Δευτέρα, 14 Σεπτεμβρίου 2015

Παλαιολιθικό «σφαγείο ελεφάντων» στο λιγνιτωρυχείο Μεγαλόπολης. Site of elephant butchering came to light in Megalopoli

Μαραθούσα 1: Μερική άποψη του χώρου της ανασκαφής με τμήμα του σκελετού του ελέφαντα (φωτ. ΥΠΟΠΑΙΘ). An open air archaeological site of the Lower Paleolithic period was located and is being excavated in the coal mining area of the Public Power Corporation S.A. in Megalopoli of Arcadia, Greece. More particular, at the site Marathousa 1, stone artefacts were found, stratified in situ and in relation to elephant bones of the Elephas antiquus species and other mammals, which, according to preliminary dating, have an age of 300,000-600,000 years. Marathousa 1: View of the excavation with part of the elephant skeleton (photo: Ministry of Culture, Education and Religious Affairs).

Υπαίθρια αρχαιολογική θέση της Κατώτερης Παλαιολιθικής περιόδου εντοπίστηκε και ανασκάπτεται στο χώρο των λιγνιτωρυχείων της ΔΕΗ στη Μεγαλόπολη Αρκαδίας. Πρόκειται για τη θέση Μαραθούσα 1, όπου βρέθηκαν λίθινα τέχνεργα, στρωματογραφημένα κατά χώρα και σε συνάφεια με οστά ελέφαντα (του είδους Elephas antiquus) και άλλων θηλαστικών, που χρονολογούνται προκαταρκτικά στα 300.000-600.000 χρόνια πριν από σήμερα.

Τι βρέθηκε

Μαραθούσα 1: Οστό ελέφαντα σε στρωματογραφική συνάφεια με λίθινο εργαλείο (σε κύκλο) (φωτ. ΥΠΟΠΑΙΘ). Marathousa1: Elephant bone in stratification in correlation with stone tools (circled) (photo: Ministry of Culture, Education and Religious Affairs).

Εκείνη την εποχή η θέση βρισκόταν στις παρυφές αβαθούς λίμνης, σε περιοχή με πλούσια δασική βλάστηση φυλλοβόλων. Η ταχεία κάλυψη των αρχαιολογικών καταλοίπων με λιμναία ιζήματα συνέβαλε στην εξαιρετική διατήρησή τους. Αποκαλύφθηκε σχεδόν ολόκληρος ο σκελετός του ελέφαντα, καθώς και πλούσια πανίδα (τρωκτικά, πτηνά, αμφίβια και ερπετά) και χλωρίδα (τεμάχια ξύλου, καρποί κ.λπ.). 

Μαραθούσα 1: Φωτογραφία μέσω μικροσκοπίου, στην οποία διακρίνονται ίχνη κοπής σε οστό ελέφαντα (φωτ. ΥΠΟΠΑΙΘ). Marathousa 1: Microscope image showing cut marks on an elephant bone (photo: Ministry of Culture, Education and Religious Affairs). 

Σύμφωνα με τα πρώτα ανασκαφικά δεδομένα, οι άνθρωποι της Παλαιολιθικής κατασκεύασαν επί τόπου λίθινα τέχνεργα, κατάλληλα για την εκδορά και τον τεμαχισμό του ελέφαντα.  Ίχνη κοπής από τα λίθινα εργαλεία εντοπίστηκαν σε αρκετά από τα οστά του ελέφαντα, και δηλώνουν ότι η Μαραθούσα 1 αποτελεί μία «θέση σφαγής» («butchering site»).

Μαραθούσα 1: Λίθινα εργαλεία (φωτ. ΥΠΟΠΑΙΘ). Marathousa 1: Stone tools (photo: Ministry of Culture, Education and Religious Affairs).

Τα εργαλεία πάντως δεν είναι δυνατό να κατασκευάστηκαν από τον Homo sapiens, αφού ο σύγχρονος άνθρωπος εμφανίστηκε πολύ αργότερα στην Αφρική. Θα μπορούσαν θεωρητικά να κατασκευάστηκαν από τους Νεάντερταλ που κυριαρχούσαν εκείνη την εποχή στην Ευρώπη.

Υπαίθριες στρωματογραφημένες θέσεις της Κατώτερης Παλαιολιθικής είναι εξαιρετικά σπάνιες και προσφέρουν ανεκτίμητες πληροφορίες για την εξέλιξη, τη συμπεριφορά και τον τρόπο ζωής των πρώιμων ανθρώπων. Η Μαραθούσα 1 είναι η μοναδική υπαίθρια «θέση σφαγής» ελέφαντα γνωστή μέχρι σήμερα στα Βαλκάνια, και μία από τις αρχαιότερες αρχαιολογικές θέσεις στην Ελλάδα. Ως εκ τούτου, είναι εξαιρετικά σημαντική για την κατανόηση της απώτατης προϊστορίας της Ευρώπης.

Η ανασκαφή διενεργείται από την Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας, υπό τη διεύθυνση της αρχαιολόγου Δρ. Ελένης Παναγοπούλου, με τη συμμετοχή της παλαιοανθρωπολόγου καθηγήτριας Κατερίνας Χαρβάτη και πλειάδας επιστημόνων συναφών ειδικοτήτων.

Η διεθνούς φήμης Δρ Χαρβάτη, ερευνήτρια του Πανεπιστημίου του Τίμπιγκεν στη Γερμανία, είναι γνωστή μεταξύ άλλων για την ανακάλυψη οστών Νεάντερταλ στην Πελοπόννησο και για μελέτες σχετικά με την έξοδο του Homo sapiens από την Αφρική.