Η σουρεαλίστρια Ρεμέδιος Βάρο. Remedios Varo, a female surrealist

Caravan. Τη δεκαετία του 1950 και στις αρχές της δεκαετίας του '60 στην Πόλη του Μεξικού ζωγράφισε τα καλύτερά της έργα - ανδρόγυνες, ασκητικές φιγούρες, αφοσιωμένες στην επιστήμη και την τέχνη.

Αινιγματική και ασφυκτικά κλειστοφοβική και ταυτόχρονα ανάλαφρη και διάφανη η Remedios Varο. Γεννήθηκε το 1908 στη Καταλωνία και πέθανε το 1963 στο Μεξικό.

Ladies' Suit, 1957. Στους περίτεχνα λεπτομερείς, συχνά αλληγορικούς πίνακες, η Βάρο απεικόνιζε μαθητευόμενες μοναχές και τις αλλόκοτες περιπέτειές τους. Ανδρόγυνες, ασκητικές φιγούρες, αφοσιωμένες σε επιστημονικές, μουσικές και καλλιτεχνικές ανακαλύψεις, αλλά και μοναχικές γυναίκες με ορισμένες από αυτές να μοιάζουν με την ίδια τη Βάρο – λεπτοκαμωμένες και γοητευτικές που βίωναν μια υπερβατική εμπειρία. Το ύφος της θύμιζε την αναγεννησιακή τέχνη ως προς την εξαιρετική της ακρίβειά, αλλά οι ονειρικοί της πίνακές έφεραν κάτι το απόκοσμο.

In 1908, Remedios Varo was born into a complicated family setting in the small town of Gerona, Spain. Her mother was a deeply religious woman, committed to Catholic spirituality, while her father was an atheist engineer, whose life was built on reason, mathematics, and free thinking. These two forces, the mystical and scientific, greatly influenced Remedios's work throughout her artistic career. When she was nine, the Varo family moved to Madrid, where Remedios was formally educated at a religious school; however, at night she stealthily read science books and taught herself to use her father's engineering tools. At age sixteen, Remedios escaped the world of the convent to attend the Academia de San Fernando in Madrid, where she was a classmate of Salvador Dali until he was expelled for recalcitrance.

Farewell, 1958. Στη βιογραφία της, «Απρόσμενα ταξίδια: Η τέχνη και η ζωή της Ρεμέδιος Βάρο» του1988, η ιστορικός τέχνης Τζάνετ Α. Κάπλαν η δύναμη της Βάρο προερχόταν κυρίως από την ικανότητά της ως αφηγήτρια ιστοριών. «Οι χαρακτήρες και τα σκηνικά της ήταν σχεδιασμένα για να παρασύρουν τους θεατές στις περίεργες αφηγήσεις της», έγραψε.

"In clear contrast with the surrealist tendencies seeking 'liberation' from the underground depths of unconscious desire, the art of Remedios Varo projects itself toward the opposite extreme: toward the supra-conscious understanding of a 'superior' reality... Remedios consciously "constructs" an idealized world in which harmony and sublimity reign." Juliana Gonzales, art historian.

The World Beyond. Η Μαρία ντε λος Ρεμέδιος Αλίθια Ροντρίγκα Βάρο γεννήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 1908 στο Άνγκλες, μια μικρή πόλη στη βορειοανατολική Ισπανία. Ο πατέρας της, Ροντρίγκο Βάρο, υδραυλικός μηχανικός, της δίδαξε μηχανολογικό σχέδιο και ενθάρρυνε το ενδιαφέρον της για την τέχνη και την επιστήμη. Η μητέρα της, Ιγνάθια Ουράνγκα Μπεργκαρέτσε, μια αφοσιωμένη Ρωμαιοκαθολική από την Χώρα των Βάσκων, της έδωσε το όνομα Μαρία από την Παναγία των Θεραπειών και από μια μεγαλύτερη αδελφή της που πέθανε πριν γεννηθεί η Βάρο.

At age twenty-two, Remedios's artistic career began to take off. She participated in her first group exhibition, married fellow artist Gerardo Lizarraga (with whom she stayed married for only two years), and moved to Barcelona with him. With the outbreak of the Spanish Civil War in 1936, Varo decided to move to Paris with the poet Benjamin Peret, who was a close companion of the so-called father of Surrealism, Andre Breton. With Peret by her side, Remedios was brought into Breton's circle of Surrealist artists, yet she often felt overshadowed by Peret's presence and notoriety. Because of her gender, she was never considered an integral member of the Surrealist group; on the fringe, she participated in Surrealist shows only occasionally. It was partly due to her marginalization and partly due to her inability to relinquish complete control over her artistic creations, that many art historians, and even Remedios herself, did not consider her to be a strict Surrealist.

Varo's artistic style--part surrealistic, part realistic--truly blossomed when she fled Nazi-occupied France and moved to Mexico in 1941. About her move to Mexico, Varo remarked "I came to Mexico searching for the peace that I had not found, neither in Spain because of the revolution nor in Europe because of the terrible war. For me it was impossible to paint amidst such anguish." Although she initially felt like an exile, Remedios found home in Mexico, and she realized that she ultimately experienced more artistic and intellectual freedom there than she had anywhere in Europe. "I can see that my life" she said, "not only in material or emotional terms, but also my intellectual life, is here in [this] land I sincerely love with all its faults, shortcomings, and hardships." It was her deep love for Mexico that kept her from returning to Paris with Peret in 1947, and instead pushed her to explore another Latin-American country, Venezuela, where her mother and brother Rodrigo then lived. Rodrigo was chief of epidemiology for the Ministry of Public Health in Venezuela, and under his tutelage, Remedios began studying and drawing mosquitoes for a campaign against malaria. Again, her artistic work dipped into the scientific realm.

