O αστεροειδής που «έξυσε» τη Γη. NASA Photos Show Mile-Wide Asteroid in Deep Space

Ο αστεροειδής 2007 PA8 πέρασε κοντά από τη Γη στις 5 Νοεμβρίου.

Η NASA έδωσε στη δημοσιότητα εικόνες του αστεροειδή 2007 PA8 ο οποίος στις 5 Νοεμβρίου πέρασε πολύ κοντά από τη Γη. Ο αστεροειδής, που έχει διάμετρο 70 μέτρων, βρισκόταν στην περιοχή μας από τα τέλη Οκτωβρίου και το κοντινότερο πέρασμα του το έκανε πριν από λίγα 24ωρα.

Μια σειρά εικόνων του 2007 PA8 κατά το πέρασμα του κοντά από τη Γη. This composite image of asteroid 2007 PA8 was obtained using data taken by NASA's 230-foot-wide (70-meter) Deep Space Network antenna at Goldstone, Calif. The composite incorporates images generated from data collected at Goldstone on Oct. 28, 29, and 30, 2012. CREDIT: NASA/JPL-Caltech/Gemini

Bρέθηκε σε απόσταση 6.4 εκατομμυρίων χλμ. και οι επιστήμονες που τον παρακολουθούν αναφέρουν ότι θα συνεχίσει το ταξίδι του στο ηλιακό μας σύστημα και θα επιστρέψει πάλι στη διαστημική μας γειτονιά σε περίπου 200 χρόνια.

Πηγή: https://www.space.com/18359-nasa-asteroid-radar-photos-2007-pa8.html

 

Φονικά όπλα πριν από 71.000 χρόνια. Stone-age humans began using lethal technology 71,000 years ago to fight Neanderthals

Imaginative depiction of the Stone Age, by Viktor Vasnetsov. Ο σύγχρονος άνθρωπος είχε καταφέρει να φτιάξει φονικά όπλα πριν από 71 χιλιάδες έτη. Αυτά τον βοήθησαν να εποικήσει τον πλανήτη και να εξοντώσει τους Νεάντερταλ.

Εντοπίστηκαν στη Νότιο Αφρική ευρήματα που δείχνουν ότι ο προϊστορικός άνθρωπος είχε μάθει να φτιάχνει φονικά όπλα 6-11 χιλιάδες έτη νωρίτερα από ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα. Η ανακάλυψη είναι σημαντική αφού θα πρέπει να αναθεωρηθούν τώρα χρονολογικά οι εκτιμήσεις για την πορεία του ανθρώπου την προϊστορική εποχή.

Η κρατούσα θεωρία αναφέρει ότι η ανάπτυξη τεχνολογίας εξόντωσης (βέλη, τόξα, κ.α.) επέτρεψε τη μετανάστευση και εξάπλωση του ανθρώπου σε όλο τον πλανήτη. Τα φονικά όπλα είναι σύμφωνα με τους ειδικούς εκείνα που εκτός των άλλων βοήθησαν τον Homo sapiens να «απαλλαγεί» από τους Νεάντερταλ. Τα νέα ευρήματα έχουν ηλικία 71 χιλιάδων ετών.

Η ανακάλυψη

These microlith blades show a flat edge with a rounded "cutting" edge. (Photo Credit: Simen Oestmo)

Ομάδα αρχαιολόγων από τις ΗΠΑ εντόπισε «περίτεχνες» πέτρινες λεπίδες στην περιοχή Pinnacle Point στη Νότιο Αφρική όπου διέμεναν για δεκάδες χιλιάδες χρόνια άνθρωποι και αποτελεί μόνιμο πεδίο έρευνας και ανασκαφών. Οι λεπίδες αυτές είναι σύμφωνα με τους αρχαιολόγους προϊόν περίπλοκης τεχνικής. Εκτιμούν ότι πριν οι λεπίδες λαξευτούν και τοποθετηθούν στα βέλη περνούσαν από μια θερμική επεξεργασία.

