Τετάρτη, 31 Ιανουαρίου 2018

Μαφία: Ίσως την δημιούργησε η θεραπεία του σκορβούτου. Origins of the Sicilian Mafia: The Market for Lemons

Η ιστορία της αποτελεί προϊόν έρευνας. A new study argues that a rise in demand for lemons during the Napoleonic wars led to the emergence of the Sicilian mafia. Pictured right is Al Pacino as Michael Corleone in The Godfather (1972).

Η Μαφία ξεκίνησε από την Σικελία και με τα μεταναστευτικά κύματα των αρχών του 20ου αιώνα εξαπλώθηκε και τελικά γιγαντώθηκε στις ΗΠΑ. Η κινηματογραφική τριλογία του Φράνσις Φορντ Κόπολα (Ο Νονός) περιέγραψε με ρεαλισμό και γλαφυρότητα τον κόσμο των μαφιόζων στην παγκόσμια κοινή γνώμη. Η ιστορία της Μαφίας, το πώς και το γιατί δημιουργήθηκε αποτελεί ακόμη προϊόν ιστορικής έρευνας. Μια νέα μελέτη έρχεται να ταράξει τα νερά συνδέοντας την γέννηση της Μαφίας με το ταπεινό… λεμόνι. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Φραντσέσκο Χάγιεζ, Από την σειρά «Σικελικός Εσπερινός», σκηνή 3η. Francesco Hayez, Sicilian Vespers, 1846.

Η μυθολογία της Μαφίας δείχνει ως εποχή της γέννησης της τον 13ο αιώνα και συγκεκριμένα την επανάσταση των Σικελών γνωστή ως Σικελικοί Εσπερινοί. Οι Σικελοί επαναστάτησαν το 1282 ενάντια στο καθεστώς του Καρόλου του Ανδεγαυού, Γάλλου ευγενούς βασιλέα ο οποίος με παπική συναίνεση είχε καταλάβει το Βασίλειο της Σικελίας και εμφανιζόταν ως ο επίδοξος κατακτητής της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Για να αντιμετωπιστεί ο Κάρολος αποφασίστηκε να σχηματιστούν διάφορες ομάδες αντίστασης οι οποίες μετεξελίχθηκαν στην συνέχεια σε συμμορίες η δράση των οποίων έλαβε προοδευτικά τον χαρακτήρα του οργανωμένου εγκλήματος. Όμως όλοι οι ειδικοί και ιστορικοί που ασχολούνται με το θέμα αυτό έχουν απορρίψει αυτές τις ιστορίες και τονίζουν ότι είναι στην κυριολεξία απλοί μύθοι.

Οι γαιοκτήμονες

A map marking towns with Mafia activity in Sicily in 1900. Towns with Mafia activity are marked with red dots. Towns with no Mafia activity are marked with black dots. Each province is shaded according to its agricultural productivity (intensita produttiva del suolo). Source: Antonino Cutrera - La Mafia e i Mafiosi: Origini E Manifestazioni (The Mafia and the Mafiosi: Origins and Manifestations)

Η δημοφιλέστερη θεωρία για την γέννηση της Μαφίας αναφέρει ότι η αρχή έγινε το 1812 από ένα διάταγμα του βασιλιά της Νάπολης. Ο βασιλιάς ήθελε να περιορίσει τη δύναμη των τοπικών αρχόντων που συχνά εναντιώνονταν στις αποφάσεις του. Οι τελευταίοι, με μερικούς χωρικούς, σχημάτισαν αμέσως ομάδες κρούσης για να αντισταθούν στη Νάπολη. Αυτές οι ομάδες σύμφωνα με αυτή την θεωρία πήραν γρήγορα την μορφή συμμοριών που αποτέλεσαν τους πρώτους μαφιόζικους πυρήνες.