Remedios Varo, Bordando el manto terrestre (Κεντώντας τον μανδύα της Γης) 1961. Φωτ.: Jamie M. Stukenberg, Stukenberg Photograph © 2023 Remedios Varo, Artists Rights Society (ARS), New York / VEGAP, Madrid. Τα μυστικιστικά μοτίβα αφθονούν στις εικόνες της. Αινιγματικά σύμβολα, μοναχικοί περιπλανώμενοι, μυστικιστές μουσικοί και αντισυμβατικοί επιστήμονες πρωταγωνιστούν στις πολυεπίπεδες ζωγραφισμένες επιφάνειες, συνδυάζοντας τον ιπποτικό ρομαντισμό, την οικολογία, τα ταρό, τη φεμινιστική κριτική και την ψυχολογία. Όλα όσα στο έργο της επιδιώκει να φαίνονται μυστηριώδη είναι επιμελώς μελετημένα. «Εκφράζομαι», έλεγε, «με τρόπους που δεν αντιστοιχούν πάντα στη λογική σειρά αλλά σε μια διαισθητική, μαντική και παράλογη τάξη».

Στα 8 της χρόνια, αφού η οικογένειά της είχε μετακομίσει στη Μαδρίτη, η Μαρία στάλθηκε σε ένα αυστηρό καθολικό σχολείο για κορίτσια. Η μικρή Μαρία κατάφερνε να ξεφεύγει από το αυστηρό εκπαιδευτικό πλαίσιο μέσα από τις περιπέτειας του Ιουλίου Βερν και του Αλέξανδρου Δουμά. Η αυστηρή σχολική ρουτίνα – προσευχές, εξομολογήσεις, ομαδικό ράψιμο και άλλα παρόμοια – της έκαναν τέτοια εντύπωση που θα αποτυπώνονταν σε μερικά από τα πιο διάσημα έργα της όπως το «Κεντώντας τον μανδύα της Γης».

In the early 1950's Remedios returned to Mexico and married Walter Gruen, an Austrian political refugee, and at this time she pledged to devote her life entirely to painting. It was then that her style fully matured to include its unique brand of symbolism and iconography: women with heart-shaped faces that mimic her own, and slit-like eyes that convey a sense of loneliness and a lack of fulfillment. This loneliness is highlighted again and again as Varo paints her characters trapped in one environment or another, whether it be a tower in the sky, like in Celestial Pablum, a room without a door, or even a chair that seems to have a magical power that forces its victims to stay put, like in Mimetismo, which is currently in the Museo de Arte Moderno in Mexico City. In all of her works, one senses the artist's own isolation; yet this seclusion is coupled with internal revelation and astonishment that takes the form of a mysterious ray of light or patches of luminosity on the canvas. This combination of isolation and revelation is mirrored in Remedios's overall juxtaposition of whimsy and precision, a blend that many art historians find unsettling. Varo uses her scientific knowledge to paint scenes that place scientifically accurate machinery in an unrealistic fantasy world. Essay by Lauren A Kaplan.

Fantastic animal, 1959. Στα 12 της χρόνια η Βάρο ζωγράφισε τα πρώτα της έργα. Είχε ένα μικρό τετράδιο όπου ζωγράφιζε πορτρέτα των μελών της οικογένειάς της με εξαιρετική ικανότητα. Στα 15 της έγινε δεκτή στη Βασιλική Ακαδημία Καλών Τεχνών του Σαν Φερνάντο στη Μαδρίτη, όπου είχαν σπουδάσει επίσης ο Πάμπλο Πικάσο και ο Σαλβαδόρ Νταλί. Αποφοίτησε το 1930.

Allegory of Winter, 1948. Την επόμενη δεκαετία έζησε μεταξύ Παρισιού και Βαρκελώνης, όπου κινήθηκε σε μποέμικους, πρωτοποριακούς και σουρεαλιστικούς κύκλους. Μέχρι το 1937 το έργο της εμφανιζόταν σε διάφορα υπερρεαλιστικά έντυπα και στη συνέχεια σε διεθνείς εκθέσεις στο Λονδίνο, το Τόκιο, το Παρίσι, το Άμστερνταμ και την Πόλη του Μεξικού.

Rheumatic pain. Μετά τη κατοχή του Παρισιού από τους Γερμανούς τον Ιούνιο του 1940, κατέφυγε στη νότια Γαλλία με τον τότε σύντροφό της, τον Γάλλο υπερρεαλιστή ποιητή Μπέντζαμιν Περέ – φτάνοντας στη Μασσαλία, όπου είχαν συγκεντρωθεί κι άλλοι καλλιτέχνες και διανοούμενοι. Το ζευγάρι ταξίδεψε τελικά στην Καζαμπλάνκα, στο Μαρόκο, και αργότερα επιβιβάστηκε σε ένα κατάμεστο πορτογαλικό υπερωκεάνιο με προορισμό το Μεξικό, όπου έγιναν δεκτοί ως πολιτικοί πρόσφυγες.

Remedios Varo, Tauro (Ταύρος) 1962. Φωτ.: Rodrigo Chapa © 2023 Remedios Varo, ARS, NY/VEGAP, Madrid.