Τα παλαιότερα ευρήματα φονικών όπλων που είχαν εντοπιστεί μέχρι σήμερα έχουν ηλικία 60 χιλιάδων ετών. Η κρατούσα θεωρία αναφέρει ότι ο σύγχρονος άνθρωπος χρησιμοποίησε τα φονικά όπλα για μικρό χρονικό διάστημα και στη συνέχεια για άγνωστους λόγους η τεχνογνωσία χάθηκε για να ανακαλυφθεί εκ νέου πριν από 40-50 χιλιάδες έτη. Η ηλικία των νέων ευρημάτων υπολογίζεται ωστόσο σε 65-71 χιλιάδες έτη.

The excavation site is at Pinnacle Point, Mossel Bay, on the southern coast of South Africa. The cave opening is in the center of this image. (Photo Credit: Erich Fisher)

«Κάθε φορά που κάνουμε μια ανασκαφή σε παράκτιες περιοχές της Νοτίου Αφρικής ανακαλύπτουμε νέα και άκρως εντυπωσιακά ευρήματα που πάνε ολοένα και πιο πίσω στον χρόνο την ανάπτυξη αποκλειστικά ανθρώπινων συμπεριφορών. Τα τόξα και τα βέλη ήταν πιθανότατα τα εργαλεία που επέτρεψαν στο σύγχρονο άνθρωπο να μεταναστεύσει από την Αφρική και να εποικήσει με επιτυχία τις υπόλοιπες περιοχές του πλανήτη. Επίσης τα εργαλεία αυτά ήταν που επέτρεψαν στον σύγχρονο άνθρωπο να επικρατήσει των Νεάντερταλ» αναφέρει ο Κέρτις Μάρεαν, του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Αριζόνα που ήταν ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας. Η έρευνα δημοσιεύεται στην επιθεώρηση Nature.

Πηγή: https://news.asu.edu/content/small-lethal-tools-have-big-implications-early-modern-human-complexity

 

Εντοπίστηκε «φιλόξενος» πλανήτης. New super-Earth discovered in our stellar neighborhood

Καλλιτεχνική απεικόνιση του νέου πλανήτη που πιθανώς διαθέτει ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη ζωής.

Διεθνής ομάδα αστρονόμων ανακάλυψε έναν ακόμη εξωηλιακό πλανήτη ο οποίος έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον από τους περισσότερους εκ των περίπου 800 που έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα. Ο HD40307g, όπως ονομάστηκε, απέχει 44 έτη φωτός από εμάς και σύμφωνα με τους ερευνητές που τον εντόπισαν βρίσκεται εντός της λεγόμενης «φιλόξενης ζώνης», δηλαδή σε απόσταση τέτοια από το μητρικό του άστρο η οποία επιτρέπει την ανάπτυξη ευνοϊκών για την ανάπτυξη ζωής συνθηκών.

Κοινά στοιχεία με τη Γη

Καλλιτεχνική απεικόνιση του πλανητικού συστήματος στο οποίο εντοπίστηκε ο νέος πλανήτης που βρίσκεται στην «φιλόξενη ζώνη» και πιθανώς διαθέτει συνθήκες ευνοϊκές για την ανάπτυξη ζωής. Artist's concept of the HD 40307 planetary system featuring a close-up view of HD 40307g, which orbits within the habitable zone (Image: J. Pinfield, for the RoPACS network at the University of Hertfordshire)

Ο πλανήτης κινείται γύρω από το άστρο HD40307 που βρίσκεται στον αστερισμό του Οκρίβαντα στον οποίο έχουν εντοπιστεί άλλοι τρεις πλανήτες. Οι τρεις άλλοι πλανήτες κινούνται πολύ κοντά στο άστρο και δεν υπάρχει περίπτωση να διαθέτουν νερό σε υγρή μορφή ή άλλες συνθήκες που να ευνοούν την ανάπτυξη ζωής. Ο HD40307g έχει μάζα επτά φορές μεγαλύτερη από αυτή της Γης αλλά σύμφωνα με τους υπολογισμούς των ερευνητών βρίσκεται στην ίδια απόσταση από το άστρο του με την απόσταση που έχει η Γη από τον Ήλιο. Αυτό σημαίνει ότι ο πλανήτης διαθέτει μια σειρά από χαρακτηριστικά κοινά με της Γης τα οποία συμβάλλουν στην ανάπτυξη ζωής.