Αυτοί οι πυρήνες βρήκαν φιλόξενο περιβάλλον στο Παλέρμο και από εκεί άρχισαν να επεκτείνουν την δράση τους αρχικά σε όλο τον ιταλικό Νότο αλλά σιγά σιγά και σε άλλες περιοχές της ιταλικής επικράτειας. Ένας οικονομολόγος του ΜΙΤ με πρόσφατη του μελέτη υποστηρίζει ότι το κομβικό σημείο ή αν προτιμάτε το Big Bang για την Μαφία ήταν η διετία 1892-1893. Το 1892 ήταν μια χρονιά κακής συγκομιδής για τους Σικελούς αγρότες οι οποίοι στην μεγάλη τους πλειοψηφία ήταν φτωχοί εργάτες που νοίκιαζαν μικρά αγροκτήματα από τους πλούσιους γαιοκτήμονες. Το 1893 είναι μια χρονιά έντονης ξηρασίας η οποία καταστρέφει σε μεγάλο ποσοστό τις σοδειές και σε συνδυασμό με την κακή συγκομιδή της προηγούμενη χρονιάς η κατάσταση για τους αγρότες είναι τραγική. Υπολογίζεται ότι το 1893 οι αγρότες είχαν κατά 65% μειωμένη παραγωγή σε σχέση με τις προηγούμενες χρονιές. Παρόλα αυτά οι γαιοκτήμονες απαιτούν εκείνη την εποχή από τους αγρότες να λάβουν κανονικά το μερίδιο τους από την παραγωγή οδηγώντας τους αγρότες και τις οικογένειες τους κυριολεκτικά σε κατάσταση λιμοκτονίας. Παράλληλα η τοπική οικονομία ακολουθεί την καταστροφική πορεία των καλλιεργειών και έτσι η ανεργία εκτοξεύεται προκαλώντας ένα εκρηκτικό κοκτέιλ. Αγρότες και άνεργοι εξεγείρονται απέναντι στην οικονομική ελίτ και κυρίως τους γαιοκτήμονες που ζητούν προστασία από την ιταλική κυβέρνηση η οποία όμως αρνείται να τους την παράσχει με αποτέλεσμα οι απειλούμενοι να στραφούν στην Μαφία. Έτσι η Μαφία μετατρέπεται σε ένα βράδυ σε ένα υβρίδιο πολιτοφυλακής και σεκιούριτι διαφυλάσσοντας με κάθε τρόπο τόσο την ειρήνη στις περιοχές όσο και την ασφάλεια των γαιοκτημόνων. Όταν τελικά η εξέγερση σταματά η Μαφία έχει αποκτήσει τεράστια ισχύ στον ιταλικό Νότο και αρχίζει να απλώνει τα πλοκάμια και την ισχύ της σε κάθε δραστηριότητα της περιοχής για να γίνει τελικά απόλυτη κυρίαρχος αρχικά εκεί και γρήγορα στην υπόλοιπη Ιταλία.

Τα λεμόνια

A surge in demand for Sicilian lemons during the Napoleonic wars provided the ideal conditions for the mafia’s emergence. Credit: The Times

Μια νέα μελέτη από ερευνητές του Βασιλικού Πανεπιστήμιου του Μπέλφαστ δίνει μια νέα διαφορετική εξήγηση για την γέννηση της Μαφίας. Σύμφωνα με τους ερευνητές όλα ξεκίνησαν από μια ιατρική γνωμάτευση που έγινε από τον Σκοτσέζο γιατρό Τζέημς Λιντ στην διάρκεια των Ναπολεόντειων Πολέμων (1803-1815).

James Lind (1716-1794), Scottish physician whose recommendation that fresh citrus fruit and lemon juice be included in the diet of seamen, resulted in the reduction of scurvy cases in the British Navy.

