Ολική έκλειψη υπερ-πανσελήνου στις 27 Σεπτεμβρίου. Rare 'Supermoon' Total Lunar Eclipse Coming This Month

Photographer Dean Hooper captured this spectacular view of the April 4, 2015 total lunar eclipse from Melbourne, Australia. This image was shared by the Virtual Telescope Project in Italy. Credit: Dean Hooper via Virtual Telescope Project

Η πρώτη ολική έκλειψη υπερπανσελήνου από το 1982 θα πραγματοποιηθεί στις 27 Σεπτεμβρίου, ενώ η επόμενη αναμένεται να συμβεί το 2033. Δείτε παρακάτω ένα βίντεο της NASA σχετικά με το σπάνιο αυτό γεγονός:

The supermoon total lunar eclipse, which occurs on Sept. 27, features a full moon that looks significantly larger and brighter than usual. It will be the first supermoon eclipse since 1982, and the last until 2033, NASA officials said in a newly released video. Watch this animated feature to learn more.

Η «υπερπανσέληνος» συμβαίνει διότι η τροχιά της Σελήνης γύρω από τη Γη δεν είναι κυκλική αλλά ελλειπτική. Ενώ η μέση απόσταση Γης – Σελήνης είναι περίπου 384.600 χιλιόμετρα, η πιο μακρινή απόσταση είναι 405.600 χιλιόμετρα (απόγειο) και η πιο κοντινή 363.700 χιλιόμετρα (περίγειο). Υπερπανσέληνο έχουμε όταν η Σελήνη βρίσκεται στο περίγειό της και τότε φαίνεται 14% μεγαλύτερη και 30% λαμπρότερη σε σχέση με την εμφάνισή της όταν βρίσκεται στο απόγειό της.

How Lunar Eclipses Work (Infographic).

Το γεγονός της 27ης  Σεπτεμβρίου είναι σπάνιο διότι ταυτόχρονα θα έχουμε και έκλειψη Σελήνης – η Γη θα παρεμβληθεί μεταξύ Σελήνης και Ήλιου.

Εκλείψεις υπερπανσελήνου έχουν συμβεί 5 φορές από το 1900! Το 1910, 1928, 1964 και 1982.

Μια σφήκα που «τσιμπά» τον καρκίνο. Wasp venom 'a weapon against cancer'

Η Polybia paulista ίσως βοηθήσει στην καταπολέμηση κάποιων μορφών καρκίνου. The social wasp Polybia paulista protects itself against predators by producing venom known to contain a powerful cancer-fighting ingredient. A new study reveals exactly how the venom's toxin -- called MP1 (Polybia-MP1) -- selectively kills cancer cells without harming normal cells. MP1 interacts with lipids that are abnormally distributed on the surface of cancer cells, creating gaping holes that allow molecules crucial for cell function to leak out. This is the Brazilain social wasp Polybia paulista. Credit: Prof. Mario Palma/Sao Paulo State University

Το δηλητήριο που βγαίνει από το κεντρί μιας βραζιλιάνικης σφήκας, μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά του καρκίνου, καθώς περιέχει μια τοξίνη που σκοτώνει επιλεκτικά τα καρκινικά κύτταρα, χωρίς να κάνει ζημιά στα γειτονικά υγιή κύτταρα.

  

«Όπλο» τροφής αλλά και ιατρικής

Παράγει μια τοξίνη που εξοντώνει αποκλειστικά καρκινικά κύτταρα. Σφήκες Polybia paulista.

Ομάδα Βραζιλιάνων και Βρετανών ερευνητών, με επικεφαλής τον καθηγητή Ζοάο Ρουγκιέρο Νέτο του Πολιτειακού Πανεπιστημίου του Σάο Πάολο της Βραζιλίας ανακάλυψαν ότι η επιθετική σφήκα Polybia paulista, η οποία ενδημεί στα νοτιοανατολικά της χώρας, όταν τσιμπάει, απελευθερώνει την τοξίνη ΜΡ1, που βοηθά το έντομο είτε να σκοτώνει τη λεία του, είτε να αμύνεται αποτελεσματικά.

Οι επιστήμονες έβαλαν την εν λόγω τοξίνη κάτω από το μικροσκόπιο στο εργαστήριό τους και διαπίστωσαν πως μπορεί να εξουδετερώσει τη μεμβράνη των καρκινικών κυττάρων, χωρίς να πειράξει τα υγιή κύτταρα. Οι ερευνητές κατάφεραν να ανακαλύψουν τον εμπλεκόμενο βιολογικό μηχανισμό που επιτρέπει κάτι τέτοιο.

Τα πειράματα πάντως βρίσκονται σε αρχικό στάδιο και χρειάζεται περισσότερο μελέτη για να διασφαλισθεί ότι η εν λόγω δραστική ουσία είναι ασφαλής για τους ανθρώπους. Πάντως οι ερευνητές αισιοδοξούν ότι μελλοντικά μπορεί να καταλήξουν σε μια νέα κατηγορία αντικαρκινικών φαρμάκων, που θα ενταχθούν στο ευρύτερο «οπλοστάσιο» κατά του καρκίνου. Η ανακάλυψη δημοσιεύεται στην επιθεώρηση «Biophysical Journal».

