Ανακαλύφθηκαν ποιήματα του Έλληνα φιλοσόφου Εμπεδοκλή στο Κάιρο. Thirty previously unpublished verses by Empedocles discovered on a papyrus from Cairo

Μια σημαντική ανακάλυψη στην Αίγυπτο ρίχνει νέο φως σε έναν από τους πιο επιδραστικούς στοχαστές της αρχαίας Ελλάδας, καθώς εντοπίστηκαν 30 άγνωστοι μέχρι σήμερα στίχοι του Εμπεδοκλή σε πάπυρο αιώνων. A 2,000-year-old papyrus fragment, discovered in the archives of the French Institute of Oriental Archaeology in Cairo, reveals 30 previously unpublished verses by Empedocles, a pre-Socratic philosopher of the fifth century BCE.  Fragment of "The Empedocles of Cairo" (P. Fouad inv. 218). Credit: Université de Liège / N.Carlig

Τα αποσπάσματα, που χρονολογούνται περίπου πριν από 2.000 χρόνια, βρέθηκαν στα αρχεία του Γαλλικού Ινστιτούτου Ανατολικής Αρχαιολογίας στο Κάιρο. Θεωρείται ότι προέρχονται από το μοναδικό σωζόμενο αντίγραφο του έργου του Εμπεδοκλή Περί Φύσεως (Physica).

Ξαναανακαλυμμένοι χαμένοι στίχοι

The text that has come to light deals with the theory of particle effluvia and sensory perceptions, particularly vision. Analysis of the text has revealed unexpected connections, including the probable direct source of a passage by Plutarch (2nd century), as well as a dialogue by Plato and a text by Theophrastus, a disciple of Aristotle, both from the 4th century BCE. Unnoticed echoes of Empedocles have also been detected in the comic poet Aristophanes and in the Latin philosopher Lucretius. The study further suggests that Empedocles could be regarded as a precursor of the atomist philosophers, foremost among whom is Democritus of Abdera.

Η ανακάλυψη γνωστοποιήθηκε από ομάδα Ευρωπαίων ερευνητών με επικεφαλής τον παπυρολόγο Nathan Carlig του Πανεπιστημίου της Λιέγης. Ο πάπυρος, καταχωρημένος ως «P.Fouad inv. 218», είχε πρωτοεντοπιστεί το 2017 κατά τη διάρκεια προγράμματος εξέτασης ανώνυμων ελληνικών χειρογράφων.

«Είναι σαν να ξαναανακαλύπτουμε χαμένα έργα της αρχαιότητας», δήλωσε ο Carlig, χαρακτηρίζοντας την ανακάλυψη ως σπάνια ευκαιρία πρόσβασης στα αυθεντικά λόγια του φιλοσόφου, πέρα από τις μεταγενέστερες ερμηνείες.

Οι πρόσφατα μεταφρασμένοι στίχοι δημοσιεύθηκαν με επιστημονικό σχολιασμό στο βιβλίο L’Empédocle du Caire.

Ένας φιλόσοφος-ποιητής αποκαλύπτεται

Empedocles four elements (fire, air, water and earth), colored woodcut from an edition of Lucretius De rerum natura, published by Tommaso Ferrando, Brescia, 1472.

Ο Εμπεδοκλής είναι γνωστός για τη θεωρία του περί των τεσσάρων στοιχείων — φωτιά, αέρας, γη και νερό — ενώ ταυτόχρονα έγραφε σε ποιητική μορφή, συνδυάζοντας φιλοσοφία και λογοτεχνία.

Το νέο υλικό φωτίζει τις αντιλήψεις του για την αισθητηριακή εμπειρία, την όραση και την έννοια των «εκπομπών σωματιδίων» (effluvia), μια θεωρία που επιχειρεί να εξηγήσει πώς ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τον κόσμο γύρω του.

Μέχρι σήμερα, οι γνώσεις μας για αυτές τις ιδέες προέρχονταν κυρίως μέσα από έργα μεταγενέστερων φιλοσόφων, όπως ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης και ο Θεόφραστος.

Επανεκτίμηση της κληρονομιάς του Εμπεδοκλή

Empedocles, ancient Greek Presocratic philosopher. From Thomas Stanley, (1655), The history of philosophy: containing the lives, opinions, actions and Discourses of the Philosophers of every Sect, illustrated with effigies of divers of them.

Η ανακάλυψη αναμένεται να αναδιαμορφώσει την επιστημονική κατανόηση της επίδρασης του Εμπεδοκλή τόσο στην αρχαία όσο και στη μεταγενέστερη φιλοσοφική παράδοση.

Οι ερευνητές εντοπίζουν αντανακλάσεις του έργου του σε συγγραφείς όπως ο Λουκρήτιος και ο Αριστοφάνης, καθώς και στην ανάπτυξη της πρώιμης ατομικής θεωρίας που σχετίζεται με τον Δημόκριτο.

Ο Carlig περιέγραψε την κοσμοθεωρία του Εμπεδοκλή ως εντυπωσιακά σύγχρονη, υπογραμμίζοντας μια ολιστική οπτική όπου όλη η ύλη — άνθρωποι, ζώα και αντικείμενα — αποτελείται από τα ίδια στοιχεία, ενωμένα από δυνάμεις αγάπης και χωρισμένα από τη σύγκρουση.

Η ανακάλυψη προσφέρει μια σπάνια ματιά στην αυθεντική φωνή ενός φιλοσόφου του οποίου το έργο έχει επιβιώσει κυρίως μέσα από αποσπάσματα και δευτερογενείς αναφορές — μέχρι τώρα.

Πηγές: Nathan Carlig et al, L'Empédocle du Caire (P.Fouad inv. 218). Introduction, texte, commentaire (2025). hdl.handle.net/2268/329390 - https://www.recherche.uliege.be/cms/c_20650757/en/thirty-previously-unpublished-verses-by-empedocles-discovered-on-a-papyrus-from-cairo - https://phys.org/news/2026-04-previously-unpublished-verses-empedocles-papyrus.html - https://www.tanea.gr/2026/04/03/science-technology/xamena-gia-2-000-anakalyfthikan-poiimata-tou-ellina-filosofou-empedokli-sto-kairo/