Αγέλαστος Πέτρα. Agelastos Petra

Αναθηματικό ανάγλυφο Δήμητρας στην αγέλαστο πέτρα από το αρχαίο ιερό του ναού. Marmor relief found in the Hieron of Eleusis. According to Otto Rubensohn it shows on the right Demeter sitting on the Agelastos petra (mourning rock). On the left is a group of adorants with a servant maid carrying the mystical ciste on her head.

Η αγέλαστος πέτρα είναι βράχος στην Ελευσίνα. Ο τόπος αυτός θεωρείτο ιερός διότι σύμφωνα με την παράδοση η Δήμητρα κάθησε εδώ για να ξαποστάσει και να μοιρολογήσει την κόρη της Περσεφόνη που την άρπαξε ο Πλούτωνας. 

Στο τμήμα της πομπικής οδού που οδηγεί από τα Μικρά Προπύλαια στην είσοδο του Τελεστηρίου οι προσκυνητές συναντούσαν μία χαμηλή προεξοχή του εδάφους, ακριβώς μπροστά από την εξέδρα που είχε λαξευτεί στον βράχο. Η απόφαση των αξιωματούχων του ιερού να μην εξομαλύνουν το έδαφος σε αυτό το σχετικά στενό σημείο της πορείας μπορεί να οφείλεται στο γεγονός πως το συγκεκριμένο έξαρμα αποτελούσε την «αγέλαστο πέτρα» και, συνεπώς, ήταν ανάμεσα στα πιο ιερά σημάδια του χώρου. Η εξέδρα, στην απέναντι μεριά του δρόμου, θα εξυπηρετούσε τους υποψήφιους μύστες, που θα μπορούσαν να παρακολουθήσουν κάποιο δρώμενο ή αναπαράσταση του ερχομού της θεάς, η οποία θα καθόταν στην πέτρα για να ξαποστάσει.

Η πέτρα έμεινε γνωστή ως αγέλαστος σε ανάμνηση της βαθιάς θλίψης της θεάς για την απώλεια της Περσεφόνης. Αποτελούσε ένα από τα πιο σεβαστά τοπόσημα της Ελευσίνας αλλά η τοποθεσία της δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί με ακρίβεια, καθώς δεν υπάρχουν σαφείς αναφορές στις αρχαίες πηγές. Η μόνη σοβαρή ένδειξη που έχουμε για τη σχετική θέση της είναι η απουσία κάθε αναφοράς στην αγέλαστο από τον Παυσανία. Ο περιηγητής έδειξε απόλυτο σεβασμό στην πανάρχαια απαγόρευση, που είχε θέσει η ίδια η Δήμητρα, ως προς την αποκάλυψη του περιεχομένου της λατρείας της στους αμύητους. Κατά την επίσκεψή του στην Ελευσίνα απέφυγε την περιγραφή των μνημείων εντός του ιερού περιβόλου, οπότε μπορούμε εύλογα να υποθέσουμε πως η αγέλαστος πέτρα βρισκόταν σε κάποιο σημείο πέρα από τα Μεγάλα Προπύλαια. 

Ο Όττο Ρούμπενζον υποστήριζε την άποψη ότι η «αγέλαστος πέτρα» αποτελείτο από σειρά τριών βράχων που έδειχναν την είσοδο μιας σπηλιάς που θεωρείτο ότι ήταν η είσοδος για τον κάτω κόσμο. Οι τρεις βράχοι συνοδεύονταν και από τρεις πηγές νερού, τις Ανθίων, Πανθίων και Καλλίχρονον.

Το Πλουτώνιον στην Ελευσίνα. Plutonion in Eleusis.

...«Στην αγέλαστο πέτρα κάθησε η θεά Δήμητρα όταν έψαχνε την Περσεφόνη. Στην Ελευσίνα, την πόλη των αρχαίων Μυστών».

Μια ταινία χωρίς αγγεία, ανασκαφές, αρχαιολόγους, και βρώμικα επαρχιακά δρομάκια. Η κάμερα, για δέκα σχεδόν χρόνια τριγυρνάει στην πόλη και τη γύρω περιοχή. Τη γη των Ελευσίνιων Μυστηρίων, την πόλη της Δήμητρας και της Περσεφόνης που μετατράπηκε τις τελευταίες δεκαετίες από το τσιμέντο και την μόλυνση σε μια από τις υποβαθμισμένες –περιβαλλοντικά και κοινωνικά– περιοχές της Αθήνας.

Η Αγέλαστος Πέτρα (2000) είναι μία ταινία από τον σκηνοθέτη Φίλιππο Κουτσαφτή.

Τιμήθηκε με το Πρώτο Bραβείο Tαινίας Tεκμηρίωσης στα Kρατικά Bραβεία Ποιότητας 2000, το Bραβείο καλύτερης ταινίας της Π.E.K.K., και Bραβείο Kοινού Φεστιβάλ Kινηματογράφου Θεσσαλονίκης.