Πηγή: Natália Bueno Leite, Anders Aufderhorst-Roberts, Mario Sergio Palma, Simon D. Connell, João Ruggiero Neto, Paul A. Beales. PE and PS Lipids Synergistically Enhance Membrane Poration by a Peptide with Anticancer Properties. Biophysical Journal, 2015; 109 (5): 936 DOI: 10.1016/j.bpj.2015.07.033

Ο δεινόσαυρος που κράδαινε ρόπαλο! Researchers reveal how the Ankylosaurus dinosaur got its killer tail weapon

Η ουρά του αποτελούσε ένα πανίσχυρο όπλο με το οποίο αντιμετώπιζε τους αντιπάλους του. Ankylosaurs lived at a time when the largest land predators in Earth's history including T. rex roamed the landscape, dismembering other dinosaurs with powerful jaws and serrated teeth.

Ομάδα παλαιοντολόγων μελέτησε την εξέλιξη της ουράς των δεινοσαύρων με στόχο να κατανοήσει πως εμφανίστηκε σε ένα είδος φυτοφάγων δεινοσαύρων, τους αγκυλόσαυρους, μια ουρά που είχε χαρακτηριστικά… ροπάλου!

Θωρακισμένοι

Learn about the plated Cretaceous-era dinosaur Ankylosaurus. Credit: Ross Toro, Livescience contributor

Οι αγκυλόσαυροι ήταν φυτοφάγοι δεινόσαυροι το σώμα των οποίων κάλυπταν ακίδες και οστέινες πλάκες δημιουργώντας ένα είδος πανοπλίας για να προστατεύονται από τους αντιπάλους τους. Ακόμη και τα βλέφαρα τους φαίνεται ότι διέθεταν οστέινες πλάκες. Στην άκρη της ουράς τους υπήρχε μια οστέινη δομή που έμοιαζε σαν ρόπαλο και την χρησιμοποιούσαν φυσικά ως όπλο.

Οι αγκυλόσαυροι έζησαν την τελευταία περίοδο των δεινοσαύρων πριν από περίπου 66.5-65.5 εκ. έτη. Είχαν μήκος 8-9 μέτρα και βάρος 6 τόνους. Οι ερευνητές μελέτησαν διάφορα είδη δεινοσαύρων από διαφορετικές περιόδους για να φωτιστεί η εξέλιξη από τις… απλές ουρές σε αυτή του αγκυλόσαυρου αλλά και να βρουν στοιχεία για το πώς λειτουργούσε η ουρά αυτή.

Σούπερ όπλο

Οι αγκυλόσαυροι ήταν ένα πραγματικό... τανκ του Τζουράσικ Παρκ. Είχαν μια ισχυρή πανοπλία αλλά και μια τρομερή ουρά-ρόπαλο με την οποία μπορούσαν να αντιμετωπίσουν ακόμη και τον T.rex.

Σύμφωνα με τους ερευνητές οι αγκυλόσαυροι με την ουρά-ρόπαλο μπορούσαν να αναμετρηθούν ακόμη και τον τρομερό Τυρρανόσαυρο ρεξ και να αποκρούσουν τις επιθέσεις του. «Μια ουρά ρόπαλο ήταν σίγουρα ένα αποτελεσματικό όπλο αφού θα μπορούσε άνετα να σπάσει τον αστράγαλο ενός θηρευτή. Πιθανότατα βέβαια χρησιμοποιούσαν την ουρά τους ως όπλο και σε αναμετρήσεις που είχαν μεταξύ τους οι αγκυλόσαυροι» αναφέρει η Βικτόρια Αρμπουρ, παλαιοντολόγος του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Βόρειας Καρολίνα και του Μουσείου Φυσικής Ιστορία της Βόρειας Καρολίνας που ήταν και επικεφαλής της μελέτης η οποία δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση «Journal of Anatomy».

Με το «μάτι» του Νότου στον ουρανό. World’s Most Powerful Digital Camera Sees Construction Green Light

Η ισχυρότερη κάμερα του κόσμου αναμένεται να χαρτογραφήσει τον ουρανό του νοτίου ημισφαιρίου. In one shot, the Large Synoptic Survey Telescope's 3.2-gigapixel camera will capture an area of the sky 40 times the size of the full moon (or almost 10 square degrees of sky). LSST’s large mirror and large field of view work together to deliver more light from faint astronomical objects than any optical telescope in the world. Credit: SLAC National Accelerator Laboratory

Θα χρειάζονταν 1.500 τηλεοράσεις υψηλής ευκρίνειας, τοποθετημένες δίπλα δίπλα, για να προβάλλουν μία μόνο εικόνα από την ισχυρότερη κάμερα του κόσμου -ένα τέρας των 3,2 gigapixel, που θα χρειάζεται μόνο λίγες μέρες για να χαρτογραφήσει ολόκληρο τον ουρανό του νοτίου ημισφαιρίου.