Ο Λιντ που ασχολούνταν επισταμένα με τα θέματα υγείας των ναυτικών κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα κιτρώδη φρούτα θεραπεύουν το σκορβούτο, ασθένεια που αποτελούσε μάστιγα για την ναυτική κοινότητα που ήταν τεράστια εκείνη την εποχή. Ο Λιντ μάλιστα υπέδειξε το λεμόνι ως ιδανικό «φάρμακο». Το λεμόνι μέχρι εκείνη την στιγμή αποτελούσε ένα είδος πολυτελείας αφού χρησιμοποιούνταν βασικά στην παραγωγή αρωμάτων ή για διακοσμητικούς λόγους.

Lemon trees have a poor tolerance for extreme climates, and require temperatures between 13-30°. The average temperature in Sicily is between 10–22°C, making the island one of the few places in Europe where lemons can grow. Pictured is a lemon grove near Syracuse, Sicily.

Το κλίμα της Σικελία είναι ίσως ιδανικότερο στην Ευρώπη για την καλλιέργεια λεμονιών αλλά η μικρή ζήτηση που είχε μέχρι τότε δεν είχε οδηγήσει τους αγρότες της Σικελίας στην παραγωγή του. Τα στοιχεία δείχνουν ότι μέχρι την στιγμή που έκανε την ανακοίνωση ο Λιντ οι εξαγωγές λεμονιών από την Σικελία ήταν της τάξης των 800 βαρελιών ετησίως. Αμέσως μετά την ανακοίνωση υπήρξε ζήτηση για περισσότερα από 20 χιλιάδες βαρέλια! Από την μια στιγμή στην άλλη τα λεμόνια μετατράπηκαν σε χρυσό για την Σικελία και οι καλλιεργητές άρχισαν να αντιμετωπίζουν διαφόρων προβλήματα με κλοπές και επιθέσεις τόσο στα χωράφια όσο και στους ίδιους.

Areas slightly above the coastline are more suitable for growing lemons because of the relatively low variation in daily (and annual) temperature. As demand for lemons surged, the mafia were seen as a force that protected small-scale farmers.

Έτσι οι παραγωγοί λεμονιών ζήτησαν προστασία από τους… παλικαράδες της κάθε περιοχής και σύμφωνα με την θεωρία αυτοί άρπαξαν την ευκαιρία. Εκτός από προστασία έγιναν και μεσάζοντες ανάμεσα στους αγρότες και τους εμπόρους. Αυτή η κίνηση αποδείχτηκε σύμφωνα με την θεωρία ιδιαίτερα επικερδής με τους παλικαράδες να αντιλαμβάνονται ότι πρέπει να σχηματίσουν πιο οργανωμένη δομή για να έχουν την δυνατότητα να έχουν οφέλη από κάθε ανάλογη ευκαιρία που παρουσιάζεται και κάπως έτσι γεννήθηκε η Μαφία.

A new study argues that a rise in demand for lemons during the Napoleonic wars led to the emergence of the Sicilian mafia. The surge in demand for lemons arose in the late 18th century after James Lind, a pioneer of naval hygiene, discovered that citrus fruits cured scurvy.

Κάποιοι από τους ειδικούς που ασχολούνται με την ιστορία της Μαφίας αναφέρουν ότι η Μαφία είχε δημιουργηθεί πριν από την απότομη αύξηση στην παραγωγή των λεμονιών και ότι η ενασχόληση της με την παραγωγή λεμονιών ήταν μια από τις δραστηριότητες της η οποία σίγουρα την ευνόησε και την ενίσχυσε σημαντικά αλλά δεν ήταν το γεγονός που οδήγησε στην δημιουργία της.


Η πρώτη όρκα που... μιλάει. The killer whale that can 'speak'

Οι όρκες αποδεικνύονται ιδιαίτερα ευφυή πλάσματα. Βγάζουν ήχους που μιμούνται ανθρώπινες λέξεις. Killer whales able to copy words such as ‘hello’ and ‘bye bye’ as well as sounds from other orcas, study shows. Wikie, a 16-year-old female. Credit: MARINELAND

Μια όρκα που μπορεί να βγάζει ήχους, οι οποίοι μιμούνται ορισμένες ανθρώπινες λέξεις, είναι η πρώτη που έχει καταφέρει κάτι τέτοιο, όπως ανέφεραν επιστήμονες που έκαναν τη σχετική εκπαίδευση και τις ηχογραφήσεις σε ενυδρείο στην Αντίμπ της Γαλλίας.