Παραδείγματος χάριν, ο HD40307g λαμβάνει την ίδια ποσότητα ηλιακής ενέργειας που λαμβάνει και η Γη ενώ διαθέτει ισορροπημένη εναλλαγή μέρας νύκτας, κάτι που αποτελεί πολύ σημαντικό παράγοντα στην ανάπτυξη ζωής. Την ανακάλυψη έκανε ομάδα Βρετανών και Γερμανών αστρονόμων μελετώντας δεδομένα που έχει συλλέξει το τηλεσκόπιο στο Παρατηρητήριο La Silla στην έρημο Ατακάμα της Χιλής. Η ανακάλυψη δημοσιεύεται στην επιθεώρηση «Astronomy & Astrophysics».

Στο επόμενο βίντεο βλέπουμε την απεικόνιση του πλανητικού συστήματος HD40307 μέσω Celestia (από την ομάδα του Guillem Anglada-Escudé):

Πηγές: https://news.ucsc.edu/2012/11/super-earth/ - https://arxiv.org/archive/astro-ph

 

 

Η ανατομία του κεραυνοβόλου έρωτα. The anatomy of love at first sight

Ο έσω προμετωπιαίος φλοιός του εγκεφάλου φαίνεται ότι είναι ο «ένοχος» για τον σπινθηροβόλο μαγνητισμό του κεραυνοβόλου έρωτα, καθώς σύμφωνα με ιρλανδούς επιστήμονες παίζει καθοριστικό ρόλο ως προς τις ερωτικές μας επιλογές. It is possible to love at first sight. Using brain scans scientists found that different parts of the medial prefrontal cortex, the region the at sits near the front of the brain, make snap judgments about physical attraction and whether the person is likely to be a compatible match all within milliseconds of seeing a new face.

Στον έσω προμετωπιαίο φλοιό και συγκεκριμένα στην περιοχή PCC (paracingulate cortex) «φωλιάζουν» οι ερωτικές μας αποφάσεις, σύμφωνα με τους ιρλανδούς επιστήμονες.

Όπως διαπίστωσαν συγκεκριμένα οι ερευνητές από το Trinity College στο Δουβλίνο, διαφορετικές περιοχές του έσω προμετωπιαίου φλοιού - που εντοπίζεται στο μπροστινό μέρος του εγκεφάλου -, ευθύνονται για την αστραπιαία κρίση μας γύρω από τη φυσική έλξη που μπορεί μέσα σε λίγα χιλιοστά του δευτερολέπτου να υποδείξει τον «ιδανικό» σύντροφο.

Speed-dating στο όνομα της επιστήμης

Στην πρωτότυπη μελέτη των Ιρλανδών έλαβαν μέρος 78 γυναίκες και 73 άνδρες, όλοι τους ετεροφυλόφιλοι και ελεύθεροι. Πριν τεθούν στην πραγματική δοκιμασία, 39 από τους συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI), ενώ παράλληλα παρατηρούσαν τις φωτογραφίες των ατόμων που επρόκειτο να συναντήσουν κατά τη διάρκεια της επόμενης φάσης και αξιολογούσαν τον καθένα από το 1 ως το 4 (με το 4 να αντιστοιχεί στο «θέλω πολύ να βγω μαζί του»).

Προκειμένου να εξετάσουν τι πραγματικά συμβαίνει με την πρώτη ματιά, οι επιστήμονες διοργάνωσαν μέσα στις επόμενες μέρες μια βραδιά speed-dating κατά την οποία οι συμμετέχοντες κινούνται κυκλικά σε έναν χώρο και μιλούν με όλους για πέντε λεπτά. Μετά την ολοκλήρωση των ραντεβού-«αστραπή» οι ειδικοί ζήτησαν από τους εθελοντές να συμπληρώσουν ερωτηματολόγια στα οποία θα υποδείκνυαν το άτομο που θα ήθελα να ξαναδούν.