Το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας ανακοίνωσε ότι ενέκρινε την κατασκευή της κάμερας, η οποία θα εγκατασταθεί στο τηλεσκόπιο LSST (Large Synoptic Survey Telescope) που κατασκευάζεται στο όρος Σέρο Πατσόν της Χιλής.

Ψηφιακός κατάλογος άστρων και γαλαξιών ενόψει

The LSST’s camera will include a filter-changing mechanism and shutter. This animation shows that mechanism at work, which allows the camera to view different wavelengths; the camera is capable of viewing light from near-ultraviolet to near-infrared (0.3-1 μm) wavelengths. Credit: SLAC National Accelerator Laboratory

Με την ολοκλήρωσή του το 2022, το LSST θα αρχίσει να συγκεντρώνει ψηφιακές εικόνες ολόκληρου του ουρανού του νότιου ημισφαιρίου, και θα δημιουργήσει τελικά τον μεγαλύτερο κατάλογο άστρων και γαλαξιών. Στα πρώτα δέκα χρόνια της λειτουργίας του αναμένεται να έχει ανιχνεύσει δισεκατομμύρια αντικείμενα, περισσότερα από όσοι είναι οι άνθρωποι του πλανήτη.

Η κάμερα του τηλεσκοπίου, η οποία θα έχει μέγεθος αυτοκινήτου και βάρος σχεδόν τριών τόνων, θα κατασκευαστεί στο Εθνικό Εργαστήριο Επιταχυντή SLAC στην Καλιφόρνια.

Χάρη στην υψηλή ανάλυσή της, σε συνδυασμό με την ευρυγώνια όραση του τηλεσκοπίου, θα μπορεί να καταγράψει σε μία λήψη μια περιοχή του ουρανού 40 φορές μεγαλύτερη από το φαινόμενο μέγεθος της πανσελήνου.

This exploded view of the LSST’s digital camera highlights its various components, including lenses, shutter and filters. Credit: SLAC National Accelerator Laboratory

Ένα σύστημα μετακινούμενων φίλτρων μπροστά στην κάμερα επιτρέπει παρατηρήσεις σε ένα μεγάλο εύρος μηκών κύματος, από το εγγύς υπεριώδες μέχρι το εγγύς υπέρυθρο.

Νέα δεδομένα, νέες δυνατότητες μελέτης

Η κάμερα του τηλεσκοπίου LSST θα έχει μέγεθος αυτοκινήτου και βάρος σχεδόν τριών τόνων. Rendering of the LSST camera. SLAC is leading the construction of the 3.2-gigapixel camera, which will be the size of a small car and weigh more than 3 tons. The digital camera will be the largest ever built, allowing LSST to create an unprecedented archive of astronomical data that will help researchers study the formation of galaxies, track potentially hazardous asteroids, observe exploding stars and better understand mysterious dark matter and dark energy, which make up 95 percent of the universe. Credit: SLAC National Accelerator Laboratory

Τα δεδομένα θα επιτρέψουν στους αστρονόμους να μελετήσουν την εξέλιξη των γαλαξιών, να εντοπίσουν δυνητικά επικίνδυνους αστεροειδείς, να παρατηρήσουν ετοιμοθάνατα άστρα να εκρήγνυνται και να κατανοήσουν τη σκοτεινή ύλη και τη σκοτεινή ενέργεια, τα μυστηριώδη συστατικά που αντιστοιχούν στο 95% του περιεχομένου του Σύμπαντος σε ύλη και ενέργεια.

Μέχρι σήμερα, η ισχυρότερη κάμερα του κόσμου είναι πιθανότατα η Dark Energy Camera, ένα σύστημα σε μέγεθος τηλεφωνικού θαλάμου που έχει εγκατασταθεί σε τηλεσκόπιο 4 μέτρων στη Χιλή και διερευνά τη φύση της σκοτεινής ενέργειας.

50 χρόνια εξερεύνησης του Άρη. 50 Years of Mars Exploration

2015 marks 50 years of successful NASA missions to Mars starting with Mariner 4 in 1965. Since then, a total of 15 robotic missions led by various NASA centers have laid the groundwork for future human missions to the Red Planet. The journey to Mars continues with additional robotic missions planned for 2016 and 2020, and human missions in the 2030s.

Το 2015 συμπληρώθηκαν 50 χρόνια επιτυχημένων αποστολών της NASA στον Άρη, οι οποίες ξεκίνησαν με το Mariner 4 το 1965. Από τότε 15 ρομποτικές αποστολές έχουν βάλει τις βάσεις για μελλοντικές επανδρωμένες αποστολές στον κόκκινο πλανήτη.

The sun sets behind two members of a mock Mars mission for one of the Mars Society's Mars Desert Research Station expeditions. Credit: The Mars Society.

Η εξερεύνηση του Άρη θα συνεχιστεί με ρομποτικές αποστολές που προγραμματίζονται για το 2016 και 2020, αλλά και επανδρωμένες αποστολές στη δεκαετία του 2030.