Το 1939 οι δυνάμεις του Φράνκο απαγόρευσαν στους εξόριστους αριστερούς να επιστρέψουν στην Ισπανία. Η Βάρο ζούσε σε συνθήκες φτώχειας, κάνοντας περιστασιακές δουλειές, και ήταν αναγκασμένη να αντιγράφει ή και να πλαστογραφεί πίνακες προκειμένου να επιβιώσει. Συνελήφθη ως ερωμένη του Περέ και φυλακίστηκε από τη γαλλική κυβέρνηση για τις πολιτικές πεποιθήσεις του συντρόφου της. Έφυγε μαζί του, όταν αποφυλακίστηκαν και οι δυο, για τη Μασσαλία, όπου επιβιβάστηκαν στο πλοίο Serpa Pinto για να εγκαταλείψουν την Ευρώπη. Δεν συνήλθε ποτέ από τον τρόμο και τα ψυχολογικά σημάδια που της άφησε αυτή η περίοδος.

Remedios Varo, Hallazgo (Ανακάλυψη), 1956. Private collection. © 2023 Remedios Varo, Artists Rights Society (ARS), New York / VEGAP, Madrid. Φωτ.: Jamie M. Stukenberg, Stukenberg Photography.

Όταν έφτασε στο Μεξικό δεν πίστευε ότι εκεί θα ζούσε ως το τέλος και ότι θα ήταν τόσο παραγωγική. Μόνο την τελευταία δεκαετία της ζωής της δημιούργησε περίπου 110 πίνακες. Στο Μεξικό γνώρισε τη Φρίντα Κάλο και τον Ντιέγκο Ριβέρα, την Κάριγκτον και τη Χόρνα, αλλά ο σουρεαλισμός δεν είχε πέραση κι έτσι εργάστηκε ως βοηθός του Μαρκ Σαγκάλ στην παραγωγή του μπαλέτου Aleko, το οποίο έκανε πρεμιέρα στην πόλη του Μεξικού το 1942, στη διαφήμιση και στη διακόσμηση.

Remedios Varo, Exploración de las fuentes del río Orinoco (Εξερεύνηση των πηγών του ποταμού Ορινόκο) 1959. Φωτ.: Jamie M. Stukenberg, Stukenberg Photograph © 2023 Remedios Varo, Artists Rights Society (ARS), New York / VEGAP, Madrid.

Η Βάρο συχνά απεικόνιζε τον εαυτό της μέσω βασικών χαρακτηριστικών στους πίνακές της, πρόσωπα σε σχήμα καρδιάς, μεγάλα αμυγδαλωτά μάτια, κοντυλένια μύτη, ανεξάρτητα από το φύλο της φιγούρας και σε διάφορους ρόλους, σε σουρεαλιστικά ονειρικά τοπία, ορίζοντας με αυτόν τον τρόπο την ταυτότητά της. Οι απομονωμένες ανδρόγυνες αυτοβιογραφικές φιγούρες αναδεικνύουν την αιχμαλωσία της γυναίκας. Τα μυθικά πλάσματα, οι ομιχλώδεις στροβιλισμοί και οι απόκοσμες παραμορφώσεις της προοπτικής είναι χαρακτηριστικά της μοναδικής τεχνικής και ιδέας της για τη ζωγραφική.

.

Plant, 1960. Η εμπειρία φυγής αντανακλάται στους πίνακες της Βάρο που απεικονίζουν ανθρώπους να μεταφέρονται σε επισφαλείς βάρκες, περιπλανώμενους σε δάση – και όλα αυτά με προβληματισμένες, σκυθρωπές εκφράσεις.

Unexpected view. «Όπως και άλλοι καλλιτέχνες που έπρεπε να ζήσουν και να δημιουργήσουν υπό πίεση, νομίζω ότι η ζωγραφική της γλώσσα είναι πολύ πλούσια και γεμάτη μυθολογία και σύμβολα», δήλωσε σε τηλεφωνική συνέντευξή του ο Εμμανουέλ Ντι Ντόνα που συμπεριέλαβε το έργο της Βάρο στην έκθεσή του «Ο υπερρεαλισμός στο Μεξικό» το 2019.

Aurora, 1962. Η Βάρο θα ζούσε στο Μεξικό για το υπόλοιπο της ζωής της, με εξαίρεση έναν χρόνο που έζησε στη Βενεζουέλα.

Τη δεκαετία του 1950 και στις αρχές της δεκαετίας του ’60 στην Πόλη του Μεξικού η Βάρο ζωγράφισε τα καλύτερά της έργα – ευφάνταστα, στοιχειωμένα, βιογραφικά και μεταφορικά. Εκεί δημιούργησε γύρω της έναν κύκλο εξόριστων καλλιτεχνών, μεταξύ των οποίων η Ουγγαρέζα υπερρεαλίστρια φωτογράφος Κάτι Χόρνα, ο Αυστριακός υπερρεαλιστής καλλιτέχνης Βόλφγκανγκ Πάαλεν και η Βρετανίδα υπερρεαλίστρια ζωγράφος Λεονόρα Κάρινγκτον, με τους οποίους μοιραζόταν τις ιδέες και τις καλλιτεχνικές της ανησυχίες.

«Η Βάρο και η Κάρινγκτον βρίσκονταν σχεδόν κάθε μέρα, είτε τις πρωινές ώρες για να πάνε στην αγορά είτε αργότερα το βράδυ για δείπνο, συζητώντας παθιασμένα για τα έργα πάνω στα οποία δούλευαν», δήλωσε η Γουέντι Νόρρις, η οποία διοργάνωσε την ατομική έκθεση “Indelible Fables” με έργα της Βάρο στην γκαλερί της στο Σαν Φρανσίσκο το 2012. «Πιστεύω ότι πολλές από τις δημιουργίες τους γεννήθηκαν μέσα από αυτές τις συζητήσεις που είχαν».

