Έντσο Σελέριο: Η νεορεαλιστική ματιά ενός Σικελού. Enzo Sellerio: The neorealist gaze of a Sicilian

"Νομίζω ότι ένας φωτογράφος είναι απλώς ένας συγγραφέας που εκφράζεται με εικόνες". Λόγια του Enzo Sellerio, ενός μεγάλου Σικελού διανοούμενου που έγινε φωτογράφος τυχαία. Ήταν, μαζί με τη σύζυγό του Elvira, ο ιδρυτής του εκδοτικού οίκου Sellerio, που ήταν μια πολιτιστική επιχείρηση που υποστηρίχθηκε από τον παθιασμένο διάλογο με δύο σπουδαίους διανοούμενους από το Παλέρμο: τον συγγραφέα Leonardo Sciascia και τον ανθρωπολόγο Antonino Buttitta. “I think a photographer is just a writer who expresses himself with images”. The words of Enzo Sellerio, a great Sicilian intellectual who become photographer by chance. He was, together with his wife Elvira, the founder of the publishing house Sellerio, that was a cultural enterprise fostered by the passionate dialogue with two great intellectuals from Palermo: the writer Leonardo Sciascia and the anthropologist Antonino Buttitta. 

Ο Sellerio, μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, γεννήθηκε το 1924 στο Παλέρμο, μια πόλη που μισούσε αλλά από την οποία δεν έφυγε ποτέ. Εκεί άλλωστε πέθανε σε ηλικία 87 ετών. Ισχυρίστηκε ότι η μαφία ήταν η μόνη ζωτική μορφή στη Σικελία και ότι η εκτεταμένη ανομία στη χώρα του έδειξε πώς η θυσία των δικαστών Giovanni Falcone and Paolo Borsellinο ήταν μάταιη. "Μένω στο σπίτι μου, όχι στο Παλέρμο", είπε κάποτε με έναν πικρό υπαινιγμό. Sellerio, a controversial figure, was born in 1924 in Palermo, a city that he hated but never left, and where he died at the age of 87. He claimed that Mafia was the only one vital form in Sicily and that widespread lawlessness in his land showed how the sacrifice of judges Giovanni Falcone and Paolo Borsellino had been in vain. “I live in my home, not in Palermo” he once said with a hint of bitterness.

Αποφοίτησε από τη Νομική το 1944 και συμμετείχε σε διαγωνισμό φωτογραφίας το 1952, κερδίζοντας βραβείο 50 χιλιάδων λιρών και τη δημοσίευση σε σημαντικό σικελικό περιοδικό. Οι ασπρόμαυρες εικόνες του είναι εμπνευσμένες από τον νεορεαλισμό, που εκείνα τα χρόνια επικρατούσε στον κινηματογράφο και τη λογοτεχνία. Ο Sellerio, με τη φωτογραφική του μηχανή, μπορούσε να συμπαρασύρει, να προκαλέσει, να εξοργίσει ή να γλυκάνει τον παρατηρητή. Στην οξυδέρκεια του οφείλουμε αυτό το μότο: "Παρακολουθούμε το κέντρο από την περιφέρεια για να διαπιστώσουμε ότι η περιφέρεια είναι το κέντρο". Αυτή η δήλωση προθέσεων κατηύθυνε τις δραστηριότητές του ως φωτογράφου που από την αρχή επέλεξε τη Σικελία ως το ιδανικό σημείο αναφοράς του σύμπαντός του. Μια γη λυτρωμένη από την επίπονη και περιθωριακή κατάστασή της, την οποία εξέταζε εξονυχιστικά ακόμη και όταν αυτό του προκαλούσε πικρία και απογοήτευση.

Graduated in Law in 1944, he participated in a photo contest in 1952 achieving a prize of 50 thousand lire and the publication on an important Sicilian magazine. His black and white images are inspired by neorealism, that in those years prevailed in cinema and literature. Sellerio, with his camera, could involve, strike, outrage or soften the observer. We owe this motto to his lucidity: “Watching the centre from the periphery to find that the periphery is the centre”. This declaration of intent led his activities as a photographer that from the beginning elected Sicily as the ideal fulcrum of his universe. A land redeemed from its arduous and marginal condition which he scrutinized even when doing so was bitter and frustrating.