Gavin Friday, Love at first sight.

Όπως φάνηκε και κατά τη διάρκεια της βραδιάς των αστραπιαίων ραντεβού, οι εθελοντές είχαν πολύ καλή κρίση για το ποιος τους ενδιέφερε βάσει των φωτογραφιών. Οι ερευνητές είδαν ότι το αρχικό ενδιαφέρον όσων είχαν υποβληθεί σε μαγνητική τομογραφία απέναντι στους εικονιζόμενους στις φωτογραφίες ήταν κατά 63% αληθινό και κατά την κατ’ ιδίαν συνάντησή τους.

Οι εθελοντές που «τα βρήκαν» με το αντικείμενο του πόθου τους κατάφεραν να ανταλλάξουν τηλέφωνα και ένα 10%-20% ξαναβγήκε ραντεβού.

«Η αλήθεια είναι ότι γελάσαμε πολύ κατά τη διάρκεια της μελέτης και ελπίζουμε κάποια μέρα να λάβουμε ένα προσκλητήριο γάμου, για την ώρα πάντως δεν έχουμε λάβει κάτι» λέει αστειευόμενος ο διδακτορικός φοιτητής Ψυχολογίας και ερευνητής στη μελέτη Τζέφρι Κούπερ. 

Κατά τη διάρκεια των «καυτών» κρίσεων, φάνηκε να «παίρνει φωτιά» μια συγκεκριμένη περιοχή του έσω προμετωπιαίου φλοιού που ονομάζεται PCC (Paracingulate cortex). Σύμφωνα με τους επιστήμονες η έντονη δραστηριότητα που καταγράφηκε στο συγκεκριμένο σημείο συνδέεται με τις τελικές «ροζ» αποφάσεις μας.

Πηγή: https://www.medicaldaily.com/you-can-love-first-sight-scientists-discover-brain-region-responsible-instant-attraction-243414

 

Βρέθηκε το «πατρικό» του Σούπερμαν. Superman's Home Planet Krypton 'Found'

Καλλιτεχνική απεικόνιση ενός πλανήτη που κινείται γύρω από το άστρο LHS 2520. Θα μπορούσε να είναι ο... Κρύπτον.

Η DC Comics που εκδίδει τις ιστορίες του Σούπερμαν ζήτησε από έναν αστροφυσικό να εντοπίσει τον πλανήτη του σούπερ ήρωα. Ο Νιλ Τάισον, διευθυντής του Πλανητάριου στο Αμερικανικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Hayden στη Νέα Υόρκη, υποστηρίζει ότι ο Κρύπτον (αν υπήρχε) κινούνταν γύρω από το άστρο LHS 2520 που βρίσκεται σε απόσταση 27.1 ετών φωτός από τη Γη. Πρόκειται για ένα αστέρι μικρότερο και πιο ψυχρό από τον Ήλιο.

Το άστρο και ο αστερισμός

Σε απόσταση 27.1 ετών φωτός από τη Γη «βρίσκεται» ο Κρύπτον.

Το άστρο LHS 2520 βρίσκεται στον αστερισμό του «Κόρακα» (Corvus), έναν μικρό αστερισμό στο νότιο ημισφαίριο του ουρανού. Ο Κόρακας έχει συνολικά 17 αστέρες, ορατούς με γυμνό μάτι, από τους οποίους οι τέσσερις λαμπρότεροι, γνωστοί σαν β, γ, δ και ε του Κόρακα, σχηματίζουν μικρό τετράπλευρο. Ο δ του Κόρακα είναι διπλός αστέρας και έχει το αραβικό όνομα Αλγκοράμπ.