Homo rodans, 1959. Η Νόρις είπε ότι οι δύο τους είχαν συχνά παρόμοιες ιδέες – αναλύοντας τις θεωρίες του ψυχαναλυτή Καρλ Γιουνγκ και των μυστικιστών φιλοσόφων Τζορτζ Γκουρτζίεφ και Π.Δ. Ουσπένσκι – αλλά ότι τις εκδήλωναν με διαφορετικούς τρόπους. Ενώ η Κάρινγκτον ήταν ελεύθερη στη ζωγραφική της, η Βάρο χρησιμοποιούσε πιο αυστηρή φόρμα.

«Η ακρίβειά της – οι πινελιές – μιας τρίχας – και ο τρόπος με τον οποίο αραίωνε το χρώμα για να πετύχει ένα λαμπερό πολυεπίπεδο αποτέλεσμα – είναι πέρα για πέρα αριστοτεχνική», δήλωσε η Νόρις.

Floral bouquet with birds, 1960. Η Βάρο ενδιαφερόταν για τις αναλογίες και την κλίμακα, όπως και ο πατέρας της, και σχεδίαζε προσεκτικά ακόμα και τα προσχέδια. Μερικές φορές της έπαιρνε ακόμα και μήνες για να ολοκληρώσει έναν μικρό πίνακα.

Πολλοί κριτικοί θεωρούν τα έργα της ως μεταμοντέρνες αλληγορίες, πολύ κοντά στην παράδοση του σουρεαλισμού. Ορισμένοι πίνακές της έχουν συγγένεια με τα τοπία του Τζόρτζιο ντε Κίρικο, ενώ αντανακλούν και τη δεξιότητά της στη σχεδίαση ακριβείας που είχε μάθει νωρίς στη ζωή της. Γοητευμένη από τα φαινομενικά πωρώδη όρια μεταξύ του φανταστικού και του πραγματικού στο Μεξικό, στρεφόταν στην επιρροή ενός ευρέος φάσματος μυστικιστικών παραδόσεων, δυτικών και μη.

Η γυναίκα με την οποία συνδέθηκε στενά η Ρεμέντιος Βάρο ήταν η Λεονόρα Κάρινγκτον. Άρχισαν να γράφουν από κοινού δύο θεατρικά έργα, το «El santo cuerpo grasoso» και το «Lady Milagra», που έμεινε ημιτελές. Χρησιμοποιώντας μια τεχνική παρόμοια με εκείνη του παιχνιδιού που ονομάζεται Cadavre Exquis, έγραφαν εναλλάξ μικρά κομμάτια και τα συνέθεταν. Ακόμη και όταν δεν έγραφαν μαζί, συχνά δούλευαν από κοινού, αντλώντας συχνά από τις ίδιες πηγές έμπνευση και χρησιμοποιώντας τα ίδια θέματα στα έργα τους. Παρά το γεγονός ότι το έργο τους ήταν εξαιρετικά παρόμοιο, υπήρχε μια σημαντική διαφορά: η ζωγραφική της Βάρο αφορούσε τη γραμμή και τη μορφή, ενώ η δουλειά της Κάρινγκτον τον τόνο και το χρώμα.

Η Βάρο συμμετείχε σε εργαστήρια ευαισθητοποίησης με βάση τις διδασκαλίες του Γκουρτζίεφ, μια εμπειρία που της επέτρεψε να αξιοποιήσει τη βαθύτερη φαντασία της, δήλωσε η Τερέ Αρκ, ανεξάρτητη επιμελήτρια που συνέθεσε το 2008 μια αναδρομική έκθεση για τα εκατό χρόνια του έργου της Βάρο για το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στην Πόλη του Μεξικού. Οι συμμετέχοντες στα εργαστήρια μπορεί να συγκεντρώνονταν για έξι συνεχόμενες ώρες μπροστά από ένα άψυχο αντικείμενο, όπως μια ξύλινη καρέκλα, εστιάζοντας στη ζωή που υπήρχε μέσα στο αντικείμενο, είπε η Αρκ. Το ξύλο της καρέκλας, για παράδειγμα, προερχόταν από ένα δέντρο και το δέντρο ήταν κάποτε ζωντανό.

Η Βάρο, η οποία είχε πλέον περάσει τα 40, έκανε την επανάστασή της με μια ομαδική έκθεση το 1955, στην οποία παρουσιάστηκαν πίνακες που καταπιάνονταν με το υποσυνείδητο, το μυστικιστικό και το μεταφυσικό- σε πολλούς από αυτούς, ο πρωταγωνιστής έμοιαζε με την ίδια τη Βάρο.

Gypsy and harlequin, 1947.  Την ενδιέφεραν τα ταρώ, η αστρολογία και η αλχημεία, τα οποία εξισορροπούσε με μια δια βίου αγάπη που είχε για την επιστήμη, ιδίως τη γεωλογία. Το έργο της Βάρο συνδύαζε αυτά τα ενδιαφέροντα.

Στον πίνακα της Βάρο «Αρμονία» του 1956, ένα άτομο – θα μπορούσε να είναι άνδρας ή γυναίκα- κάθεται σε ένα γραφείο σε ένα σκοτεινό χαώδες δωμάτιο και τοποθετεί αντικείμενα όπως κρύσταλλοι, φυτά, γεωμετρικά σχήματα και φύλλα χαρτιού με μαθηματικούς τύπους πάνω σε μια μουσική ράβδο που μοιάζει με άβακα ή αργαλειό. Φιγούρες που μοιάζουν με μούσες φαντάζουν να βγαίνουν από τους τοίχους. «Η φιγούρα», έγραψε η Βάρο σε ένα γράμμα προς την στην οικογένειά της, «προσπαθεί να βρει την αόρατη κλωστή που ενώνει όλα τα πράγματα».

