LHC) στο CERN. Παρόλα αυτά, το Καθιερωμένο Πρότυπο δεν διαθέτει κάποιο υποψήφιο σωματίδιο για την σκοτεινή ύλη, η οποία είναι περίπου πέντε φορές αφθονότερη από την συνηθισμένη ύλη και δεν μπορεί να εξηγήσει την παρατηρούμενη ασυμμετρία μεταξύ ύλης και αντιύλης στο σύμπαν.

Οι θεωρίες πέραν του Καθιερωμένου Προτύπου προσπαθούν να εξαλείψουν αυτές τις ελλείψεις εισάγοντας συνήθως νέα σωματίδια. Αυτά τα σωματίδια θα μπορούσαν να αναζητηθούν σε πολύ υψηλές ενέργειες, που όμως οι σημερινοί επιταχυντές (όπως ο LHC) δεν μπορούν να προσεγγίσουν. Αν και πρόκειται για υπερβολικά βαριά σωματίδια για να παραχθούν απευθείας π.χ. στον LHC, μπορούν παρόλα αυτά να αποκαλύψουν την παρουσία τους διαμέσου μετρήσεων ακριβείας των ιδιοτήτων και των αλληλεπιδράσεων των ήδη γνωστών σωματιδίων. Με την προσεκτική επιλογή των παρατηρήσιμων μεγεθών, είναι δυνατόν να αποκτήσουμε ευαισθησία σε μη παρατηρηθέντα σωματίδια μέσω της κβαντομηχανικής συμβολής τους στις διαδικασίες του Καθιερωμένου Προτύπου, ακόμα κι όταν η μάζα ηρεμίας τους είναι τάξεις μεγέθους υψηλότερη από την ενεργειακή κλίμακα του επιταχυντή.

Αυτή η στρατηγική έχει μεγάλη ιστορική παράδοση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόβλεψη της ύπαρξης του γοητευτικού κουάρκ. Το 1970, οι φυσικοί δεν είχαν επιταχυντές αρκετά ισχυρούς για να παραγάγουν το (άγνωστο τότε) γοητευτικό κουάρκ. Μελετούσαν όμως μια σπάνια διάσπαση ελαφρύτερων σωματιδίων, των καονίων, διαπιστώνοντας ότι δεν παρατηρούνταν η διάσπαση του ουδέτερου καονίου σε ζεύγος ηλεκτρονίου – ποζιτρονίου, παρότι η διάσπαση αυτή προβλεπόταν από την θεωρία των κουάρκ. Η μη παρατήρηση αυτής της διάσπασης μπορούσε να εκληφθεί ως ένδειξη ότι η θεωρία δεν «δουλεύει» σωστά. Για να εξηγήσουν την ανωμαλία, τρεις φυσικοί, οι Glashow, Ηλιόπουλος και Maiani, πρότειναν τον μηχανισμό GIM, προβλέποντας ότι θα έπρεπε να υπάρχει ένα άγνωστο μέχρι τότε βαρύτερο κουάρκ. Οι τρεις φυσικοί υπολόγισαν την μάζα του γοητευτικού κουάρκ από την «σκιά» του στις χαμηλότερες ενέργειες. Το σωματίδιο ανακαλύφθηκε μερικά χρόνια αργότερα, το 1974, όταν οι επιταχυντές έφτασαν στην απαιτούμενη ενέργεια, περίπου 3,1 GeV.

Σήμερα βρισκόμαστε σε παρόμοιο αδιέξοδο, αλλά σε πολύ υψηλότερη ενεργειακή κλίμακα. Οι θεωρητικοί πιστεύουν ότι υπάρχουν νέα, υπερ-βαρέα σωματίδια, π.χ. σκοτεινή ύλη ή νέα μποζόνια, τα οποία για να παραχθούν άμεσα απαιτούν έναν επιταχυντή σχεδόν 10 φορές ισχυρότερο από τον σημερινό LHC.

Oι φυσικοί του πειράματος LHCb στο CERN, έκαναν κάτι παρόμοιο με τους φυσικούς του 1970: εξέτασαν τα δεδομένα μιας εξαιρετικά σπάνιας διάσπασης (του ουδέτερου μεσονίου B0 προς δύο μιόνια), ψάχνοντας για τα αποτυπώματα αγνώστων μέχρι σήμερα σωματιδίων, των οποίων η πιθανή ανακάλυψή τους σε επιταχυντές θα απαιτούσε ενέργειες 100 TeV και πλέον.