Astronomer Neil deGrasse Tyson helped DC Comics, home of the Superman comics, find a plausible star to be the host of the superhero's home planet, Krypton. (Image credit: DC Comics)

Η DC Comics εκδίδει αυτές τις μέρες ένα νέο βιβλίο για τον Σούπερμαν στο οποίο θέλησε να έχει συγκεκριμένα στοιχεία για τον πλανήτη όπου γεννήθηκε ο δημοφιλής υπερήρωας. «Ο εντοπισμός του Κρύπτον είναι ένα τεράστιο επίτευγμα στον μύθο του Σούπερμαν, το οποίο του δίνει πλέον μια θέση στο Σύμπαν. Οι θαυμαστές του μπορούν πλέον να κοιτάζουν στον νυκτερινό ουρανό και να λένε "Να το σημείο όπου γεννήθηκε ο Σούπερμαν"» αναφέρει σε ανακοίνωση του ο Νταν ΝτίΝτιο, ένας εκ των ιδιοκτητών της εταιρείας.

Πηγή: https://www.space.com/18348-neil-tyson-superman-krypton-planet.html

 

Έλληνας επιστήμονας τιμήθηκε με το Βραβείο Μαρί Κιουρί. Greek scientist received the Marie Curie Award

Ο Έλληνας επιστήμονας δρ. Γκίκας Μαγιορκίνης τιμήθηκε, για τα εξαιρετικά επιτεύγματά του στην έρευνα σε ιογενείς νόσους, με το βραβείο Marie Curie της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στην κατηγορία «Ελπιδοφόρο ερευνητικό ταλέντο».

Το Βραβείο απονεμήθηκε επίσης στη δρ. Claire Belcher από το Ηνωμένο Βασίλειο, για τη «Διάδοση της επιστημονικής γνώσης», και στη δρ. Sarit Sivan από το Ισραήλ, για την «Καινοτομία και επιχειρηματικότητα».

Ο Γκίκας Μαγιορκίνης, 34 ετών, βραβεύτηκε για την εργασία του στην ανίχνευση του τρόπου διάδοσης του ιού της ηπατίτιδας Γ (HCV) σε όλο τον κόσμο. Η Claire Belcher αναγνωρίστηκε για τη μελέτη της σχετικά με το γεωλογικό παρελθόν της Γης και τον αντίκτυπό του στη ζωή της πανίδας και χλωρίδας. Η Sarit Sivan ανέπτυξε μια καινοτόμο θεραπεία της οσφυαλγίας που οφείλεται στον εκφυλισμό των δίσκων της σπονδυλικής στήλης.

«Ο ανταγωνισμός για το βραβείο ήταν πολύ μεγάλος, αλλά η υψηλή ποιότητα της εργασίας των νικητών επιδεικνύει σαφώς το δυναμικό της ευρωπαϊκής έρευνας και την ανάγκη να συνεχιστεί η υποστήριξη των πολλών ταλέντων της», δήλωσε η καθηγήτρια Anne Glover, κύρια επιστημονική σύμβουλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και μέλος της κριτικής επιτροπής.

Τα βραβεία απένειμε στους νικητές, κατά τη διάρκεια τελετής στη Λευκωσία, η επίτροπος για την Εκπαίδευση, τον Πολιτισμό, την Πολυγολωσσία και τη Νεολαία Aνδρούλλα Βασιλείου.

«Ελπίζω το βραβείο Marie Curie να ενθαρρύνει άλλους ερευνητές και να εμπνεύσει περισσότερους νέους -ειδικά νεαρές γυναίκες- να σταδιοδρομήσουν στον επιστημονικό τομέα», δήλωσε η επίτροπος, τονίζοντας, παράλληλα, ότι η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να επενδύει στην ευρωπαϊκή έρευνα, η οποία συμβάλει στην επίλυση μεγάλων κοινωνικών προκλήσεων σε τομείς όπως η υγεία και το περιβάλλον και η οποία είναι επίσης σημαντική για την ευρωπαϊκή οικονομία.