Premonition, 1953. Εκείνη την εποχή ζούσε με τον Βάλτερ Γκρούεν, έναν εξόριστο Αυστριακό ιδιοκτήτη ενός δημοφιλούς δισκοπωλείου κλασικής μουσικής. Εκείνος πίστευε στο ταλέντο της Βάρο και την ενθάρρυνε να αφοσιωθεί ολόψυχα στη ζωγραφική.

Η Βάρο έκανε την πρώτη της μεγάλη ατομική έκθεση στην Πόλη του Μεξικού το 1956. Έκανε πολύ καλή εντύπωση στους κριτικούς και τους συλλέκτες, καθώς και στον διάσημο Μεξικανό ζωγράφο Ντιέγκο Ριβέρα, ο οποίος ανέφερε ότι η Βάρο ήταν «από τις πιο σημαντικές γυναίκες καλλιτέχνες στον κόσμο». Η δεύτερη ατομική της έκθεση, το 1962, ήταν επίσης επιτυχημένη.

This portrait of Doña María was painted by Remedios just two years after she entered the Academia de San Fernando.  Salvador Dalí, the Surrealist painter, was also a student of the Academia in Madrid, around the time frame Varo attended.  (Kaplan 29)

Plant architecture, 1962. «Έχει μια μαγική επίδραση», δήλωσε η Νόρις. «Υπάρχει μια ακτινοβολία και ένα φως στο έργο της, όπως ακριβώς σε έναν σπουδαίο αναγεννησιακό πίνακα».

Vagabond.

Witch going to the Sabbath, 1957.

Lady Godiva, 1959.

The World, 1958.

Christmas turkey.

Malaria, 1947.

Garden of love, 1951.

Cats Paradise, 1955.

As the Volante, 1962.

The battle.

The task.

By Aquarium, 1961.

The Pollution of the Water.

Creation with astral rays, 1955.

The rich, 1958.

Pain, 1948.

Trasitoen Espiral. Ο ανιμισμός και η μαγεία, ο φυσικός και ο ανθρώπινος, ο ζωικός και ο μηχανικός κόσμος που συναντάμε στο έργο της συνδέονται με τις επιστημονικές της γνώσεις και την επίγνωση που είχε για τη σημασία της βιολογίας, της χημείας, της φυσικής και της βοτανικής και της ανάμειξής τους με άλλες πτυχές της ζωής. Σε κάθε πτυχή της γεωμετρίας και της μαγείας, της αλχημείας και του Ι Τσινγκ έβλεπε μια οδό προς την αυτογνωσία και τον μετασχηματισμό της συνείδησης. Το έργο της εμφανίζει μια απελευθερωτική αυτοεικόνα και προκαλεί μια αίσθηση του απόκοσμου που είναι χαρακτηριστική για το σουρεαλιστικό κίνημα.

Remedios Varo, Creación de las Aves (Δημιουργία των πουλιών) 1957. Φωτ.: Rodrigo Chapa © 2023 Remedios Varo, ARS, NY/VEGAP, Madrid. Στο έργο της, που σήμερα θεωρείται από πολλούς μελετητές φεμινιστικό, διευρύνει τα όρια και αμφισβητεί άμεσα τα συγκεχυμένα, πατριαρχικά ιδανικά της θηλυκότητας, αναδιατυπώνοντας την ανδρική ερμηνεία του γυναικείου σώματος. Οι ανδρόγυνες φιγούρες που χαρακτηρίζουν το μεταγενέστερο έργο της αμφισβητούν επίσης το φύλο, δεν εντάσσονται με σαφήνεια στις κανονιστικές τους κατηγορίες και συχνά θα μπορούσαν να ανήκουν σε οποιοδήποτε φύλο, δημιουργώντας μια αίσθηση της «ενδιάμεσης περιοχής» μεταξύ των δύο φύλων και των έμφυλων προτύπων που τίθενται σε αυτά.

The Message, 1935.

Lunar reflection.

The emigrants.

Still life Reslicitando, 1963.

Eyes on the table, 1938.

Tightrope walkers, 1944.

The Juggler.

Visit to the plastic surgeon, 1960.

Cold, 1948.

The Labrador, 1958.

Rheumatic pain, 1948.

Towards The Tower. 

Remedios Varo, La huida (Η απόδραση) 1961. Φωτ.: Rodrigo Chapa © 2023 Remedios Varo, ARS, NY/VEGAP, Madrid. Η Βάρο συχνά απεικόνιζε τον εαυτό της μέσω βασικών χαρακτηριστικών στους πίνακές της, πρόσωπα σε σχήμα καρδιάς, μεγάλα αμυγδαλωτά μάτια, κοντυλένια μύτη, ανεξάρτητα από το φύλο της φιγούρας και σε διάφορους ρόλους, σε σουρεαλιστικά ονειρικά τοπία, ορίζοντας με αυτόν τον τρόπο την ταυτότητά της. Οι απομονωμένες ανδρόγυνες αυτοβιογραφικές φιγούρες αναδεικνύουν την αιχμαλωσία της γυναίκας. Τα μυθικά πλάσματα, οι ομιχλώδεις στροβιλισμοί και οι απόκοσμες παραμορφώσεις της προοπτικής είναι χαρακτηριστικά της μοναδικής τεχνικής και ιδέας της για τη ζωγραφική.

