Δημήτρης Λιαντίνης, «Homo educandus. (Φιλοσοφία της αγωγής)». Dimitris Liantinis, "Homo educandus. (Philosophy of education)"

Ο Λιαντίνης δεν είναι μόνο συγγραφέας. Είναι και Δάσκαλος. Και δε θα μπορούσε να λείπει από το πνευματικό του έργο ετούτο το αριστούργημα που μας αποκαλύπτει πώς θα οδηγήσουμε την παιδεία μας στο ιδεώδες του εσθλού:

Eικόνα πανελλήνιου χαρακτήρα εμφανίζουν οι αθλητικοί αγώνες, τους οποίους διοργανώνει ο Aχιλλέας στο στρατόπεδο της Tροίας προς τιμήν του νεκρού Πατρόκλου. Oλόσωμη παράσταση του πρωταγωνιστή της Iλιάδας σε αττικό ερυθρόμορφο αμφορέα, αποδιδόμενο στον ζωγράφο του Aχιλλέα (Eλληνική Tέχνη, Mιχάλης Tιβέριος, «Aρχαία Aγγεία», Eκδοτική Aθηνών).

«Η λέξη εσθλός έχοντας τη ρίζα της στο ρήμα ειμί σημαίνει εκείνον που είναι. Εκείνον που υπάρχει έξω από τις μεταβλητές του γίγνεσθαι, τις συνθήκες της ροής και τους όρους της κύκλησης. Ό,τι του ανθρώπου μένει αλώβητο από τη φθορά, μακρυά από τα θέσμια και τις συμβατικότητες της λογικής και της επινόησης, σ’ ένα συντονισμό με το μόνιμα μόνιμο και σε μια διομολόγηση με την αφθαρσία, ό,τι σώζει σταθερά τη διαλεκτική της πράξης μας με την ανώλεθρη μοίρα του όντος, αυτό είναι το εσθλό. Και τούτο κάνει τον άνθρωπο εσθλό. Εσθλός είναι ο αληθινός, ο πραγματικός, ο όντας με την παρμενίδεια σημασία του όρου.» (σελ. 108)

«Μπροστά στο λιοντάρι, για να σωθείς και να σώσεις το φιλότιμό σου, άλλο από το να γίνεις θηριοδαμα­στής δεν υπάρχει. Να βρεις τρόπο δηλαδή να το παλέψεις και να το ημερώσεις, χωρίς να το βάλεις στα πόδια ή να το κλείσεις στο κλουβί με παγίδες. Το έξοχα έξοχο, τότε ο άνθρωπος γίνεται Άνθρωπος -Ubermensch, η λέξη με την οποία ο Νίτσε πλούτισε την γλώσσα, θα ‘ταν να το σπρώ­ξεις στο κλουβί και να μπεις μέσα κι ο ίδιος.»

Μάθημα του Λιαντίνη στο Βράχο της Ακρόπολης προς τους δασκάλους-φοιτητές του.

Μέσα στο χώρο της Φιλοσοφίας της Αγωγής το βιβλίο τούτο μοιάζει αιρετικό. Αν το παραβάλει κάποιος προς τον κλασσικό – που σημαίνει και συμβατικό αναπότρεπτα – τύπο των παρόμοιων μελετών, μόνο τον υπότιτλο θα ‘βρισκε κοινό. Επομένως όχι από σκοπιμότητα αλλά από ανάγκη αγνόησε και τη συναφή βιβλιογραφία. Η κύρια ιδέα που διάταξε την ορισμένη ανάπτυξη των συλλογισμών του έρχεται από την αντίληψη ότι η αγωγή σήμερα, στην παγκόσμια λειτουργική της, είναι ένα φαινόμενο χρεοκοπημένο επίσημα. Ένα δράμα, αν μας αρέσουν τα επισημότερα σχήματα, των εποχών της παρακμής.

Επιλεγμένα αποσπάσματα από το βιβλίο:

Ο Λιαντίνης με τους φοιτητές του στο Μουσείο της Ακρόπολης μπροστά στο Μοσχοφόρο.