Η απονομή πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο μιας διάσκεψης με επίκεντρο τις δράσεις Marie Curie και το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», το προτεινόμενο από την Επιτροπή πρόγραμμα επενδύσεων στην έρευνα και στην καινοτομία, αξίας 80 δισεκατομμυρίων ευρώ. Στο πλαίσιο της πρότασης, πάνω από 5,75 δισεκατομμύρια ευρώ θα χορηγηθούν στις δράσεις Marie Curie για την περίοδο 2014-2020. Το πρόγραμμα έχει υποστηρίξει την κατάρτιση, την κινητικότητα και την ανάπτυξη δεξιοτήτων για πάνω από 65 000 ερευνητές από το 1996.

Στα μέλη της διεθνούς κριτικής επιτροπής, που συγκροτήθηκε από επώνυμους ακαδημαϊκούς, επιστήμονες και εμπειρογνώμονες, συμπεριλαμβάνονται ο καθηγητής Pierre Joliot, διάσημος Γάλλος βιολόγος και εγγονός της Marie Skłodowska-Curie, ο καθηγητής Χριστόφορος Πισσαρίδης, που βραβεύτηκε με το βραβείο Νόμπελ οικονομίας το 2010, και η Maria Da Graça Carvalho, μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και πρώην υπουργός Επιστημών, Καινοτομίας και Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης της Πορτογαλίας.

Ο δρ Mαγιορκίνης (34 ετών) ειδικεύεται στη μελέτη ανθρώπινων ιογενών νόσων -ιδίως της ιογενούς ηπατίτιδας Γ (HCV) και του ιού της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας (HIV). Επιλέχθηκε ως το πιο ελπιδοφόρο ερευνητικό ταλέντο για αυτό το καινοτόμο έργο του σχετικά με την διάδοση της HCV στον πλανήτη, μία πορεία που ήταν άγνωστη μέχρι σήμερα.

Το έργο του δρ. Γκίκα Μαγιορκίνη

In the category of "promising research talent", Gkikas Magiorkinis of Greece was rewarded for his work on tracing how the Hepatitis C virus has spread around the world.

Ο δρ. Mαγιορκίνης ανέλυσε τις μοριακές αλληλουχίες της HCV για να επιδείξει για πρώτη φορά ότι οι πιο διαδεδομένοι τύποι της HCV εξαπλώθηκαν παγκοσμίως, αμέσως μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, από τις αναπτυγμένες στις αναπτυσσόμενες χώρες, γεγονός που συμπίπτει με τις μεταγγίσεις αίματος και την ενδοφλέβια χρήση ναρκωτικών.

Εισήγαγε δύο καινοτομίες, οι οποίες κατέστησαν δυνατή την ακριβή ανασυγκρότηση του ιστορικού της HCV. Πρώτον, ανάλυσε μέρη του γονιδιώματος του ιού που μεταβάλλονται περισσότερο με την πάροδο του χρόνου. Δεύτερον, χρησιμοποίησε μια νεωτεριστική μέθοδο για να συνδυάσει τις μοριακές πληροφορίες από διάφορα μέρη του γονιδίου.

Δημοσίευσε περισσότερα από 20 έγγραφα και σχόλια, μερικά από τα οποία σε έγκριτες επιστημονικές επιθεωρήσεις.

Ο δρ. Mαγιορκίνης είναι σήμερα υπότροφος ερευνητής Marie Curie στο τμήμα ζωολογίας και ερευνητής (junior research fellow) του St Cross College, και τα δύο στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Είναι επίτιμος καθηγητής και σύμβουλος Ιολογίας στο πανεπιστήμιο της Αθήνας και συμμετέχει σε διάφορα ερευνητικά σχέδια.

Πηγή: https://www.brecorder.com/news/amp/4035047

 

Παιχνίδια των Αρχαίων Ελλήνων. Games of the Ancient Greeks

Οι πολεμιστές στα διαλείμματα των μαχών, έπαιζαν διάφορα παιχνίδια για να ξεκουραστούν. Στην εικόνα ο Αίαντας και ο Αχιλλέας παίζουν πεσσούς.  Από αρχαίο ελληνικό αγγείο.