Η Βάρο πέθανε από καρδιακή προσβολή στις 8 Οκτωβρίου του 1963. Ήταν 54 ετών. Ο Γκρούεν έγινε ο μεγαλύτερος υπέρμαχος του έργου και της κληρονομιάς της, και μια μεταθανάτια αναδρομική έκθεση του 1971 στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης του Μεξικού συγκέντρωσε πλήθος κόσμου.

"In Surrealism, the artist attempts to depict a time/space that is somewhere in between reality and dreaming. Varo accomplished this goal, but was dissatisfied with the traditional role of women in Surrealist painting: female as the muse or object.  In her work, she shifted the role of woman to embody the heroine, explorer, and creator." (Congdon, 291)

O Octavio Paz της αφιέρωσε το ποίημα του "Remedios Varo’s Appearances and Disappearances":

With the visible violence of wind scattering

clouds, but with greater delicacy, as if she

painted with her eyes rather than with her

hands, Remedios sweeps the canvas clean and

heaps up clarities on its transparent surface.

In their struggle with reality, some painters

violate it or cover it with signs, explode it

or bury it, flay it. Remedios volatizes it:

it is not blood but light that flows through

its body.

She slowly paints lightening-quick apparitions.

Appearances are the shadows of archetypes.

Remedios does not invent: she remembers.

Except that these appearances resemble nothing

and no one.

Sea voyages within a precious stone.

A speculative painting, a mirror-image painting:

not the world in reverse, but the reverse

of the world.

The art of leviatation: the loss of gravity,

the loss of seriousness. Remedios laughs,

but her laughter echoes in another world.

Space is not an expanse but a magnet attracting

Appearances. A woman’s hair… the strings

of a harp… the sun’s rays streaming down

… the strings of a guitar. The world seen

as music: listen to Remedios’s lines.

The secret theme of her work: harmony… lost

equality.

In Appearance she paints Disappearance.

Roots, fronds, rays, locks of hair, flowing

beards, spirals of sound: threads of death,

of life, of time. The weft is woven and un-

woven: the unreality that we call life, the

unreality that we call death… only the canvas

is real. Remedios the anti-Moira.

She does not paint time, but the moments when

time is resting.

In her world of stopped clocks, we hear the

flow of substances, the circulation of shadow

and light: time ripening.

Forms seek their own form, form seeks its own

dissolution.

Η αξία του έργου της Βάρο έχει εκτοξευθεί τα τελευταία χρόνια, σε μεγάλο βαθμό λόγω της μοναδικότητας, της ποιότητας και των εντυπωσιακών εικόνων που έχει δημιουργήσει. The value of Varo's work has skyrocketed in recent years, largely due to the uniqueness, quality, and impressive images she has created. Kati Horna, Portrait of Remedios Varo in her studio, 1963 © Norah Horna; Image courtesy of Walter Gruen.

Πηγές: https://olafaq.gr/culture/art/remedios-varo/ - https://www.lifo.gr/culture/eikastika/rementios-baro-den-tin-horage-oyte-o-soyrealismos

 

Τεχνική «copy-paste» τροποποιεί με ακρίβεια το DNA. Genetically modified monkeys created with cut-and-paste DNA

Τα δίδυμα πιθηκάκια Ningning και Mingming που γεννήθηκαν στα πλαίσια των πειραμάτων στο Ιατρικό Πανεπιστήμιο της Ναντζίνγκ. Two Chinese monkeys, named Ningning and Mingming, have become the first genetically-modified primates to be born using a powerful 'cut and paste' DNA technique. Photograph: Cell, Niu et al

Μια μέθοδος απλούστερης και ταχύτερης «χειραγώγησης» του DNA κατά βούληση, ανοίγει το δρόμο σε μια νέα εποχή στη γενετική. Η τεχνική -ένα είδος «αντιγραφής και επικόλλησης» (copy-paste) των γονιδίων- επιτυγχάνει την ακριβέστερη τροποποίηση (κατευθυνόμενη μετάλλαξη) του γενετικού υλικού ενός ζωντανού οργανισμού.

Το επίτευγμα ανήκει σε κινέζους επιστήμονες. Δοκιμάστηκε για πρώτη φορά με επιτυχία σε πιθήκους και μπορεί μελλοντικά να βοηθήσει στη θεραπεία διαφόρων ασθενειών, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, η νόσος του Πάρκινσον και ο αυτισμός.

Προσθήκη, διαγραφή ή τροποποίηση γονιδίων

CRISPR-Cas9 technology precisely changes target parts of genetic code. Unlike other gene-silencing tools, the CRISPR-Cas9 system targets the genome's source material and permanently turns off genes at the DNA level.

Οι κινέζοι γενετιστές, με επικεφαλής τον δρα Τζιαχάο Σα του Ιατρικού Πανεπιστημίου της Ναντζίνγκ, που δημοσίευσαν τη μελέτη τους στην επιστημονική επιθεώρηση Cell, εφάρμοσαν για πρώτη φορά σε πιθήκους τη νέα τεχνική Crispr/Cas9, η οποία επιτρέπει την προσθήκη νέων γονιδίων, τη διαγραφή υπαρχόντων γονιδίων ή την τροποποίησή τους.

Ως τώρα η τεχνική -που αναπτύχθηκε στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) των ΗΠΑ- είχε εφαρμοστεί μόνο σε ποντίκια και αρουραίους. Σε πιο εξελιγμένα ζώα, όπως οι πίθηκοι, η επιθυμητή μετάλλαξη, δηλαδή η εισαγωγή συγκεκριμένων γονιδίων στο σώμα τους, μέχρι σήμερα γίνεται με την παραδοσιακή μέθοδο της χρήσης ενός ακίνδυνου ιού «οχήματος μεταφοράς» των κατάλληλων γονιδίων.