Πανάρχαιος γιγάντιος «σκορπιός». Fossilised 'giant sea scorpion' discovered in Iowa

Καλλιτεχνική απεικόνιση του πανάρχαιου θαλάσσιου όντος. Fossils of the largest and oldest species of sea scorpion ever found have been unearthed in Iowa. Dating back 460 million years, the eurypterid species would have measured more than 5ft (1.5 metres) long. Concept drawing of Pentecopterus. Image: Patrick Lynch/Yale University

Το απολίθωμα ενός άγνωστου μέχρι σήμερα τρομακτικού πλάσματος που ζούσε στις θάλασσες πριν από 467 εκατομμύρια χρόνια και έμοιαζε με γιγάντιο σκορπιό, ανακάλυψαν επιστήμονες στην Αϊόβα των ΗΠΑ.

Eurypterids were extinct monster-like predators that swam the seas in ancient times and are related to modern arachnids. Its bizarre head shape resembles the sail on the Greek warship penteconter (illustrated), while its 'paddle-style' legs had joints that appear to be locked into place to help it swim and dig.

Είχε μήκος πάνω από ενάμισι μέτρο και πήρε το όνομα Pentecopterus decorahensis, το οποίο παραπέμπει στην αρχαιοελληνική «πεντηκόντορο», ένα γρήγορο και επιθετικό πλοίο με 50 κωπηλάτες.

More than 150 fossil fragments (selection pictured) of the new eurypterid species were excavated from the upper layer of the Winneshiek Shale in northeastern Iowa.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Τζέημς Λάμντσελ του Πανεπιστημίου Γιέηλ, έκαναν τη σχετική δημοσίευση στην επιθεώρηση «BMC Evolutionary Biology».Το παράξενο πλάσμα, που ζούσε στη μέση Ορδοβίκεια περίοδο και μπορεί να έφθανε έως και τα 1,7 μέτρα σε μήκος, είναι το αρχαιότερο που έχει βρεθεί να ανήκει στις ευρυπτερίδες, μια ομάδα θαλάσσιων αρθρόποδων, που ήσαν οι πρόγονοι των σύγχρονων αραχνών, αστακών κ.α.

Χρονοτάξιδο στο Κέντρο της Γης: Στο Γεωπάρκο της Τηθύος Γρεβενών

Γεωπάρκο Τηθύος Γρεβενών: το σημείο όπου αποκαλύπτεται ο μανδύας της Γης.

Χρονοτάξιδο στο Κέντρο της Γης επιφυλάσσει σύντομα το Γεωπάρκο της Τηθύος Γρεβενών καθώς ολοκληρώθηκε η αυτοψία πεδίου των αξιολογητών για την ένταξη του χώρου στο Δίκτυο Γεωπάρκων που υποστηρίζεται από την UNESCO.

Το λογότυπο του Γεωπάρκου Τηθύος.

Παγκόσμιο ενδιαφέρον προσελκύει το μοναδικό σημείο στην Ελλάδα και την Ευρώπη όπου αποκαλύπτεται ο μανδύας της γης αλλά και το σημείο όπου στο παρελθόν συγκρούστηκαν οι τεκτονικές πλάκες της Ευρώπης και της Αφρικής στο Γεωπάρκο της Τηθύος, μια έκταση 1548 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Το Γεωπάρκο βρίσκεται σε διαδικασία αξιολόγησης για την ένταξή του στο Ευρωπαϊκό και το Παγκόσμιο Δίκτυο Γεωπάρκων που υποστηρίζεται από την UNESCO. Επίσης ολοκληρώθηκε η αυτοψία πεδίου των αξιολογητών των Δικτύων, οι οποίοι επισκέφθηκαν την περιοχή και ενημερώθηκαν για τις ιδιαιτερότητές της και τα σχέδια αξιοποίησής της.

«Δύο εξαιρετικά θετικές παρατηρήσεις των αξιολογητών αφορούν την ισχυρή υποστήριξη του Γεωπάρκου από τις τοπικές κοινωνίες, τον πολιτικό κόσμο, την τοπική και περιφερειακή αυτοδιοίκηση και τους τοπικούς βουλευτές αλλά και την πρόβλεψη του σχεδιασμού μας για οικονομική του ανεξαρτησία μετά τα τρία χρόνια εφαρμογής του επενδυτικού σχεδίου που θα χρηματοδοτηθεί από το νέο ΕΣΠΑ» εξηγεί στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ο επιστημονικά υπεύθυνος του Γεωπάρκου της Τηθύος, Θεμιστοκλής Λαζαρίδης.

Ο ίδιος διευκρινίζει ότι το σχέδιο που παρουσιάστηκε προβλέπει την ανάπτυξη και των πέντε ζωνών της περιοχής, τη δημιουργία υποδομών αναψυχής, υποδοχής και ενημέρωσης των επισκεπτών και την ανάπτυξη υποδομών όπου θα φιλοξενηθούν ερευνητικές δραστηριότητες και ενέργειες συγκέντρωσης και διάδοσης γνώσεων και πληροφοριών για τη γεωλογία, τη χλωρίδα, την πανίδα και τον πολιτισμό του Γεωπάρκου. Σε κανένα σημείο δεν προβλέπεται η ανέγερση νέων κτιρίων αλλά οι όποιες δράσεις θα εγκατασταθούν σε υπάρχουσες παλιές και εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις που θα αναδιαμορφωθούν.