Orcas have been heard mimicking human speech. A study found that when prompted the marine mammal could replicate the sounds. In some instances the animal can be heard sounding the words "hello" "Amy" and even blowing a raspberry. The research aims to understand how different pods of killer whale have distinct dialects. Credit: Guardian News

Η 14χρονη θηλυκή όρκα Ουίκι «λέει» αγγλικές λέξεις όπως "hello" και "bye bye", ενώ μετρά και ένα-δύο-τρία ("one, two, three"). Μερικές φορές μάλιστα, καταφέρνει να μιμηθεί μια λέξη με την πρώτη κιόλας προσπάθεια. 

Οι φάλαινες είναι ένα από τα λίγα ζώα, πέρα από τον άνθρωπο, που μαθαίνουν να παράγουν νέους ήχους απλώς ακούγοντάς τους. Από τα ζώα, τα πιο ικανά σε αυτό είναι τα θαλάσσια θηλαστικά, τα δελφίνια και ορισμένες φάλαινες όπως οι μπελούγκα. Το ίδιο κάνουν μερικά πουλιά όπως οι παπαγάλοι, κάποια κοράκια, οι ελέφαντες και οι ουρακοτάγκοι.

Killer whales in the wild live in pods with distinct dialects. GETTY IMAGES

Οι όρκες αναφέρονται και ως «φάλαινες δολοφόνοι», αλλά στην πραγματικότητα είναι το μεγαλύτερο είδος δελφινιού και όχι φάλαινες. Ζουν σε ομάδες, κάθε μία από τις οποίες έχει τη δική της ξεχωριστή «διάλεκτο», καθώς η μία όρκα μιμείται την άλλη στην παρέα. Οι ήχοι τους δημιουργούνται από τις οπές που έχουν για να αναπνέουν και να φυσούν το νερό προς τα έξω. Οι επιστήμονες δεν είναι σίγουροι αν και άλλες όρκες θα μπορούσαν να «μιλήσουν» ανθρώπινα όπως η Ουίκι.

Wikie (left) a 16-year-old female orca in a French marine theme park, is able to copy words such as 'hello', 'bye bye' and 'Amy', as well as count to three. The sounds emerge as parrot-like squawks, shrill whistles or raspberries, but most are easily understandable as words.

Ένας από τους ερευνητές, ο δρ Χοσέ Άμπραμσον του Πανεπιστημίου Κομπλουτένσε της Μαδρίτης, δήλωσε ότι κάποιες στοιχειώδεις «συνομιλίες» με την Ουίκι μπορεί κάποια μέρα να είναι δυνατές. «Δεν είναι αδιανόητο. Έχει γίνει στο παρελθόν με ένα διάσημο γκρί παπαγάλο και με δελφίνια, χρησιμοποιώντας την αμερικανική νοηματική γλώσσα», ανέφερε.

Οι ερευνητές από τέσσερις χώρες (Βρετανία, Γερμανία, Ισπανία και Χιλή), με επικεφαλής τον καθηγητή Τζόζεπ Κολ του Πανεπιστημίου Σεντ Άντριους της Σκωτίας, έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό βιολογίας Proceedings of Royal Society B της Βασιλικής Εταιρείας επιστημών της Βρετανίας.

Ο Κολ ξεκαθάρισε ότι αποκλείεται οι όρκες να καταλαβαίνουν τις ανθρώπινες λέξεις. «Δεν έχουμε καμία ένδειξη τι σημαίνει π.χ. το γειά», δήλωσε στη «Γκάρντιαν».