Η σπάνια διάσπαση ενός όμορφου κουάρκ

LHCb. Credit: CERN

Μετά από αναζήτηση που διήρκεσε περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, μια ομάδα φυσικών στο αναβαθμισμένο πείραμα LHCb, βρήκε ενδείξεις για την πιο σπάνια διάσπαση του κουάρκ πυθμένα (ή όμορφου κουάρκ). Τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να ανοίξουν την πόρτα σε έναν παράξενο νέο κόσμο, γνωστό ως ζεπτοσύμπαν (zeptouniverse ή zeptoverse3), όπου ίσως κρύβονται σωματίδια τα οποία θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην εξήγηση μυστηρίων, όπως η σκοτεινή ύλη και το πώς δημιουργήθηκε η ύλη κατά την διάρκεια της Μεγάλης Έκρηξης.

Όταν δημιουργούνται τα όμορφα κουάρκ, ζουν μόλις ενάμισι τρισεκατομμυριοστό του δευτερολέπτου μέχρι να διασπαστούν. Και ο τρόπος με τον οποίο διασπώνται μπορεί να μας δώσει πληροφορίες για την φυσική που εκτυλίσσεται σε εξαιρετικά μικρές κλίμακες αποστάσεων της τάξης του ενός ζεπτόμετρου.

Σύμφωνα με τον Dr Harry Cliff, «αυτό που ανακαλύψαμε είναι μια απίστευτα σπάνια διάσπαση του όμορφου κουάρκ (ή κουάρκ πυθμένα), κατά την οποία μετατρέπεται σε δύο μιόνια. Αυτή η διαδικασία συμβαίνει μόνο σε ένα στα δέκα δισεκατομμύρια κουάρκ ομορφιάς, οπότε είναι απίστευτα δύσκολο να εντοπιστεί». Δεδομένου ότι το ουδέτερο μεσόνιο B0 συνίσταται από ένα αντι-κουάρκ πυθμένα και ένα κάτω κουάρκ, η διάσπασή του προς δυο μιόνια (B0s→μ+μ−) στην ουσία εμπεριέχει και τις αλληλεπιδράσεις των κουάρκ.

Ο Μεγάλος Επιταχυντής Αδρονίων (LHC) είναι αρκετά ισχυρός ώστε να μελετήσει την δομή της πραγματικότητας σε κλίμακα έως και εκατό ζεπτόμετρων. Το γεγονός ότι ο LHC δεν έχει ανιχνεύσει ακόμη νέα σωματίδια δείχνει ότι η νέα φυσική, αν υπάρχει, εκδηλώνεται σε ενεργειακές κλίμακες υψηλότερες από αυτές που μπορεί να φτάσει ο επιταχυντής, οι οποίες αντιστοιχούν σε ακόμη μικρότερες χωρικές κλίμακες. Τόσο μικρές όσο ένα ζεπτόμετρο: ένα τρισεκατομμυριοστό του δισεκατομμυριοστού του μέτρου.

Κάνοντας μετρήσεις ακριβείας στους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους διασπώνται τα κουάρκ πυθμένες (ή όμορφα κουάρκ), οι φυσικοί μπορούν να ανιχνεύσουν την κβαντομηχανική επιρροή νέων σωματιδίων, τα οποία είναι ενεργειακά αδύνατο να παρατηρηθούν στον LHC. Γενικά, όσο πιο σπάνια είναι μια διάσπαση, τόσο πιο ευαίσθητη καθίσταται στην επιρροή νέων σωματιδίων. Ανάμεσα στις πιο σπάνιες, συγκαταλέγεται η στιγμή που ένα όμορφο κουάρκ (ή πυθμένας) εξαϋλώνεται μαζί με ένα αντίθετα φορτισμένο αντικουάρκ για να παραγάγει ένα μιόνιο και ένα αντιμιόνιο. Στο Καθιερωμένο Πρότυπο αυτή η διαδικασία λαμβάνει χώρα μέσω ενός περίπλοκου συνόλου αλληλεπιδράσεων, καθιστώντας τη διάσπαση εξαιρετικά απίθανη: καταγράφεται περίπου μία στις δέκα δισεκατομμύρια διασπάσεις όμορφων κουάρκ.

Ωστόσο, στο ζεπτοσύμπαν, τα νέα σωματίδια θα μπορούσαν να προσφέρουν μια επιπλέον «διαδρομή» την οποία θα μπορούσε να ακολουθήσει η διάσπαση, μεταβάλλοντας τη συχνότητα με την οποία συμβαίνει. Εδώ και δεκαετίες, αυτές οι διασπάσεις θεωρούνται «χρυσά κανάλια» στην αναζήτηση της νέας φυσικής. Οι φυσικοί αναζητούν αυτόν τον σπάνιο τύπο διάσπασης από το 1984.