«Ο οικονομικός σχεδιασμός του εγχειρήματος είναι αρκετά συντηρητικός και προβλέπει μικρό αριθμό εργαζομένων και δραστηριοποίηση κοινωνικών συνεταιριστικών επιχειρήσεων και ομάδων εργασίας που θα αναλάβουν την ανάπτυξη των υπηρεσιών που θα προσφέρονται στο κοινό. Τα έσοδα από κάθε δράση, έκθεση, εκδήλωση, ξενάγηση ή διοργάνωση θα χρηματοδοτούν τις ανάγκες λειτουργίας και συντήρησης των εγκαταστάσεων. Παράλληλα από τα αναμενόμενα έσοδα έχει προβλεφθεί ένα μικρό πλεόνασμα που θα διατίθεται για αρχαιολογική και γεωλογική έρευνα σε συνεργασία με τις αρχαιολογικές υπηρεσίες της Αιανής και των Γρεβενών» προσθέτει ο κ. Λαζαρίδης.

Γεωπάρκο Τηθύος: οριοθέτηση.

Περιγράφοντας το Γεωπάρκο, επισημαίνει ότι κάθε μία από τις πέντε ζώνες του έχει ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον. Η πρώτη ζώνη σχετίζεται με τη δημιουργία της Ευρώπης. Στα δύο βουνά Βουνάσα και Βούρινο βρέθηκαν τα παλαιότερα πετρώματα στην Ελλάδα, ηλικίας ενός δισεκατομμυρίου ετών. Εκεί βρίσκεται και το μοναδικό στην Ελλάδα και στην Ευρώπη σημείο όπου έχει αποκαλυφθεί ο μανδύας της γης. Κάθε χρόνο το επισκέπτονται γεωλόγοι από όλο τον κόσμο ώστε να δουν από κοντά και δια γυμνού οφθαλμού έναν γεωλογικό σχηματισμό που σε όλες τις άλλες περιπτώσεις βρίσκεται σε βάθος πέντε χιλιομέτρων μέσα στη γη.

Εικόνα με κίνηση που δείχνει την διάσπαση της Παγγαίας και τον σχηματισμό των ηπείρων.

Η δεύτερη ζώνη βρίσκεται μεταξύ Σιάτιστας και Δεσκάτης και φέρει την ονομασία «ζώνη γένεσης της Ευρώπης». Εκεί ξεκινούσε η αρχαία ήπειρος της Παγγαίας που διαχωρίστηκε και δημιουργήθηκαν η Ευρώπη και η Αφρική. Μπροστά της βρισκόταν η θάλασσα της Τηθύος και αυτός είναι ο λόγος που παρά το γεγονός ότι το υψόμετρο της περιοχής φτάνει τα 600 με 800 μέτρα, βρίσκονται εκεί απολιθώματα όπως δόντια καρχαρία και άλλοι θαλάσσιοι οργανισμοί.

Γεωπάρκο Τηθύος Γρεβενών: Το όρος Όρλιακας κατά την Κρητιδική περίοδο.

Στην τρίτη ζώνη, τη «ζώνη του ελέφαντα» έχουν βρεθεί απολιθώματα από μαστόδοντα που έχουν καταγραφεί στα παγκόσμια ρεκόρ Γκίνες. Για τη συγκεκριμένη περιοχή γίνονται προσπάθειες ανάδειξης του όρους Όρλιακα σε συνεργασία με το Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου ενώ μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι δρακόλιμνες που σχηματίζονται σε υψόμετρο 1600 μέτρων.

Γεωπάρκο Τηθύος: πετρώματα του μανδύα της Γης.

Στην τέταρτη ζώνη περιβαλλοντικής ανάπτυξης των Γρεβενών θα αναπτυχθεί το πάρκο πέτρας όπου θα παρουσιάζεται όλη η γεωλογική ιστορία της Ελλάδας και της Ευρώπης ενώ η πέμπτη ζώνη στη Σιάτιστα περιλαμβάνει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον φαράγγι στο οποίο μπορεί κανείς να δει το σημείο όπου συγκρούστηκαν οι τεκτονικές πλάκες της Αφρικής και της Ευρώπης.

Σημειώνεται ότι τα αποτελέσματα της υποψηφιότητας του Γεωπάρκου Τηθύος για την ένταξή του στο Ευρωπαϊκό και το Παγκόσμιο Δίκτυο Γεωπάρκων που υποστηρίζεται από την UNESCO θα ανακοινωθούν τον Σεπτέμβριο.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Πανάρχαιο το γήινο μαγνητικό πεδίο. Earth's magnetic field may be more than 750 million years older than previously thought

Νωρίτερα από όσο πιστεύαμε σχηματίστηκε το μαγνητικό πεδίο της Γης. New findings suggest that the Earth's magnetic field, which protects the planet from harmful solar winds, may be over 4.2 billion years old. An artist’s depiction of Earth’s magnetic field deflecting high-energy protons from the sun four billion years ago. Note: The relative sizes of the Earth and Sun, as well as the distances between the two bodies, are not drawn to scale. Credit: Michael Osadciw/University of Rochester

Οι επιστήμονες πίστευαν έως τώρα ότι το γήινο μαγνητικό πεδίο είναι 3,45 δισεκατομμυρίων ετών, αλλά μια νέα μελέτη ανεβάζει την ηλικία του στα 4 έως 4,2 δισεκατομμύρια έτη - αυτό σημαίνει ότι είναι περίπου 500 έως 750 εκατομμύρια χρόνια αρχαιότερο από τις έως τώρα εκτιμήσεις. Η ανακάλυψη προσφέρει νέα δεδομένα στη μελέτη του πλανήτη μας.