Πώς «σκότωναν» οι αρχαίοι Έλληνες τον ελεύθερο χρόνο τους; Σίγουρα εποικοδομητικά, εκπαιδεύοντας πνεύμα και μυαλό, παίζοντας διάφορα παιχνίδια τύχης, κυβομαντείας ακόμη και μερικά με ερωτικά υπονοούμενα... Σήμερα τα ηλεκτρονικά παιχνίδια μπορεί να έχουν κατακλύσει το ενδιαφέρον μικρών και μεγάλων, τότε τα πιο δημοφιλή ήταν:

- Το τριόδην, η γνωστή τρίλιζα.

- Τα ζάρια.

- Το σημερινό τάγκραν, που γεννήθηκε από επινόηση του Αρχιμήδη.

- Το γνωστό σε όλους γιο-γιο.

- Και το ανθρωπόμορφο ζάρι, που έπαιζαν για να τονώσουν την ερωτική τους προδιάθεση.

Greece, with its rich history and vibrant culture, has always been a land of playfulness and innovation. Over the centuries, Greeks have indulged in various games that brought joy and camaraderie to their communities. While many of these traditional games have faded away with time, they remain an intriguing part of Greece's cultural heritage. Here are five such games that once thrived in ancient Greek society but are no longer played.

Οι ανακατασκευές των αρχαίων ελληνικών παιχνιδιών βασίστηκαν σε ιστορικά στοιχεία και υλοποιήθηκαν στο Εργαστήριο Μελέτης Αρχαίων Εκπαιδευτικών Παιχνιδιών. Στον κόσμο των αρχαίων παιχνιδιών θα μας ξεναγήσει ο Γιώργος Καρατζάς, σχεδιαστής κοσμημάτων, ο οποίος ξεκίνησε το 2004 τις έρευνές του βασιζόμενος στον ιστορικό Χ. Δ. Λάζο, για να καταφέρει να τα αντιγράψει σε μεγάλο ποσοστό.

«Από τα πιο ενδιαφέροντα αρχαία ελληνικά παιχνίδια είναι το στομάχιον. Ήταν επινόηση του Αρχιμήδη και θεωρείται ο πρόγονος του κινεζικού παιχνιδιού, που σήμερα είναι γνωστό ως τάγκραμ» μας εξηγεί ο κ. Καρατζάς και συνεχίζει: «Αποτελείται από δεκατέσσερα διαφορετικού σχήματος κομμάτια και ο στόχος ήταν η άσκηση της παρατηρητικότητας, της μνήμης και της αντίληψης των μαθητών του Αρχιμήδη ως εξής: αφού πρώτα ο ίδιος έφτιαχνε κάποια σχέδια με όλα τα κομμάτια του στομάχιου, έβαζε τους μαθητές του να τα ανασυνθέσουν, βλέποντας όμως μόνο το περίγραμμά τους. Ένας δεύτερος τρόπος παιξίματος είναι και το γνωστό πρόβλημα του Αρχιμήδη, δηλαδή πόσες φορές μπορεί κάποιος να σχηματίσει το συγκεκριμένο τετράγωνο τοποθετώντας τα κομμάτια του στομάχιου με διαφορετική διάταξη».

Ακόμη ένα παιχνίδι στρατηγικής είναι το τριόδιν, ο πρόγονος της πασίγνωστης σήμερα τρίλιζας. Όπως εξηγεί ο κ. Καρατζάς, «είναι βασισμένο σε αρχαιολογικά ευρήματα, τόσο για την κατασκευή των διαγραμμίσεών του όσο και για τα πιόνια του, που είναι αντίγραφα αντίστοιχων αρχαίων ελληνικών. Παιζόταν από δύο παίκτες, που ο καθένας χρησιμοποιούσε τρεις πεσσούς (πούλια) διαφορετικού χρώματος και γινόταν κλήρωση για το ποιος θα ξεκινούσε το παιχνίδι. Κάθε παίκτης προσπαθούσε να σχηματίσει ευθεία τοποθετώντας τους πεσσούς του σε κατάλληλα σημεία».

