Παρασκευή, 22 Μαΐου 2015

Στα ίχνη των Νεάντερταλ της Νάξου. Neanderthals on Naxos? New work at the early prehistoric chert source of Stélida

Ο ναός του Απόλλωνα (Πορτάρα) στη Νάξο (φωτ. K. Βακουφτσής). The temple of Apollo (Portara) in Naxos (Photograph: K. Vakouftsis).

Υπήρχαν Νεάντερταλ στη Νάξο; Πολύ πιθανόν, όπως προκύπτει από τις νέες έρευνες στη Στελίδα της Νάξου. Οι έρευνες, που ξεκίνησαν το 2013 από το Καναδικό Ινστιτούτο, σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, έφεραν στο φως πλήθος αντικειμένων τα οποία πιστοποιούν την εμφάνιση πρώιμων ανθρώπων στην περιοχή ως και πριν από 260.000 χρόνια.

Location of Stélida on Naxos, transects and grids surveyed in 2013, and the distribution of diagnostic earlier prehistoric artefacts.

Η συντριπτική πλειοψηφία των ευρημάτων που εντοπίστηκαν στην επιφανειακή αρχαιολογική έρευνα του 2013 είχαν τη μορφή πελεκημένης πέτρας (πυριτόλιθος), ενώ βρέθηκε και μικρή ποσότητα σμύριδας (υλικό που αφθονεί στο νησί, αν και όχι στη Στελίδα) και ακόμα μικρότερες ποσότητες μαρμάρου, που επίσης υπάρχει στη Νάξο. Η κεραμική που συλλέχθηκε ήταν πολύ σπάνια και η πλειοψηφία της είναι πολύ μεταγενέστερη. Το ενδιαφέρον στην έρευνα, που θα συνεχιστεί καθώς το νέο πενταετές πρόγραμμα πήρε το «πράσινο φως» από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, είναι η χρονολόγηση των ευρημάτων, που αλλάζει τα προϊστορικά δεδομένα στις Κυκλάδες.

A two-year geo-archaeological survey of the Stélida chert source on Naxos (Cycladic islands) has documented Middle Palaeolithic activity across the site, both near the best quality chert outcrops and in front of two small rockshelters. The material is dominated by products from a discoidal core technology, followed by Levallois flake and blade industries. The assemblage part-relates to the Denticulate Mousterian, which in Greece – along with Levallois technologies – are exclusively related with Neanderthal populations; Stélida arguably provides the first evidence for Neanderthals in the Cyclades. View of Stélida from the west, and raw materials.

Μέχρι πρόσφατα οι ειδικοί θεωρούσαν ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα στα νησιά ξεκινούσε πολύ αργότερα, γύρω στην 5η χιλιετία π.Χ., ενώ μόλις το 1981, με την ανακάλυψη της θέσης στη Στελίδα, εμφανίστηκε δειλά η πιθανότητα μιας πρωιμότερης χρονολόγησης.

Mesolithic implements and Middle Palaeolithic implements from Stélida: 1–2) flake cores; 3 & 16) denticulates; 4) denticulated end-scraper; 5–6) end-scrapers; 7–8, 15 & 17–18) piercers/borers; 9–10) retouched flakes; 11) circular scraper; 12 & 14) notched bladelets; 13) truncated bladelet; 19) Levallois blade core; 20) Levallois flake core.

Το νέο ερευνητικό πρόγραμμα, τη διεύθυνση του οποίου θα έχει ο δρ Δημήτρης Αθανασούλης, προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, ενώ επικεφαλής από πλευράς Καναδικού Ινστιτούτου στην Ελλάδα θα είναι ο καθηγητής Τριστάν Κάρτερ, έχει πολλαπλούς στόχους. Ένας από αυτούς είναι η χρονολόγηση της θέσης με τη χρήση επιστημονικών τεχνικών ώστε να διευκρινιστεί πότε οι πρώιμοι άνθρωποι μετανάστευσαν στην Ευρώπη μέσω της λεκάνης του Αιγαίου και αν η μετανάστευση αυτή έγινε με ναυσιπλοΐα.

Middle Palaeolithic implements from Stélida: 1) Levallois point; 2–4) Levallois flakes; 5–7) Levallois blades; 8–10) backed flakes; 11 & 13) déjeté flake scrapers; 12) déjeté flake; 14) pointed tool; 15) inverse scraper; 16) pseudo-Levallois point.

Επίσης, θα γίνει λεπτομερής τυπολογική ανάλυση των τεχνέργων και θα διερευνηθούν οι σχέσεις συμπεριφοράς (λατόμευση και κατασκευή εργαλείων) των πρώιμων ανθρώπων στην περιοχή, δηλαδή των Νεάντερνταλ και των Homo sapiens.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ (Ελ. Μάρκου).