Η κίνηση των τεκτονικών πλακών

Μια πρόωρη εμφάνιση του μαγνητικού πεδίου σημαίνει ότι η κίνηση των τεκτονικών πλακών ξεκίνησε νωρίτερα. Επίσης η ύπαρξη μαγνητικού πεδίου αποτελεί μια αόρατη ασπίδα προστασίας για την ατμόσφαιρα από τον ηλιακό «άνεμο» (τα ρεύματα φορτισμένων ηλιακών σωματιδίων που «βομβαρδίζουν» συνεχώς τη Γη), συνεπώς θα διευκόλυνε καθοριστικά την πρόωρη ανάπτυξη ζωής στον πλανήτη μας, ο οποίος αλλιώς θα ήταν γυμνός σαν τον Άρη.

Το μαγνητικό πεδίο δημιουργείται στο κέντρο της Γης, στο εξωτερικό τμήμα του πυρήνα, που αποτελείται από λιωμένο ρευστό σίδηρο. Αυτό το «γεωδυναμό», για να λειτουργήσει, χρειάζεται περιοδική απελευθέρωση θερμότητας από τον πλανήτη, κάτι στο οποίο βοηθάει η κίνηση των τεκτονικών πλακών, η οποία μεταφέρει θερμότητα από τα έγκατα του πλανήτη προς την επιφάνειά του.

Οι χρονολογίες

Αλλάζουν τα γεωφυσικά δεδομένα για το παρελθόν και το μέλλον της Γης.

Μέχρι σήμερα οι επιστήμονες δεν έχουν συμφωνήσει πότε ακριβώς ξεκίνησε η κίνηση των τεκτονικών πλακών και σε ποιό χρονικό σημείο η νεαρή Γη, που σχηματίσθηκε πριν περίπου 4,6 δισεκατομμύρια χρόνια, απέκτησε μαγνητικό πεδίο. Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον γεωφυσικό Τζον Ταρντούνο του Πανεπιστημίου του Ρότσεστερ της Νέας Υόρκης μελέτησαν μικροσκοπικούς κρυστάλλους ζιρκονίων σε πανάρχαια πετρώματα από τη δυτική Αυστραλία.

Οι κρύσταλλοι αυτοί περιέχουν μαγνητίτη, ένα ορυκτό που διατηρεί ένα μαγνητικό «αρχείο» του μακρινού παρελθόντος. Μετά από γεωχημικές μετρήσεις και με τη βοήθεια μαγνητόμετρου ακριβείας,  οι επιστήμονες συμπέραναν ότι πιθανώς η τεκτονική των πλακών ξεκίνησε πριν από 4,4 δισεκατομμύρια χρόνια και το μαγνητικό πεδίο πριν τουλάχιστον 4 δισ. χρόνια.

Σήμερα μόνο δύο βραχώδεις πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος, η Γη και ο Ερμής, διαθέτουν μαγνητικό πεδίο. Ο Άρης έχασε το δικό του πριν περίπου 4 δισεκατομμύρια χρόνια και μαζί με αυτό χάθηκαν στο Διάστημα η ατμόσφαιρα και το περισσότερο νερό του. Η μελέτη δημοσιεύεται στην επιθεώρηση «Science».

Ο κομήτης του Rosetta «κουβαλά» τις βάσεις της ζωής. Surprising Comet Discoveries by Rosetta's Philae Lander Unveiled

Η επιφάνεια του κομήτη 67/P είναι πιο τραχιά και «σκληρή» από όσο θεωρούσαν οι ειδικοί. Επίσης όπως φαίνεται ο κομήτης μεταφέρει σημαντικά οργανικά στοιχεία. Philae's landing points on Comet 67P/Churyumov-Gerasimenko on Nov. 12, 2014. Credit: ESA/ROSETTA/NAVCAM/SONC/DLR

Μία απρόσμενη πληθώρα οργανικών στοιχείων, που αποτελούν θεμέλιους λίθους της ζωής, ανακάλυψαν οι επιστήμονες αναλύοντας τα δεδομένα που συνέλεξαν τα δέκα όργανα του ρομπότ Philae στον κομήτη Τσουριούμοφ-Γκερασιμένκο 67Ρ, γνωστό και ως κομήτη του Rosetta, του μητρικού σκάφους του Philae.

Η ανακάλυψη ενισχύει την πιθανότητα ότι κάποτε οι κομήτες μετέφεραν τους σπόρους της ζωής στη Γη και κάτι ανάλογο μπορεί κάλλιστα να έχουν ήδη κάνει οπουδήποτε αλλού στο σύμπαν. Τα νέα στοιχεία παρουσιάσθηκαν από διάφορες επιστημονικές ομάδες σε μια σειρά επτά δημοσιεύσεων στην επιθεώρηση «Science».