Η εννεάδα προέρχεται από τις σημερινές ονομασίες του παιχνιδιού και φαίνεται πως ήταν μια παραλλαγή του αρχαιοελληνικού τριόδιν. Αυτός που κατόρθωνε, είτε εξαρχής είτε στη διάρκεια του παιχνιδιού, να σχηματίσει τριόδιν, τοποθετώντας τρία πιόνια του σε ευθεία γραμμή, τότε αφαιρούσε έναν, όποιον ήθελε πεσσό του αντιπάλου του. Χαμένος τελικά ήταν ο παίκτης που έμενε με δύο μόνο πιόνια.

Η ίυγγα (σε σχήμα τροχού, ρόμβου ή αστεριού) ήταν από τα πιο ενδιαφέροντα παιχνίδια της αρχαιότητας, ταυτισμένο απόλυτα με την ερωτική μαντεία. Εξηγεί ο κ. Καρατζάς: «Στη Στερεά Ελλάδα το ονομάζουν φρομούζα. Το όνομα ίυγξ στην καθημερινή γλώσσα σήμαινε το καθετί που είχε τη δύναμη να σαγηνεύει ή να ασκεί έλξη, όπως η γοητεία του λόγου και της ποίησης, η γοητεία της ομορφιάς και οι επικλήσεις. Υπάρχουν αρκετά μυθολογικά στοιχεία που σχετίζουν την ίυγγα με τη μαγεία και φαίνεται ότι πάνω στο δίσκο ή στον τροχό της ίυγγας χάραζαν κάποιες ερωτικές αφιερώσεις ή μαγικές επικλήσεις που έστελναν στο πρόσωπο που ενδιαφερόταν».

«Το παιχνίδι που σήμερα γνωρίζουμε ως γιο-γιο», αναφέρει ο κ. Καρατζάς, «από τον ήχο που παράγει όταν παίζεται, αποτελεί αίνιγμα για τον ιστορικό, αφού δεν υπάρχει πουθενά η αρχαία ονομασία του, ενώ η παλαιότερη απεικόνισή του υπάρχει σε εσωτερικό ερυθρόμορφης κύλικας του 500 π.Χ. και δείχνει έναν νέο να παίζει με το παιχνίδι αυτό. Τα γιο-γιο των προγόνων μας ήταν ξύλινα ή μεταλλικά, υπάρχουν όμως στα μουσεία μας και πήλινα που είχαν προσφερθεί σαν αφιερώματα».

Η κυβεία, το παιχνίδι με τους κύβους, τα γνωστά σε εμάς ζάρια, αλλά και η κυβομαντεία φαίνεται πως ήταν σε χρήση τουλάχιστον από την εποχή του Τρωικού Πολέμου, αφού ο Παλαμήδης, σύμφωνα με τις πηγές, επινόησε τον κύβο και τα αντίστοιχα παιχνίδια εκείνη την εποχή. Στην αρχαία Ελλάδα και την Αίγυπτο, όπου έχουμε στοιχεία για τη χρήση της για περισσότερα από 3.500 χρόνια πίσω, χρησιμοποιούνται αντικείμενα από κόκαλο, ξύλο, ελεφαντόδοντο.

Υπήρχαν και έχουν διασωθεί μερικοί πολύ περίεργοι τύποι ζαριών, που δεν γνωρίζουμε σε ποια παιχνίδια χρησιμοποιούνταν. Π.χ. στο Βρετανικό Μουσείο φυλάσσονται ζάρια σε σχήμα ανθρώπου, σχεδόν παντελώς άγνωστο στις μέρες μας. Η χρήση του είχε τις περισσότερες φορές και σεξουαλικά υπονοούμενα, καθώς η θέση του ζαριού καθόριζε την ερωτική στάση του ζευγαριού. Πάνω στο ζάρι υπάρχουν χαραγμένες κουκίδες με τις τυχερές αξίες σε διάφορα μέρη του σώματος, από το ένα μέχρι το έξι.