Όμως η τεχνική Crispr/Cas9, που «γέννησε» τον πρώτο μεταλλαγμένο πίθηκο το 2000, παρότι επιτυγχάνει όντως  τη γενετική τροποποίηση, δεν έχει την αναγκαία ακρίβεια, καθώς ενσωματώνει τα γονίδια της μετάλλαξης σε απρόβλεπτα και τυχαία σημεία του DNA των ζώων.

Ωστόσο, οι κινέζοι επιστήμονες μετάλλαξαν με απολύτως στοχευμένο τρόπο δύο γονίδια σε γονιμοποιημένα ωάρια μακάκων, τα οποία στη συνέχεια μετέφεραν σε παρένθετες μητέρες, από τις οποίες μερικές γέννησαν και άλλες απέβαλαν.

Νέο βήμα στο πεδίο της γενετικής μηχανικής

The ladder-rung patterns in an image of a DNA gel show that genome editing successfully modified a gene in two macaque infants (shown in the central columns), but not in an untreated animal (right column).

Γενετιστές από όλο τον κόσμο χαιρέτισαν το νέο βήμα στο πεδίο της γενετικής μηχανικής, λόγω των τρομερών δυνατοτήτων που ανοίγει, καθώς με ταχύτητα και ακρίβεια οι επιστήμονες θα μπορούν να αφαιρούν ελαττωματικά γονίδια από τα κύτταρα και να τα αντικαθιστούν με άλλα υγιή, όχι πλέον μόνο σε τρωκτικά, αλλά και σε ζώα πολύ πιο συγγενικά με τον άνθρωπο. Θα μπορούν έτσι με στοχευμένο τρόπο, για πειραματικούς λόγους, να αλλάζουν ακόμα και ένα μοναδικό «γράμμα» του κώδικα του DNA πιθήκων.

Οι επιστήμονες ενδιαφέρονται να διεξαγάγουν σχετικά πειράματα στους εγκεφάλους ανεπτυγμένων ζώων, με την ελπίδα ανάπτυξης νέων γενετικών θεραπειών για τις νευροεκφυλιστικές ασθένειες που πλήττουν τους ανθρώπους.

Όμως, η συνεχής γενετική πρόοδος εγείρει νέα διλήμματα βιοηθικής φύσης, κυρίως όσον αφορά τη χρήση των ζώων για εργαστηριακά πειράματα. Οι υπέρμαχοι των δικαιωμάτων των ζώων ανησυχούν ότι, αντί να περιοριστεί η χρήση των συγγενικών προς τον άνθρωπο εξελιγμένων πειραματόζωων στα εργαστήρια, θα αυξηθεί στο μέλλον.

Αντιδράσεις για τα πειράματα σε εξελιγμένα ζώα

Breakthrough could help battle diseases such as Alzheimer’s and Parkinson’s, but ethical concerns remain over animal testing. Photo: Reuters

Η διεθνής ανθρωπιστική οργάνωση Humane Society International ζήτησε την πλήρη απαγόρευση της γενετικής «χειραγώγησης» (μετάλλαξης) των πρωτευόντων πειραματόζωων, με το σκεπτικό ότι οι άνθρωποι έχουν μεγάλη ευθύνη ιδίως απέναντι στα «έξυπνα» ζώα και δεν πρέπει να τα κάνουν να υποφέρουν σωματικά και ψυχικά.

Διευθυντικό στέλεχος της οργάνωσης δήλωσε ότι η γενετική μηχανική δίνει στους επιστήμονες «σχεδόν απεριόριστη δύναμη να δημιουργούν άρρωστα ζώα» και επεσήμανε πως «δεν είναι τυχαίο ότι η νέα έρευνα εγκαινιάζεται στην Κίνα, όπου σήμερα δεν υπάρχουν καθόλου νόμοι ή επιβεβλημένοι ηθικοί έλεγχοι στα πειράματα με ζώα».

Πέρα πάντως από τα πειραματόζωα, ανακύπτουν ευρύτερα ζητήματα βιοηθικής, καθώς η νέα τεχνική στο μέλλον μπορεί να αξιοποιηθεί για να αλλάζει κατά βούληση το DNA του ανθρώπου, κάτι που αναβιώνει το φάσμα της ευγονικής.

Πηγές: https://www.nature.com/articles/506008a - https://www.theguardian.com/science/2014/jan/30/genetically-modified-monkeys-cut-and-paste-dna-alzheimers-parkinsons

 

Η «αγχώδης» περιοχή του εγκεφάλου. Worry on the brain: Researchers find new area linked to anxiety

Edvard Munch, Evening on Karl Johan, 1892. Η περιοχή του εγκεφάλου που ελέγχει το άγχος είναι τελικώς διαφορετική από εκείνη που νόμιζαν ως σήμερα οι επιστήμονες. Researchers say the discovery could lead to new treatments for people suffering from anxiety disorders.

Ένα μεγάλο επίτευγμα το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερη αντιμετώπιση των αγχωδών διαταραχών ανακοίνωσαν ειδικοί του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Καλιφόρνιας (Caltech). Η ερευνητική ομάδα ανακάλυψε την περιοχή του εγκεφάλου που ελέγχει το άγχος – και είδε μάλιστα ότι δεν ήταν εκεί που πιστεύαμε.