Πρωτοφανείς ανακαλύψεις

Scientists have released new information about comet 67p and what the Philae lander discovered there. Credit: By Karl Tate, Infographics Artist

Τέσσερα από τα οργανικά χημικά στοιχεία (με βάση τον άνθρακα) δεν έχουν ποτέ έως τώρα ανιχνευθεί σε κομήτες. Οι επιστήμονες χαρακτήρισαν όλα αυτά τα στοιχεία πάνω στον παγωμένο κομήτη έως μια «πρωταρχική παγωμένη σούπα», από την οποία, υπό κατάλληλες συνθήκες, θα μπορούσε να ξεπηδήσει η ζωή.

Πάντως καμία από τις επιστημονικές εργασίες δεν αναφέρει ότι ανιχνεύθηκαν πιο πολύπλοκα μόρια πρόδρομα της ζωής, όπως τα αμινοξέα (από όπου προέρχονται οι πρωτεΐνες), αλλά μελλοντικές αναλύσεις μπορεί να τα εντοπίσουν κι αυτά. Μια ακόμη πολύ ενδιαφέρουσα ανακάλυψη είναι ότι το έδαφος του κομήτη είναι πολύ πιο σκληρό από όσο θα έπρεπε. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι από το εσωτερικό του κομήτη εκτοξεύεται ύλη και σωματίδια ορισμένα από τα οποία ταξιδεύουν στο Διάστημα και άλλα επιστρέφουν στην επιφάνεια του κομήτη δημιουργώντας ένα σκληρό παγωμένο στρώμα. «Πρόκειται για ένα στρώμα παρόμοιο με ένα είδος στρώματος αρχαίου στερεού πάγου που υπάρχει σε διάφορες περιοχές της Γης το οποίο εξατμίζεται και παγώνει εκ νέου» αναφέρει ο Τίμαν Σπον, ερευνητής του Γερμανικού Κέντρου Αεροδιαστήματος.

Τα εργαστήρια

Η τελευταία, πιο κοντινή και λεπτομερής εικόνα της επιφάνεια του κομήτη 67/P από το σκάφος Rosetta. Image of Comet 67P acquired by the ROLIS instrument on the Philae lander during descent on Nov. 12, 2014, from a distance of approximately 3 kilometers from the surface. The image has a resolution of about 3 meters per pixel. Credit: ESA/Rosetta/Philae/ROLIS/DLR

Ερώτημα παραμένει αν τα οργανικά συστατικά δημιουργήθηκαν πάνω στον ίδιο τον κομήτη ή κάπου αλλού στο διάστημα και μετά ενσωματώθηκαν σε αυτόν. Πιθανότατα πάντως, οι κομήτες αποτελούν κοσμικά εργαστήρια για τη «συναρμολόγηση» των αρχικών συστατικών της ζωής.

Diagram of the washing-machine-size Philae lander. Credit: Lander project/DLR/F. Finke

Παραμένει αβέβαιο κατά πόσο το Philae θα μπορέσει να στείλει άλλα επιστημονικά δεδομένα, καθώς μετά από την μακρόχρονη νάρκη του, «ξύπνησε» μεν στις 13 Ιουνίου, αλλά η επαφή του με τη Γη ήταν στη συνέχεια σποραδική και προβληματική. Η τελευταία επικοινωνία του έγινε στις 9 Ιουλίου και έκτοτε έχει σιγήσει πάλι, όμως δεν θεωρείται ακόμη «νεκρό».

Εντοπίστηκε μοναδικό πλανητικό σύστημα. An exceptional planetary system discovered in Cassiopeia

Αποτελείται από 4 πλανήτες 3 εκ των οποίων είναι υπερ-Γαίες. Καλλιτεχνική απεικόνιση του εξωπλανήτη HD219134b. Hot, Rocky World This artist's rendition shows one possible appearance for the planet HD 219134b, the nearest rocky exoplanet found to date outside our solar system. The planet is 1.6 times the size of Earth, and whips around its star in just three days. Scientists predict that the scorching-hot planet -- known to be rocky through measurements of its mass and size -- would have a rocky, partially molten surface with geological activity, including possibly volcanoes. Credit: NASA/JPL-Caltech

Διεθνής ομάδα αστρονόμων ανακάλυψε στον αστερισμό της Κασσιόπης, σε απόσταση μόλις 21 ετών φωτός, ένα εντυπωσιακό πλανητικό σύστημα που περιλαμβάνει τρεις βραχώδεις εξωπλανήτες που ανήκουν στην κατηγορία της υπερ-Γαίας και ένα γιγάντιο πλανήτη αερίων. Ένας από τους πλανήτες είναι ο κοντινότερος στη Γη επιβεβαιωμένος βραχώδης πλανήτης που έχει ανακαλυφθεί και αναμένεται να μελετηθεί εξονυχιστικά τα επόμενα χρόνια.

