Κλείτος Κύρου, «Κραυγή δέκατη ένατη»

Edvard Munch (1863–1944), The Scream (1893), oil, tempera and pastel on cardboard, 91 × 73.5 cm, Nasjonalgalleriet, Oslo. Wikimedia Commons.

Απευθύνομαι πάλι σε σας ζητώ να μ’ ακούσετε

Για τελευταία φορά το ζητώ δε χωρεί αναβολή

Τώρα που είναι ακόμη καιρός τώρα που η μέρα

Αρχίζει πάλι και ξαναμικραίνει τώρα που κι αυτό

Το καλοκαίρι λιγοθυμάει μέσα στις χούφτες σας

Κι η κάθε λέξη γίνεται βαριά κι ασήκωτη

 

Σας προσφωνώ και πάλι με τα ίδια όπως τότε ψευδώνυμα

Τα ‘χετε ως κι αυτά λησμονήσει πάνε τόσα χρόνια

Πού να θυμάστε τώρα τις βραδινές συγκεντρώσεις

Τις ασκητικές σας μορφές κάτω από το σπασμένο φως

Πιστεύατε με φανατισμό θέσει και πράξει επιδοκιμάζατε

Υστερικά τον κάθε ομιλητή διεκδικούσατε την αποκατάσταση

Της φωτιάς της δικής σας φωτιάς που ζητούσε μια διέξοδο

Αναποδογυρίζοντας ουρανούς καταβροχθίζοντας κόκαλα

 

Δε θέλω να κουράσω τη μνήμη σας μικρό θα ‘ναι το όφελος

Μεγάλος ο κόπος ποιος τόλμησε ποτέ να ταράξει

Τον ύπνο της λάβας τώρα έχετε απομακρυνθεί απ’ το πεδίο βολής

Επαναπαύεσθε μακάρια πάνω στα τρόπαια των αστικών μαχών

Γυμνάζοντας αρνητικά τις αισθήσεις σας αποταμιεύοντας όνειρα

Κάθε μέρα γίνεσθε και πιο εκλεκτικοί αλλάζετε

Τις μάρκες των τσιγάρων αλλάζετε τα ρούχα σας αλλάζετε

Συνήθειες διασκεδάσεις κλίμα σπίτια και γυναίκες αλλάζετε

Τα δόντια σας και την καρδιά σας και τους λυγμούς

Ακόμη της καρδιάς σας τους αλλάζετε που δεν μπορώ

Να τους ξεχάσω γιατί με κυνηγούν κυκλοφορούν στο αίμα μου

Σαν ψάρια σκοτεινά που χάσαν τα νερά τους

 

Σας υπενθυμίζω πως για να φτάσετε στην αποθέωση

Θα πρέπει να ταπεινωθείτε πρώτα ν’ αρχίσετε από την τριβή

Που σιγοκαίει στα δάχτυλα σεις από φυσικού σας

Δεν ήσασταν αγέρωχοι όπως οι Άλλοι που ρουφήχτηκαν στη γη

Προτιμήσατε τη συναλλαγή απλώνοντας το χέρι στον ήλιο

Μείνατε στατικοί μέσα στο χρόνο αγάλματα του δισταγμού σας

Συνωστισμένοι μπρος στις εξόδους κινδύνου στην καμπή του δρόμου

Εκεί που χωρίσαμε οριστικά παρασυρμένοι από έξαλλα πλήθη

 

Μην απορείτε λοιπόν για τη σημερινή σας προκάλυψη

Μη διαστέλλετε τα έκθαμβα μάτια σας μπροστά

Στο άνοιγμα που μας χωρίζει το ξέρετε πως δεν μπορεί

Να κλείσει με σχήματα νεκρών πια περιπτύξεων

Σας κατηγορώ δίχως τύψη καμιά σεις οι ίδιοι

Επισπεύσατε τη μελλούμενη αναπόφευκτη πτώση σας

Rembrandt Harmenszoon van Rijn (1606–1669), Lucretia (1666), oil on canvas, 110.2 x 92.3 cm, Minneapolis Institute of Arts, Minneapolis, MN. Wikimedia Commons.

Από τη συλλογή Κραυγές της νύχτας (1960).