Ο Σικελός συγγραφέας Vincenzo Consolo έγραψε γι' αυτόν: "Η φωτογραφία του Sellerio, όπως και η αληθινή τέχνη, είναι πολύ υπαινικτική και μεταφορική". Ο Sellerio μετακόμισε στην Αμερική όταν ήταν σαράντα ετών. Ωστόσο, σύντομα επέστρεψε στη Σικελία. Στον τόπο του, παρά το γεγονός ότι είχε ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο, πραγματοποίησε τα ρεπορτάζ που τον έκαναν περισσότερο διάσημο. Κατέγραψε, για παράδειγμα, την εμπειρία του κοινωνιολόγου και ποιητή Danilo Dolci καθώς και τις πόλεις γύρω από την Αίτνα, και, φυσικά, το Παλέρμο. Στην πρωτεύουσα της Σικελίας τραβήχτηκε η σκηνή που παρουσιάζουμε εδώ, όπου κάποια παιδιά της γειτονιάς που ονομάζεται Kalsa έπαιζαν αναπαριστώντας ένα εκτελεστικό απόσπασμα. Η φωτογραφία χρονολογείται στις 2 Νοεμβρίου 1960, την ημέρα του Αγίου Πνεύματος, όταν τα αγόρια έπαιρναν συχνά ως δώρο ένα αεροβόλο όπλο. Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί η παρουσία, εκτός από αυτά τα αγόρια, μιας απομακρυσμένης ομάδας κοριτσιών, μπροστά από την πόρτα της εκκλησίας, που κοιτάζουν με περιέργεια αυτό που συμβαίνει. Δεν είναι μόνο αυτό. Υπάρχουν επίσης τέσσερις ενήλικες που μιλούν μεταξύ τους και κανένας τους δεν φαίνεται να παρατηρεί τη σκηνή, ή ίσως να αδιαφορούν εσκεμμένα για ένα παιχνίδι που αναπαράγει τέλεια αυτό που πραγματικά είχαν δει τα μάτια τους στην ίδια πλατεία της Kalsa στο Παλέρμο λίγα χρόνια πριν, κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

The Sicilian writer Vincenzo Consolo wrote about him: “Sellerio’s photography, like true art, is very allusive and metaphorical”. Sellerio moved to America when he was forty years old. However, he soon returned to Sicily. In his land, despite having travelled the world, he realized the reportages that made him more famous. He documented, for example, the experience of the sociologist and poet Danilo Dolci as well as the towns around Mt. Etna. and, of course, Palermo. In the sicilian capital was taken the shot we present here, where some children of the neighborhood called Kalsa played as a firing squad. The picture is dated 2nd November 1960, during All souls’ day when boys often received a bb gun as gift. It is interesting to note the presence, in addition to those boys, of a distant group of girls, in front of the Church door, looking at what is happening curiously. That’s not all. There are also four adults who talk to each other and none of them seem to notice the scene, or maybe they voluntarily disinterested in a game that perfectly replicates what their eyes had really seen in the same square of the Kalsa neighborhood in Palermo few years before, during the Second World War.

Ένα χρόνο αργότερα, ο Sellerio παρουσίασε τη φωτογραφία του σε μια έκθεση και δήλωσε: "Θα μπορούσα ποτέ να έχω φωτογραφίσει μια πραγματική εκτέλεση; Δεν το νομίζω. Κατέγραψα αυτή τη σκηνή επειδή ήταν απλώς ένα παιχνίδι, δηλαδή η μορφή με την οποία πρέπει η ζωή να βιώνεται". Ο Enzo απεχθανόταν τη βία και συχνά βρέθηκε μπροστά σε πολλούς σκοτωμένους ανθρώπους στους δρόμους του Παλέρμο. Γι' αυτό κι από τη δεκαετία του '70 μέχρι το 2006, διέκοψε απότομα τη δραστηριότητά του ως φωτορεπόρτερ στη γενέτειρά του. Η τελευταία του δουλειά, που πραγματοποιήθηκε το 1961, για το ελβετικό πολιτιστικό περιοδικό Du, ήταν ένα ρεπορτάζ για το Παλέρμο για ένα μονογραφικό τεύχος αφιερωμένο στην πόλη το οποίο συνοδεύτηκε από ένα άλλο για τα τοπία της Αίτνας για την παραμονή των Χριστουγέννων του 1962.