Στο παρελθόν είχε βρεθεί και ένας ακόμη πιο κοντινός εξωπλανήτης, ο GJ674b, σε απόσταση 14,8 ετών φωτός, αλλά η σύνθεσή του είναι άγνωστη, σύμφωνα με τη NASA, συνεπώς δεν είναι σίγουρο ότι είναι βραχώδης. Το 2012 εξάλλου είχε ανακοινωθεί η ανακάλυψη ενός βραχώδους εξωπλανήτη πέριξ του Άλφα του Κενταύρου, σε απόσταση μόνο 4,3 ετών φωτός από τη Γη, αλλά δεν έχει υπάρξει ακόμη επιβεβαίωση.

Ο εντοπισμός

Astronomers have teased out a secret planetary system hiding in the arms of Cassiopea, just 21 light years away from us. The remarkable system, named HD219134, hosts one outer giant planet and three inner super-Earths, one of which transits in front of the star. The transiting super-Earth has a density similar to the Earth. It is by far the closest transiting planet known today. It provides the ideal candidate for follow-up studies and a deeper understanding of planetary formation, internal composition, and atmospheres. The system is so close that astronomers already dream about taking pictures of the new "Stars." This sky map identifies the location of the star HD 219134 (in circle), host to the nearest confirmed rocky planet found to date outside of our solar system. Image released July 30, 2015. Credit: NASA/JPL-Caltech/DSS

Η νέα ανακάλυψη έγινε με το τηλεσκόπιο «Γαλιλαίος» στα ισπανικά Κανάρια Νησιά, καθώς και με τη βοήθεια του διαστημικού τηλεσκοπίου Spitzer της NASA, από διεθνή επιστημονική ομάδα με επικεφαλής τον αστρονόμο Ατι Μοταλέμπι του Πανεπιστημίου της Γενεύης και θα παρουσιασθεί στο περιοδικό στην επιθεώρηση «Astronomy & Astrophysics».

To άστρο γύρω από το οποίο περιφέρονται οι εξωπλανήτες, είναι το HD219134, ένας καφέ νάνος πιο κρύος και μικρότερος από τον Ήλιο μας. Ο κοντινός βραχώδης εξωπλανήτης είναι ο HD219134b, ο οποίος έχει μάζα 4,5 φορές μεγαλύτερη από τη Γη και διάμετρο 1,6 φορές μεγαλύτερη.

Η μέση πυκνότητά του (έξι γραμμάτια ανά κυβικό εκατοστό) είναι περίπου αντίστοιχη της Γης, πράγμα που σημαίνει ότι πιθανώς έχει παρόμοια σύνθεση. Είναι τόσο κοντά στο άστρο του, που χρειάζεται μόνο τρεις μέρες για μια πλήρη περιφορά (το ‘έτος' του), έχοντας επιφανειακή θερμοκρασία περίπου 427 βαθμών Κελσίου. Συνεπώς είναι υπερβολικά καυτός για να φιλοξενεί ζωή, τουλάχιστον όπως την ξέρουμε, καθώς δεν βρίσκεται στην κατοικήσιμη ζώνη του άστρου του και είναι απίθανο να διαθέτει νερό.

Οι υπόλοιποι

Καλλιτεχνική απεικόνιση του εξωπλανήτη HD219134b ο οποίος βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από το μητρικό του άστρο και αποτελεί ταυτόχρονα τον κοντινότερο στη Γη βραχώδη πλανήτη. This artist's impression shows the silhouette of a rocky planet, dubbed HD 219134b, as it passes in front of its star. At 21 light-years away, the planet is the closest outside of our solar system that crosses, or transits, its star = a bonus for astronomers because transiting planets are easier to study. Credit: NASA/JPL/ Caltech

Οι άλλοι δύο βραχώδεις εξωπλανήτες έχουν μάζες 2,7 και 8,7 φορές μεγαλύτερες από της Γης, ενώ ο αέριος γίγαντας έχει 62 φορές μεγαλύτερη μάζα και χρειάζεται 1.190 γήινες μέρες για μια πλήρη περιφορά γύρω από το άστρο του.

Το σύστημα είναι τόσο κοντά στη Γη, που το μητρικό άστρο είναι ορατό με γυμνά μάτια, όταν ο ουρανός στη Γη είναι σκοτεινός. Οι αστρονόμοι ονειρεύονται ότι κάποια στιγμή θα καταφέρουν να φωτογραφίσουν τους εξωπλανήτες του, όταν θα έχουν πλέον κατασκευασθεί τα νέα πολύ μεγάλα επίγεια και διαστημικά τηλεσκόπια μέσα την επόμενη δεκαετία, όπως το «James Webb» της NASA.

Το νέο σύστημα μοιάζει επίσης με το ηλιακό μας σύστημα, επειδή οι τρεις μικροί βραχώδεις εξωπλανήτες του είναι εσωτερικοί (κοντύτερα στο άστρο τους), όπως ο Ερμής, η Αφροδίτη, η Γη και ο Άρης, ενώ ο μεγάλος αέριος εξωπλανήτης του είναι εξωτερικός, ακολουθώντας πιο μακρινή τροχιά, όπως συμβαίνει με τον Δία και τον Κρόνο.