Ο Κλείτος Κύρου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1921. Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και εργάστηκε ως τραπεζικός υπάλληλος. Από το 1974 ως το 1976 διετέλεσε γενικός γραμματέας του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1945 με τη δημοσίευση του ποιήματος Προσμονή στο περιοδικό Φοιτητής. Στη διάρκεια της Κατοχής ήταν μέλος της ομάδας των φοιτητών που εξέδιδε το περιοδικό Ξεκίνημα. Πήρε μέρος στην αντίσταση κατά των Γερμανών κατακτητών και είχε ενεργό ανάμιξη στους κοινωνικούς αγώνες στα χρόνια που ακολούθησαν. Το 1949 εξέδωσε την πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο Αναζήτηση. Συνεργάστηκε με πολλά λογοτεχνικά. Ασχολήθηκε επίσης με τη λογοτεχνική μετάφραση και την κινηματογραφική κριτική. Έργα του μεταφράστηκαν στα αγγλικά και πολωνικά.

Ο Κλείτος Κύρου τοποθετείται στην λεγόμενη πρώτη μεταπολεμική γενιά των ελλήνων ποιητών. «Αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση σε σχέση με τη λεγόμενη «ποίηση της ήττας» και την ιδιαιτερότητα αυτή αποτυπώνει πολύ εύστοχα ο ποιητής Γιώργος Θέμελης, όταν λέει ότι ο Κύρου κάνει μια ποίηση “κοινωνικού προβληματισμού από σκοπιά ατομικής συνείδησης”. Ξεκινώντας από έναν λυρισμό που εξαρχής αρνείται κάθε αισθηματολογία, ο Κύρου μετατοπίζεται αργά και σταθερά προς μια λιτότητα και μια ξηρότητα έκφρασης που απηχεί τη μετάλλαξη της ελληνικής κοινωνίας, και μαζί πολλών παλιών του φίλων, στη μεταπολεμική εποχή.» Ο ποιητικός του λόγος ξεκίνησε από νεοσυμβολιστικές επιρροές και διαρκή ανάκληση του παρελθόντος, που προέκυπτε από τα βιώματα του ποιητή και οδηγήθηκε σταδιακά σε μια φιλοσοφική ενατένιση της ιστορίας, η οποία εκφράστηκε μέσα από μια λιτή ποιητική γραφή. Το 1988 τιμήθηκε με το β΄ κρατικό βραβείο ποίησης, το οποίο αποποιήθηκε, και το 1994 με το α΄ κρατικό βραβείο μετάφρασης. Πέθανε το 2006.

Έργα του: Ποίηση: Αναζήτηση (1949), Σε πρώτο πρόσωπο (1957), Κραυγές της νύχτας (1960), Κλειδάριθμοι (1963), Τα πουλιά και η αφύπνιση (1987), Περίοδος χάριτος και άλλα ποιήματα (1992), Ο πρωθύστερος λόγος (1996) και Ακροτελεύτια (1997) που περιλαμβάνονται στη συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του. Έχει εκδώσει τις εξής συγκεντρωτικές συλλογές ποιημάτων του: α) Απολογία (α' έκδοση 1966, β' συμπληρωμένη 1976), β) Κατασκευές, 1949-1978 (1980) και γ) Εν όλω συγκομιδή, 1943-1997 (1997). Ασχολήθηκε επίσης ιδιαίτερα με τη μετάφραση έργων ξένων ποιητών και θεατρικών συγγραφέων. Σημειώνουμε ορισμένες. Ποίηση: Νέοι Αγγλοι ποιητές (1945), Φ. Γκ. Λόρκα: Μοιρολόι για τον Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας (1960), Τ.Σ. Έλιοτ: α) Η Τετάρτη των τεφρών (1965), β) Τέσσερα κουαρτέτα (1981), γ) Η ρημαγμένη γη (1990) κ.ά. Θεατρικά: Φ. Γκ. Λόρκα: Σαν περάσουν πέντε χρόνια (1962), Πέρσυ Μπος Σέλλεϋ: Οι Τσέντσι (1993). Για τη μετάφραση του έργου αυτού του απονεμήθηκε Κρατικό βραβείο μετάφρασης (1994).