«Να ζευτείς για να δουλέψεις στις ανάγκες των ανθρώπων σήμερα σαν δάσκαλος είναι μια δουλειά όμοια με τη δουλειά του κηπουρού, του ταχυδρόμου, του πρωτοσυναφιτζή, του μιναδόρου και όποιου άλλου. Διαφέρει μονάχα σε ένα: ότι ενώ εκείνοι, και στην περίπτωση πού δεν ξέρουν τί κάνουν, έχουν κάποια δικαιολογία, ο δάσκαλος δεν ημπορεί να την έχει. Η ίδια η φύση της δουλειάς του, του απαγορεύει την άγνοια.»

«Κανένας δεν είναι πλούσιος όταν είναι άκληρος και καμία δεν είναι ωραία όταν είναι ανόητη και κανένας δεν είναι χαρούμενος όταν είναι κακός.»

«Να ζεις με πλήθουσα τριγύρω σου τη σιωπή, και τα λόγια σου, όταν χρειάζουνται, να πέφτουν μετρημένα σαν τις καμπανιές της Μεγάλης Παρασκευής.»

«Να γελάς, όταν τα πράγματα γίνουνται απότομα σοβαρά, και στο βουβό σχήμα των προσώπων γράφεται μια πολύ μακρυνή προσδοκία. Έτσι που να φαίνεται ότι υπάρχει το βάθος. Και να θλίβεσαι, όταν το γελοίο διατρέχοντας όλα τα στάδια της έκφρασης του φτάνει στο αδιέξοδο: ντρέπεται δηλαδή τον ίδιο τον εαυτό του.»

«Να σέβεσαι ένα δέντρο περισσότερο από ένα βιβλίο. Ακόμη και όταν το τελευταίο είναι οι Ωδές του Κάλβου. Κι αν δεις ένα μικρό μυρμήγκι να τραβάει στη δουλειά του, είναι χρήσιμο να συλλογιστείς ότι το έργο πού κάνει δεν είναι μικρότερο από μια σπουδαία αγόρευση του μεγάλου Βενιζέλου στη Βουλή.»

«Γεννιόμαστε μέσα στην υποκρισία, μεγαλώνουμε μαζί της, την σπουδάζουμε με ζήλο, την διδάσκουμε με φανατισμό. Και όταν πεθαίνουμε, την αφήνουμε τρίτη Διαθήκη στα παιδιά μας.»

«Η ίδια η λέξη χαρακτήρας πού από ανθρωπολογική άποψη αποδίδει τη μορφή που τείνει να λάβει η όψη της εσωτερικής μας οργάνωσης, όπως την χαλκουργούν οι επάλληλες μετακοσμήσεις που προκαλεί η αγωγή, φέρνει ετυμολογικά το νόημα της αιμάσσουσας νύξης (χαράσσειν).»

Ferdinand Hodler (1853–1918), The Mönch (1914), oil on canvas, 63 x 86 cm, Kunstmuseum Olten, Olten, Switzerland. Wikimedia Commons.

«Όταν κυττάζεις τα βουνά — τον Ταΰγετο, τον Ακροκόρινθο, το Δρίσκο — και κουβεντολογάς μαζί τους, να μην απορείς ότι δεν σου αποκρίνουνται. Η σιωπή τους είναι τα λόγια όλων εκείνων που τα κύτταξαν πριν από σένα.»

«Το πρωί να γελάς σαν παιδί» (Μια φράση από το βιβλίο του Λιαντίνη «Γκέμμα»).

Η ΓΚΕΜΜΑ είναι το έργο που καταστερίζει το Λιαντίνη στο πάνθεο των μεγάλων στοχαστών, το HOMO EDUCANDUS είναι το εργαλείο στα χέρια δασκάλων και γονιών για να φτιάξουν καινούριους Λιαντίνηδες.

Πηγή: https://liantinis.org/homo-educandus/