Οι φυσικοί κατόρθωσαν να ξεπεράσουν το τεράστιο υπόβαθρο (τον θόρυβο από άσχετες συγκρούσεις), αποκτώντας έτσι τις πρώτες ενδείξεις για αυτή την πολύ σπάνια διάσπαση προς δυο μιόνια. Συνδυάζοντας τα δεδομένα του 2024 και του 2025 με παλαιότερα δεδομένα που συλλέχθηκαν μεταξύ 2011 και 2018, η ισχύς του σήματος αυξήθηκε μεχρι τα 3,2 σίγμα, το οποίο αποτελεί αποδεκτό όριο ενδείξεων για ένα νέο φαινόμενο.

Δεν γνωρίζουμε ακόμη τι συμβαίνει στην κλίμακα του ζεπτοσύμπαντος ή σε ακόμη μικρότερα μεγέθη, αλλά αυτή η ανακάλυψη ενδέχεται να βοηθήσει τους ερευνητές να αρχίσουν να κατανοούν αυτόν τον απειροελάχιστο κόσμο. We still don’t know what happens at the scale of the zeptoverse or at even smaller magnitudes, but this discovery may help researchers begin to understand this infinitesimal world. Illustration: Aire Images/Getty Images

Τελικά η σπάνια διάσπαση έγινε ακριβώς όπως προέβλεπε το Καθιερωμένο Πρότυπο. Δεν βρέθηκε κάποια ανωμαλία που να αποδεικνύει την ύπαρξη νέας φυσικής ή νέων σωματιδίων σκοτεινής ύλης. Όμως, αυτό που είναι σημαντικό είναι ότι κατάφεραν να «διερευνήσουν» τις απίστευτα μικρές κλίμακες του ζεπτοσύμπαντος. Εκεί όπου δεν μπορούν να δουν οι σημερινοί επιταχυντές-μικροσκόπια. «Τώρα χτυπάμε την πόρτα του ζεπτοσύμπαντος», δήλωσε ο Harry Cliff. «Ανυπομονώ να δω τι θα ανακαλύψουμε καθώς θα εξερευνούμε βαθύτερα».

Διαβάστε περισσότερες λεπτομέρειες:
1. LHCb collaboration, «Evidence for the decay B0
→μ+μ− and improved measurements of the decay B0s→
μ+μ−» – https://arxiv.org/abs/2611.00230
2. Scientists detect signals at the smallest scale ever explored – https://www.bbc.com/news/articles/c5pvgxkkv4dzo
3. Can we reach the Zeptouniverse with rare K and B_{s,d} decays? – https://arxiv.org/abs/1408.0728, Expedition to the Zeptouniverse – https://arxiv.org/abs/2403.02387

Πηγές: https://www.cam.ac.uk/stories/zeptoverse - https://www.wired.com/story/particle-physicists-are-getting-a-first-glimpse-into-the-zeptoverse/ - https://physicsgg.me/2026/11/03/

 





 

Κυριακή 1 Νοεμβρίου 2026

Μάνος Ελευθερίου, «Η δόξα των ανέμων». Manos Eleftheriou, "The Glory of the Winds"

Dennis Miller Bunker (1861–1890), Chrysanthemums (1888), oil on canvas, 90.2 x 121.9 cm, Isabella Stewart Gardner Museum, Boston, MA. The Athenaeum.

Οχτώ Νοέμβρη. Εποχή των χρυσανθέμων --

γυαλί σπασμένο το κορμί σου καταγής.

Ντυμένη θαύματα στη δόξα των ανέμων

τον αιματόφυρτο καιρό αιμορραγείς.

 

Οχτώ Νοέμβρη πια ποτέ δε θα ξανάρθει

σαν θεατρίνα που έχει σβήσει αλκοολική

κι ένα παιδί που μεγαλώνει μες στη στάχτη

θα διδαχτεί απ' τους θεούς τη μαντική.

 

Μες στα νεκρά τα καφενεία πέφτει χιόνι

κι έξω περνάει μια κηδεία της συμφοράς.

Των αισθημάτων λάμπει πάντοτε το αφιόνι

σ' ένα κουτί μέσα κλεισμένο ζαφοράς.

 

Πρέπει να μάθεις να διαβάζεις το σκοτάδι

σαν ένα σώμα, στην αρχή συλλαβιστά.

Να κατακτήσεις και το μπλέ που είναι στον Άδη.

Να ιδρώνουν θάνατο οι χορδές και τα πνευστά.

 

Σ' ένα δωμάτιο τρεις γιατροί συλλογισμένοι

πίνουν θανάτους μιας ζωής πριν μ' αρνηθεί.

Και συνεχώς με ψηλαφίζουν σαστισμένοι

γιατί το μέλλον μου λυσσάει για να σωθεί.

 

Παλιά φεγγάρια της αγάπης τα μπακίρια.