One year later, Sellerio presented his photo at an exhibition and declared: “Could I have ever photographed a real execution? I don’t think so. I recorded that scene because it was just a game, that is, the form in which life should be lived”. Enzo repulsed violence and often found himself face to face with many killed people in Palermo streets. As a result in the 70s, and until 2006, he interrupted abruptly his activity as photojournalist in his hometown. His last work, realized in 1961, for the Swiss cultural magazine Du was a report about Palermo for a monographic number dedicated to the city in addition to another about Etna landscapes for the Christmas Eve in 1962.

Η φωτογραφία του Σικελιανού εκδότη είναι αναμφίβολα μια φωτογραφία "ανθρώπων", ή, ακόμη περισσότερο, Σικελών. Ήταν ένας παθιασμένος μάρτυρας των προσώπων και των τόπων που τον περιβάλλουν, χωρίς ποτέ να ενδίδει στο φολκλόρ. Η νεορεαλιστική του ματιά επέτρεπε σε φαινομενικά αντικρουόμενα στοιχεία να συνυπάρχουν στο ίδιο κάδρο, υποδηλώνοντας στον παρατηρητή την παρουσία μιας πολυπλοκότητας στην οποία αξίζει κανείς να σταθεί. Και σαν εκδότης ακόμα, ο Sellerio εξακολούθησε να έχει μια καθοριστική παρουσία στη σικελική σκηνή, προωθώντας νέους ταλαντούχους φωτογράφους μέσω του εκδοτικού του οίκου. Στις αρχές του 2006, παραδόξως, δέχτηκε, ως πρόκληση, το αίτημα από το εβδομαδιαίο περιοδικό Lo Specchio της εφημερίδας La Stampa, να πραγματοποιήσει ένα ρεπορτάζ για τη Zen [Zona Espansione Nord, ή San Filippo Neri - σ.σ.], την εμβληματική συνοικία των αντιφάσεων του Παλέρμο.

That of the Sicilian publisher is undoubtedly a photograph of “people”, or, even more, of Sicilians. He was a passionate witness of the faces and the places that surrounded him without ever falling into folklore. His neorealist gaze allowed apparently conflicting elements to live in the same frame, suggesting to the observer the presence of a complexity on which it is worth thinking to dwell for a long time. Sellerio also as publisher, still being a decisive presence in the Sicilian scene, promoting young talented photographers through its publishing house. In early 2006, surprisingly, he accepted with a spirit of challenge, the request, by the weekly magazine Lo Specchio of the newspaper La Stampa, to realize a report about the Zen, emblematic quarter of the contradictions of Palermo.

Palermo, 1960. Εκτελεστικό απόσπασμα στη συνοικία Kalsa. © Enzo Sallerio 

Παλέρμο, 1961. Βγαίνοντας από το γήπεδο ποδοσφαίρου. © Enzo Sallerio 

Παλέρμο, 1959. Παιδιά ντυμένα καουμπόηδες. © Enzo Sallerio 

Linguaglossa (Κατάνια, Σικελία), 1962. © Enzo Sallerio

Sperlinga (Σικελία), 1967. © Enzo Sallerio

Among the street scenes and interiors, townscapes and landscapes, people working and at play, the ebb and flow of Sicilian life, the viewer of these photographs begins to recognise a master whose sense of composition has been influenced by the great European painters whose work he knows so well, by Breughel, Caravaggio, Rembrandt, Vermeer and Millet. A Photographer in Sicily shows a brilliant visual sensibility at work.

Πηγές: https://www.lifo.gr/blogs/almanac/enzo-sellerio-i-neorealistiki-matia-enos-sikeloy-fotografoy - https://www.sicilianpost.it/en/enzo-selleriothe-photographerof-sicilian-peripheries/