Αποτελεσματικότερες θεραπείες μέσα σε 10 χρόνια

Σε αυτή τη σχηματική απεικόνιση φαίνεται το νευρικό δίκτυο το οποίο, σύμφωνα με ειδικούς από το Caltech, παίζει ρόλο στην εμφάνιση άγχους. Το πλάγιο διάφραγμα (LS) είναι σημειωμένο μέσα στον κόκκινο κύκλο και ελέγχει την όλη διαδικασία. What really makes us anxious: A brain schematic shows the neural circuit found by Caltech researchers to play a role in anxiety. The lateral septum is circled in red, and controls the process.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η περιοχή αυτή θα μπορεί να στοχευθεί πλέον με φάρμακα, γεγονός που αναμένεται να οδηγήσει σε πιο αποτελεσματικές θεραπείες μέσα σε μια δεκαετία.

Προηγούμενες μελέτες είχαν δείξει ότι το «κέντρο του άγχους» στον εγκέφαλο είναι η αμυγδαλή, μια περιοχή που είναι γνωστό ότι παίζει ρόλο στον φόβο. Ωστόσο οι επιστήμονες με επικεφαλής βιολόγους του Caltech είχαν την αίσθηση ότι μια διαφορετική περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται πλάγιο διάφραγμα (LS) πιθανότατα εμπλέκεται στον τρόπο με τον οποίον ο εγκέφαλος επεξεργάζεται το άγχος.

Το «ένστικτο» της ομάδας αποδείχθηκε σωστό – με χρήση μοντέλων ποντικών εντοπίστηκε ένα νευρικό δίκτυο το οποίο συνδέει την LS με άλλες δομές του εγκεφάλου με τρόπο ο οποίος επιδρά άμεσα στο άγχος. «Η μελέτη μας έδειξε ένα νέο νευρικό δίκτυο το οποίο έχει αιτιώδη ρόλο στην εμφάνιση καταστάσεων άγχους» ανέφερε ο επικεφαλής της μελέτης Ντέιβιντ Αντερσον από το Caltech και προσέθεσε: «Ένας από τους λόγους που δεν έχουμε στα χέρια μας πιο στοχευμένα και αποτελεσματικά φάρμακα για το άγχος είναι επειδή δεν γνωρίζουμε πώς ακριβώς ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τέτοιες καταστάσεις. Η μελέτη μας ανοίγει νέους δρόμους στη μελέτη των δικτύων του εγκεφάλου που ελέγχουν το άγχος».

Με βάση την οπτογενετική

Anatomy of the human brain. Credit: © Ioannis Pantzi / Fotolia

Στο πλαίσιο της νέας μελέτης που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Cell» οι ερευνητές χρησιμοποίησαν την οπτογενετική –μια τεχνική η οποία βασίζεται στη χρήση φωτός προκειμένου να ελεγχθεί η νευρική δραστηριότητα – ώστε να ενεργοποιήσουν τεχνητά μια ομάδα συγκεκριμένων νευρώνων στο πλάγιο διάφραγμα ποντικών.

Όπως φάνηκε, μόλις ενεργοποιήθηκαν οι νευρώνες αυτοί, τα πειραματόζωα έγιναν πιο αγχώδη. Μάλιστα οι ερευνητές είδαν ότι ακόμη και μια σύντομη, παροδική ενεργοποίηση των συγκεκριμένων νευρώνων μπορούσε να οδηγήσει σε εμφάνιση αγχώδους κατάστασης η οποία διαρκούσε επί τουλάχιστον μισή ώρα. Το γεγονός αυτό μαρτυρούσε ότι ακόμη και όταν οι νευρώνες σταματούσαν να είναι ενεργοποιημένοι η κατάσταση άγχους συνεχιζόταν.

«Φρένο» στη δράση των νευρώνων του άγχους

Jean-Baptiste Le Prince, The anxiety, 1769.

Η νέα γνώση αναμένεται να οδηγήσει σε καινούργιες θεραπείες για το άγχος. Με δεδομένο ότι, όπως φάνηκε, οι νευρώνες στην περιοχή του πλάγιου διαφράγματος προάγουν το άγχος, η έρευνα πρέπει να στραφεί προς ένα φάρμακο που θα βάζει «φρένο» στη δράση τους. «Βρισκόμαστε πιθανότατα μια δεκαετία μακριά από το να μεταφραστεί αυτή η βασική έρευνα σε οποιουδήποτε είδους θεραπεία για τον άνθρωπο, ωστόσο ελπίζουμε ότι οι πληροφορίες που μας παρέχει η νέα μελέτη θα οδηγήσουν την ιατρική σε ανάπτυξη καλύτερων θεραπειών για τις ψυχικές διαταραχές» σημείωσε ο δρ Άντερσον. Ο ειδικός συμπλήρωσε ότι έχουν υπάρξει πολύ λίγα φάρμακα για τις ψυχικές διαταραχές τα οποία αναπτύχθηκαν τα τελευταία 40 με 50 χρόνια. «Και αυτό διότι γνωρίζουμε τόσο λίγα για τα δίκτυα του εγκεφάλου που ελέγχουν τα συναισθήματα τα οποία εμπλέκονται σε διαταραχές όπως το άγχος ή η κατάθλιψη».

Πηγές: Todd E. Anthony, Nick Dee, Amy Bernard, Walter Lerchner, Nathaniel Heintz, David J. Anderson. Control of Stress-Induced Persistent Anxiety by an Extra-Amygdala Septohypothalamic Circuit. Cell, 2014; 156 (3): 522-536 DOI: 10.1016/j.cell.2013.12.040 - https://www.sciencedaily.com/releases/2014/01/140130141313.htm