Πλεχτές κουβέρτες με τοπάζι και χρυσό.

Μυρίζουν κίτρινο και δάφνη τα σανίδια

και πίνω αρώματα και οινόπνευμα να ζω.

 

Μες στις βελόνες του ένας ράφτης καρφωμένος --

διαμάντια το αίμα του, καρφίτσες και κλωστές.

Ένα παλτό μεταποιεί σαν μαγεμένος

να το φορέσουν των ανέμων εραστές.

 

Οχτώ Νοέμβρη και το σπίτι ταξιδεύει

σ' ενός σουλτάνου τις αυλές ψηφιδωτό.

Του σώματός μας τα κρυφά και τα ερέβη

μόνο της τέχνης μας φυλούν την κιβωτό.

 

Ποιμένες άγγελοι στα μωβ των αθανάτων

πενθούν και ψάλλουν τη μεσίστια ζωή.

Κι εγώ στο έλεος πενθώ των αοράτων

και των προβάτων που πηγαίνουν για σφαγή.

 

Απόψε τίποτα δεν έχεις να δηλώσεις.

Η νομιμότητά σου εξωπραγματική.

Αρκεί σαν γράμμα τη ζωή σου να διπλώσεις

κι ύστερα παίζεις κοπτική και ραπτική.

 

Οχτώ Νοέμβρη. Εορτή των Αρχαγγέλων.

Των Μιχαήλ και Γαβριήλ Ταξιαρχών.

Δεν έχει νόημα πως κάψαμε το μέλλον.

Το κέρδος μένει και σωμάτων και ψυχών.

 

Κι όπως τις ροζ τις εποχές των χρυσανθέμων

πλανόδιοι θίασοι πουλούσαν μαγικά

έτσι κι εσύ μέσα στη δόξα των ανέμων

τα αινίγματά σου αθροίζεις με μηδενικά.

Dennis Miller Bunker (1861–1890), Portrait of a Woman (date not known), oil on canvas, 76.8 × 63.5 cm, location not known. Wikimedia Commons.

Από την ποιητική συλλογή «Η πόρτα της Πηνελόπης» 2003 εκδόσεις Γαβριηλίδη.

Ο Μάνος Ελευθερίου γεννήθηκε στις 12 Μαρτίου 1938 στην Ερμούπολη της Σύρου. Σε ηλικία 14 ετών ήρθε με την οικογένειά του στην Αθήνα. Το 1955 γνωρίζεται με τον Άγγελο Τερζάκη ο οποίος τον ωθεί να παρακολουθήσει μαθήματα στη δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου. Το 1960 αρχίζει να γράφει θεατρικά έργα και ποιήματα και, δύο χρόνια αργότερα, σε ηλικία 24 ετών εκδίδει την πρώτη του ποιητική συλλογή Συνοικισμός. Παράλληλα γράφει στίχους για τραγούδια (μεταξύ των οποίων και «Το τρένο φεύγει στις 8» που αργότερα μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης). Εργάστηκε για δεκαέξι χρόνια στο περιοδικό «Reader’s Digest» ενώ   κυκλοφορούν τα δύο πρώτα του βιβλία με διηγήματα, Το διευθυντήριο (1964) και Η σφαγή (1965).

Το 1964 παρουσιάζεται στην ελληνική δισκογραφία. Συνεργάζεται με τον  συνθέτη Χρήστο Λεοντή, τον Μίκη Θεοδωράκη, τον Δήμο Μούτση (Άγιος Φεβρουάριος, 1971) και τον Γιάννη Μαρκόπουλο (Θητεία, Μαλαματένια λόγια, Τα λόγια και τα χρόνια κ.ά). Συνεργάστηκε επίσης με τον Σταύρο Κουγιουμτζή, τον Θανάση Γκαϊφύλλια (Ατέλειωτη εκδρομή, 1975), τον Μάνο Χατζιδάκι, τον Θάνο Μικρούτσικο, τον Γιάννη Σπανό, τον Γιώργο Ζαμπέτα, τον Σταμάτη Κραουνάκη, τον Λουκιανό Κηλαηδόνη, τον Γιώργο Χατζηνάσιο και πολλούς άλλους. Παράλληλα έγραψε μυθιστορήματα, εικονογραφούσε παραμύθια για παιδιά και επιμελήθηκε διάφορα (φωτογραφικά κυρίως) λευκώματα.

Το 2004 δημοσιεύει το πρώτο του μυθιστόρημα Ο καιρός των χρυσανθέμων που τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας 2005. Το 2013  βραβεύθηκε από την Ακαδημία Αθηνών για το σύνολο του έργου του. Ο Μάνος Ελευθερίου πέθανε στην Αθήνα το 2018.